Yabancılara göre ucuzladık. Hem de çok ucuzladık. Fabrikalarımız ucuzladı, şirketlerimiz ucuzladı; en kötüsü insanımız ucuzladı. Sık sık Bulgaristan’dan Edirne’ye alışverişe gelenler haber oluyordu. Sonra yalnız Bulgaristan’dan değil, bütün Balkan ülkelerinden müşteri turistleri görmeye, okumaya başladık.

Hep doların yükseliş grafikleriyle uğraşıyoruz. 1 dolar kaç TL diye bakıyoruz. Halbuki 1 TL kaç dolar diye bakmalıyız. İnsanların olup biteni daha iyi anlaması için TL’nin düşüş grafiğini çizmek daha iyi. Çünkü TL’nin düşüşü, bizim ne kadar ucuzladığımızı gösterir.

Niyetim ay ay rakamları bulup, bir Excel tablosuna girip sonra da grafiğini çizmekti ki baktım, Google Hazretleri bunu zaten yaparmış. Grafik, 2006 Mayıs’ından bugüne, 1 TL’nin kaç dolar ettiğini gösteriyor. Solda gördüğünüz tepeler 1 TL’nin neredeyse 1 dolar ettiği 2007-2008 yılları. Bugün 1 TL doların onda biri de değil. Bu yazıyı yazdığım gün, 7 sentin altında. 2008’den 2022’ye değerinin onda birine değil, on ikide birine kadar düşmüş.

Batan geminin malları

İşte, aşağı yukarı bu kadar ucuzladık. İsterseniz ucuzladık yerine fakirleştik de diyebilirsiniz. Şimdi birisi itiraz edecektir: TL’nin ucuzlaması, bizim ucuzladığımız, fakirleştiğimiz anlamına mı gelir? Bir gün içinde gelmez. Bir hafta içinde de gelmez. Fakat bir ay, iki ay, altı ay sonra insanlar fakirleştiklerini hissetmeye başlar.

Biri daha diyecektir ki, satın alma gücü paritesi diye bir şey vardır; daha şık söyleyişle PPP diye bir şey. TL burun üstü çakılırken PPP bizi kurtarır. O PPP de ilk ay çok olumlu görülebilir. Fakat eninde sonunda bütün fiyatlar birleşik kaplar gibi dolar cinsinden, euro veya sterlin cinsinden aynı seviyeye gelince PPP’den de fazla bir hayır olmadığını anlarız.

Bu neye benziyor biliyor musunuz? Etrafımız denizlerle çevrili ve biz batmaya başlıyoruz. Bize diyorlar ki dışardaki denizler ne kadar yukarımızda kalırsa kalsın, hatta isterse boyumuzu aşsın, biz hâlâ aynı ülkede ve birbirimize göre hâlâ aynı seviyede değil miyiz? Keyfine bak…

Yavaş pişen kurbağa

Ülkemizi sıkı sıkı izole edebilirsek, dört yanımıza su geçirmez duvarlar örüp dışarıdan hiçbir şeye ihtiyaç duymazsak doğrudur. Fakat böyle olmaktan çok uzağız; gittikçe kendi kendimize yetme oranımız da azaldı. Her şeyde maliyete etki eden enerji ithal. İhraç ettiklerimizin ham maddesi de yarı işlenmiş maddesi de ithal.

Tıpkı ihlal ettiğimiz sağlık öğütlerinin bizi yavaş yavaş öldürmesi gibi, mesela sigara gibi, mesela şişmanlamak gibi, kötü ekonomi yönetiminin öldürücü etkisi de gecikerek geliyor. Öyle ya, bir sigara içtiğimizde göğsümüzde ağrı başlasa, öksürüp kan tükürsek, sigarayı hemen bırakırdık, değil mi? Eh, “Merkez Bankası Başkanı laf dinlemiyordu, aldım.” veya “Faiz sebep, enflasyon sonuçtur.” gibi lafların sarf edildiklerinin ertesi günü aç kalsaydık belki bu yanlışlar hemen düzeltilirdi. Fakat tıpkı obezite gibi, tıpkı kanser gibi, hemen öldürmüyor, ağır ağır öldürüyorlar… Şu yavaş pişen kurbağa artık klişe oldu ama bu hâlimize cuk oturuyor.

Ekmek dolarlaymış, domates de…

Ülke batınca sular yavaş yavaş içeri doluyor ve suyun kaldırma etkisiyle her şey, yani her şeyin fiyatı yükselmeye başlıyor. Bir tek bizim boyumuz uzamıyor, bir tek biz suyun altında kalıp boğuluyoruz. Belki içimizdeki birkaç iyi yüzücü, birkaç yat, kotra sahibi oligark hariç. Onlar da fiyatlarla birlikte yükseliyor ve sıkıntı çekmiyor. Farkındaysanız yine yanlış konuştum. Hani dolar yükseliyor diyoruz ya… Dolar yükselmiyor, TL alçalıyor. Ve her şey pahalılaşmıyor, biz fakirleşiyoruz. Biz ucuzluyoruz.

Hani bir aralık “Bize ne? Ekmek dolarla mı?” gibisinden laflar söylenmişti. Geçen aylar ve yıllar içinde gördük ki ekmek de, domates de, ev ve otomobil de dolarlaymış. Dolarla olmayan tek şey ücretlilerin maaşları ve üreticinin kazancıymış. Ve biz ucuzlamışız. Yabancılara göre Türkiye ucuzlamış. Fabrikalarımız, işletmelerimiz, şirketlerimiz ucuzlamış ve en kötüsü insanımız ucuzlamış.

İnsanımız ucuzlayınca ne olur? Ne olur dersiniz?

