4 Eylül 1919 Sivas Kongresi

2 Eylül 1919 günü Sivas Türk milletinin kara bahtını değiştirecek olağanüstü bir güne hazırlanıyordu. 2 Eylül 1919 gününün sabahında erkenden uyanan Sivas halkı, bir yandan müstevlilerin Türk yurdundaki işgallerinin, katliamlarının, tecavüzlerinin kendisine verdiği derin bir ıstırabın hüznünü yaşarken, bir yandan da kurtuluşun tek ümidi olan Millî Mücadele’nin lideri olarak görülen Mustafa Kemal Paşayı şehirlerinde misafir edecek olmanın coşkun sevincini yaşıyordu…

Sivaslılar kurtuluşun tek ümidi olan Millî Mücadele’nin lideri olarak görülen Mustafa Kemal Paşayı çok görkemli bir törenle karşılamaya hazırlamışlardı. Bu görkemli karşılama töreni için şehirde ne kadar fayton, yaylı araba varsa hepsi bu işe tahsis edilmişti…

Mustafa Kemal Paşayı karşılamak için Erzincan yolu istikametine yönelen atlı ve arabalı Sivas ahalisi yanında yaya olarak gidenler de çok sayıdaydı. Erzincan yolu istikametine yönelen Sivas ahalisi Kılavuz tepesinde toplanarak Mustafa Kemal Paşayı ve beraberindekileri getirecek olan otomobillerin gelişini gün boyunca sabırla beklemişlerdi. Kalabalık bir halk kitlesi de şehrin girişinde toplanarak, şehre dört beş kilometre olan bir mesafede çadırlar kurmuştu. Mustafa Kemal Paşa’yı ve beraberindekileri getiren otomobillerin Seyfebeli’de görülmesi ile birlikte Sivas halkını da coşkun bir sevinç dalgasına kapılıyordu…

Bir süre sonra Kılavuz tepesinde duran ve Mustafa Kemal’i taşıyan otomobile doğru koşan Sivaslılar onun elini öperek ona, “Hoş geldiniz!” diyorlardı. Hoş geldiniz faslından kısa bir süre sonra hareket eden kafile güneş batmak üzereyken şehre giriyordu. Kılavuz tepesinde karşılamaya çıkamayan Sivaslılar caddenin iki yanını doldurmuş bir halde iken alkış tufanı arasında Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşlarını karşılayarak bağırlarına basıyorlardı…

Gelen heyet içinde bulunan Rauf Orbay hatıralarında o günü şöyle anlatmıştır: “… Eylül’ün ikinci günü Sivas’a vardık ve başta Vali Reşit Paşa, Kolordu Kumandanı Selahattin Bey ile asker, sivil, talebe ve halkın kütleler halinde katıldığı parlak merasimle karşılandık.”…

Bin Dokuz Yüz On Dokuz Yılının Eylül Ayının Dördüncü Günü Sivas’ta;

1.Gazi Mustafa Kemal Paşa Asker (Mirliva- Tuğ. Gen.) Erzurum’u temsilen,
2.Raif (Dinç) Hukukçu Erzurum’u temsilen,
3.Bekir Sami (Kunduk) Mülkiyeli Vali Sivas’ı temsilen,
4.Hüseyin Rauf (Orbay) E. Deniz Subayı Sivas’ı temsilen,
5.Fevzi (Baysoy) Din adamı (Şeyh) Erzincan’ı temsilen,
6.Refet (Bele) Asker (Albay) Canik’i(Samsun) temsilen,
7.Süleyman (Boşanlı– Boşnak) Çiftçi – Denizci Canik’i(Samsun) temsilen,
8.Kara Vasıf (Karakol Cemiyeti) Emekli Albay Antep’i temsilen,
9.İsmail Hami (Danişment) Mülkiyeli- Tarihçi İstanbul’u temsilen,
10.İsmail Fazıl (Cebesoy) Emekli General İstanbul’u temsilen,
11.Hikmet (Boran) Tıbbiye Öğrencisi İstanbul’u temsilen,
12.Ahmet Nuri İlmiye sınıfı Hocası Bursa’yı temsilen,
13.Osman Nuri (Özpay) Hukukçu- Avukat Bursa’yı temsilen,
14.Necati (Kurtuluş) Askerlikten İstifa Bursa’yı temsilen,
15.Asaf (Doras) Hukukçu Bursa’yı temsilen,
16.Hüseyin (Bayraktar) Tüccar Eskişehir’i temsilen,
17.Hüsrev Sami (Kızıldoğan) Subay Eskişehir’i temsilen,
18.Halil İbrahim (Sipahi) Tüccar- Belediye Başkanı Eskişehir’i temsilen,
19.Mehmet Şükrü (Koçzade) Hukukçu Afyonkarahisar’ı temsilen,
20.Salih Sıtkı (Kesrioğlu) Mülkiyeli Afyonkarahisar’ı temsilen,
21.Bekir Gümüşizade Öğretmen Afyonkarahisar’ı temsilen,
22.Abdurahman Dursun (Yalvaç) Öğretmen Çorum’u temsilen,
23.Mehmet Tevfik (Ergun) Öğretmen Çorum’u temsilen,
24.İbrahim Süreyya (Yiğit) Mutasarrıf Alaşehir’i (Saruhan) temsilen,
25.Macit (Suner) Hâkim (Yargıç) Alaşehir’i (Manisa) temsilen,
26.Mehmet Şükrü (Dalamanlı) Hukukçu Denizli’yi temsilen,
27.Yusuf (Başağazade) Hukukçu – Ziraatçı Denizli’yi temsilen,
28.Necip Ali (Küçüka) Hukukçu –Yargıç Denizli’yi temsilen,
29.Hakkı Behiç (Bayiç) Mülkiyeli Denizli’yi temsilen,
30.Sami Zeki Emekli Subay Kastamonu’yu temsilen,
31.Tatlızade Nuri Efendi Eşraf Kastamonu’yu temsilen,
32.Halit Hami (Mengi) Tüccar- Belediye Başkanı Bor’u (Niğde) temsilen,
33.Mustafa (Soylu) Öğretmen Niğde’yi temsilen,
34.Yusuf Bahri (Tatlıoğlu) Çiftçi Yozgat’ı temsilen,
35.Osman Remzi (Öğüt) Memur Nevşehir’i temsilen,
36.Mazhar Müfit (Kansu) Valilikten istifa Denizli’yi-Hakkâri’yi temsilen,
37.Nuh Naci (Yazgan) Tüccar Kayseri’yi temsilen,
38.Ahmet Hilmi (Kalaç) i Kaymakam Kayseri’yi temsilen,
39.Ömer Mümtaz (İmamzâde) Tüccar Kayseri’yi temsilen,
40.İhsan Hamit (Tigrel) Eğitimci Diyarbakır’ı