Ucuzladık: Dolar çıkmıyor, TL düşüyor yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Dolar, 14 seviyesini aştı. Türk lirasında devam eden rekor değer kayıpları, dünya basınının gündemindeki yerini korumaya devam ediyor. Ekonomistler,  piyasalardaki gelişmelerin bu hafta içinde beklenen yeni faiz indirimiyle bağlantılı olduğunu söylüyor.

Türkiye’nin ekonomik darboğazını değerlendiren Rauters Ajansı:

Yayımladığı “Türk lirası, bir diğer faiz indirimi beklentisi öncesinde yeni bir dibi gördü.” başlıklı haberinde:

“Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın yeni ve riskli ekonomi politikası ile perşembe günü yeni bir faiz indirimi yapılması beklentisine dair endişelerin gölgesinde, Türk lirası pazartesi günü birkaç dakika içinde yeni bir rekorla yaklaşık yüzde 7 çökerek dolar karşısında 15’e yaklaştı.” ifadelerini kullandı.

Dolar/TL’nin 14 seviyesini aşması, Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankası’nın piyasaya dövize satım yönünde dördüncü müdahalesini de beraberinde getirdi.

TL’nin ani değer kaybı yaşamasının Türkiye ekonomisine yansımalarının olumsuz olacağını ifade eden Rauters, büyük ölçüde ithalata dayalı Türkiye ekonomisinde enflasyonun körüklendiğini belirtti.

Türkiye İstatistik Kurumu’nun açıkladığı enflasyon rakamlarıyla halkın enflasyonu ise farklılık gösteriyor.

Ekonomistlerin tabiriyle enflasyonun freni patladı.

Temel gıda fiyatlarındaki artış durdurulamıyor. Bunun yanı sıra enerjiye ve petrole, kırtasiye malzemelerine, teknolojik gibi pek çok ürüne zamlar üst üste geliyor. Dar ve sabit gelirlilerin satın alma gücü, zamlar karşısında aydan aya mum gibi eriyor. Fiyat artışlarının nedeni, ekonomistlerce dışa bağımlılık olarak açıklanıyor.

Temel gıda ürünlerinden ekmek dahi almakta zorlandıklarını ifade eden vatandaşlar, halk ekmek fırınları önlerinde uzun kuyruklar oluşturmaya devam ediyor.

Halk Ekmek önlerindeki yoğunluk karşısında İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu yaptığı açıklamada:

“Maalesef halkımız fakirleşti, bu açı bir gerçek.” diyerek halkın yaşadığı geçim zorluğunu ifade ediyor.

2021 yılı üçüncü çeyrekte işsizlik oranı ise yüzde 11,7.

Vatandaşın gündeminde yer alan konulardan bir tanesi de bu hafta açıklanması beklenen asgari ücret rakamları. Halka göre; asgari ücretteki artışla ödenecek ücret, fahiş fiyat artışlarıyla verilmeden vatandaştan geri alındı. Ülkede yoksulluk artarken zenginler daha da zenginleşti.

Bugünlerde halkın kafasında tek bir soru işareti: “Yoksulların zenginleri beslediği bir ülke hâline mi geldik?”

Yoksulların Zenginleri Beslediği Bir Ülke Hâline mi Geldik? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

558. Bilgi Şöleni’nde halkın gündeminde üst sıralarda yer alan ekonomiyi konuşuyoruz. 24 Kasım Çarşamba akşamı saat 20.00’de canlı olarak yayımlanacak programımızın konuğu; Emekli Hazine Müsteşar Yrd. Hakan Özyıldız.

MDM Genel Başkan Yardımcısı Hakan Paksoy’un yöneticiliğini üstleneceği pogramı Millî Düşünce Merkezi’nin YouTube kanalından, Twitter ve Facebook sayfasından anlık olarak takip edebilir, soru ve görüşlerinizle katkıda bulunabilirsiniz.

Hakan Özyıldız kimdir?

1956 Nisan’ında Bursa’da doğdu.

1966 yılında Ankara’ya geldi. Karşıyaka Celayir İlkokulu, Demetevler Ortaokulu, Ankara Atatürk Lisesini bitirdi.

AÜ SBF’den 1977 yılında mezun oldu.

1984-85 yıllarında ABD Boston’da Northeastern Üniversitesinde lisansüstü eğitim aldı.

1978 Haziranında uzman yardımcısı olarak başladığı Hazine’deki kariyer yolculuğu, Banka ve Kambiyo, KİT ve Kamu Finansmanı Genel Müdürlüklerinde daire başkanı, genel müdür yardımcısı ve genel müdür olarak devam etti.

Hazineyi Cenevre ve Londra’da temsil etti.

2001 krizinden önce müsteşar yardımcısı oldu, 2003 Ekim’inde emekliye ayrıldı.

Büyürken Fakirleşmek! yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

554. Bilgi Şöleni’nde Türkiye’nin ekonomik durumunu ve ekonominin nereye doğru gittiğini konuşacağız. 20 Ekim Çarşamba günü saat 21.00’de Prof. Dr. Mehmet Alagöz’ün konuk olacağı programa hepiniz davetlisiniz.

Programda; “Ekonomideki göstergeler neye işaret ediyor?”, “Yükselen dolar neyin habercisi?” , “Bozulan ekonomi için reçete ne olmalı?” , “Merkez Bankası nasıl bir adım atmalı?” ve benzeri birçok soruya cevap arayacağız.

MDM Genel Başkan Yardımcısı Hakan Paksoy’un yöneticiliğini üstleneceği programa anlık olarak soru ve görüşlerinizle katkıda bulunabilirsiniz.

Programı MDM YouTube kanalından izlemek için:

YouTube Kanalı

MDM Facebook sayfasından izlemek için:

Facebook Sayfası

Ekonomimiz Nereye Gidiyor? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.