temsilen hazır bulunan milletin güzide evlatlarının katılımı ile toplanan Sivas Kongresi; bin dokuz yüz on dokuz yılının Eylül ayının on birinci günü tamamlanıyordu…

Sivas Kongresine katılan milletin güzide evlatları; Türk milletini temsilcileri olarak esaretten kurtuluşun tek ümidi olan Millî Mücadele’nin liderliğine Mustafa Kemal Paşa’yı seçerek, Erzurum Kongresinde alınan kararların ulusallaştırarak göbeğinden millete bağlı olan yeni bir otorite ortaya çıkartıyordu…

Göbeğinden millete bağlı olan bu yeni otorite; Heyet-i Temsiliyeyi bütün vatanı temsil eder hale getirerek milli birlik ve beraberliğin büyük oranda sağlarken, Misak-ı Milliden asla taviz verilmeyeceğini, Mondros Mütarekesinin ve Mandacılığın kesin olarak reddedildiği bütün dünyaya ilan ederken, Kuva-yı Milliye cepheleri arasında kumanda birliğini de sağlıyordu…

Sivas Kongresiyle birlikte aynı zamanda tam bağımsızlık ve milli egemenlik ilkelerini temel ve değişmez prensip olarak kabul ederek tam bağımsızlığı ve milli egemenliği gerçekleştirecek olan Büyük Millet Meclisi döneminin kapısı da aralanıyordu… Yani Sivas Kongresinde Türkiye Cumhuriyet’inin temeli atılıyordu…

Sivas Kongresinin banisi olan Gazi Mustafa Kemal Paşaya ve Bu Kutlu Kongrede Yüce Türk Milletini temsilen ona yoldaşlık eden o 39 mübarek yiğide ve de o günün yiğit Sivas halkına sonsuz minnet ve rahmet olsun.

4 Eylül 1919 Sivas Kongresi yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Çalışmalarına ve toplantılarına hız kesmeden devam eden Millî Egemenlik Platformu’nun şimdiki adresi Millî Mücadele’nin karargahlarından biri olan Sivas.

Gazi Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları 4 Eylül 1919’ta Sivas Kongresi’nde karar vermişti: “Milletin vicdanından doğan direniş hareketleri ‘Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ adı altında birleştirilmiştir.”

O azim ve irade yolumuza ışık oldu. Millî Egemenlik Platformu olarak bizler de milletin vicdanından doğan ”uyanış hareketlerini” bir araya getirmeye azmettik. Sivas Kongresi’nin 105. yılında, 7 Eylül 2024 tarihinde yeniden Sivas’ta olacağız. ‘Modern Manda ve Himayeye Hayır’ konulu panelimize yurdumuzun her beldesinden Türk Milliyetçilerinin katılımı güç verecektir.

Konuşmacılar:

Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun

Ahmet Necip Günaydın (Tarihçi Yazar)

Prof. Dr. İbrahim Maraş

İbrahim Kahveci (Ekonomist)

Hakan Paksoy (ME Platformu Kurucusu)

Gülcan Havva Eraslan (Araştırmacı Yazar)

Tarih: 7 Eylül 2024

Saat: 13.00

Yer: Fidan Yazıcığlu Kültür Merkezi Sivas

Millî Egemenlik Platformu Sivas’ta yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Son yazım, “Milliyetçiler devlet kuran ayarlarına dönmelidir” başlığını taşıyordu. Zihnim bu konuya devam etmekle meşgul. (Aslında Erzurum Kongresi, Lozan Antlaşması, Montrö Boğazlar Sözleşmesi ile Hatay’ın Anavatan’a katılmasının yıldönümleri bu hafta içinde. Bunlardan birisini yazmak da vardı. Ancak yaşadığımız ağır sorunların temelinde bu fikri dönüşümün olduğunu düşündüğüm için bu konuya devam etmeyi tercih ettim.)

Devlet kuran milliyetçiler mi ayarlarına dönmeli, yoksa tanımı değiştirilmeye çalışılan milliyetçilik mi, diye çok düşündüm. Ama bu değişikliğin faili sadece milliyetçiler. Değişen de milliyetçiliğin tanımına eklemeler yapan da milliyetçiler. Dolayısıyla failin toparlanması gerekiyor.

21’inci yüzyılda da değişmekle başkalaşmak arasında bir yere gelmiş durumdalar. En azından eylemler ve siyasi davranışlarda eksen kayması var. Bu eksen kayması hem devleti kuran fikir ve kadronun siyasi varislerinde var hem de bugünkü fikri devamcılarında.

Şu gerçeği bir kere daha vurgulamak gerekir. Devleti kuran fikir milliyetçiliktir, kuranlar da milliyetçilerdir. Başlarında da Atatürk vardır. Fikirlerin olgunlaştığı mutfağın büyük şefi de Ziya Gökalp’tır.

Ülkü sahibi olmak

Yazımda, “milliyetçilik (Türkçülük) bir camia meselesi değildir. Milliyetçilik bir fikir meselesidir. Milliyetçilik, cumhuriyetin kurucu fikridir.” demiştim. Türkçülük siyasi bir fırka değildir; ilmî, felsefi, bediî bir mekteptir de der Gökalp. Dolayısıyla milliyetçilik hayata hâkim olmalıdır. 

Atatürk’ün yaptığı da budur. Cumhuriyetin ilk 15 yılına baktığımızda Gökalp’ın, Türkçüğün Esasları’nda ortaya koyduğu fikirler var. Fethi Tevetoğlu, Atatürk “Milliyetçilik ülküsünü gerçekliğe çeviren” insandır derken ne kadar da haklı. Ama buna bir de Türklerin istiklâl aşkının ideale döndürülmesini de eklemek gerekir (Hikmet Özdemir, Atatürk’ün Liderliği, s 117).

Büyük Gazi, her şeyi Türk halkına ve Türk Milleti’ne bakarak gerçekleştirdi. Onun içindir ki bir siyasi deha olarak tarihe geçti. Onun içindir ki fikirleri ve eserleri saldırılar karşısında kıpırdamadan ayakta duruyor.

Gökalp bunu, “Türkiye’de Allah’ın kılıcı halkçıların pençesinde ve Allah’ın kalemi Türkçülerin elindeydi. Türk vatanı tehlikeye düşünce, bu kalemle kılıç izdivaç ettiler. Bu izdivaçtan bir cemiyet doğdu ki adı Türk Milletidir.” diye tanımlamıştı. (Türkçülüğün Esasları, Siyasi Türkçülük)

Merkezler kayarsa

Binalar yapılırken, rijit (kuvvet altında şekil değiştirmeyen) ve ağırlık merkezi hesapları önemlidir. Rijit merkezi hesabında deprem, rüzgâr gibi yatay kuvvetlerin, ağırlık merkezinde de yerçekiminin (düşey kuvvet) etkisi dikkate alınır. İki merkezin uzaklığı hesaplanır. Açıklık ne kadar az olursa etkilere dayanıklılık o kadar fazla olacaktır. 

Devlet, halk ve millet arasında da böyle bir ilişki vardır. Gücünü de millî kimlik aidiyetinden alır. Halk, milletin yaşayan üyeleri, millet ise geçmiş ve bugün yaşayanlarla gelecekte yaşayacak olanlardır. Eğer halkın millî kimliğiyle ilişkisi farklılaşırsa devlet zayıflamaya başlar. Bu da gelecekle bugünün, dolayısıyla geçmişin arasında bağı etkiler. Bu etki zamanla bağı koparacak kadar güçlüdür olabilir de. Veya en azından topluma başkalaşma yaşatacaktır.

Ülkü sahiplerinin yaptıkları

Milliyetçiler, 20’nci yüzyılın başında sosyolojik ve siyasi şartları toparlayabilmek için çok çaba sarf etmiştir. İstanbul Üniversitesi rektörü Ord. Prof. Dr. Ekrem Şerif Egeli’nin, Hamdullah Suphi Tanrıöver’in cenazesinde yaptığı konuşma bu çabaları çok güzel anlatır. Egeli Hoca konuşmasında Tanrıöver’e seslenir. “Yıkılan devlet kurulabilir. Fakat çözülmüş, dağılmış bir milleti toplamak, mümkün olamazdı.” dedikten sonra devam eder:

“Bunu duyan senin hocan Ziya Gökalp, ümmetçilikten, milletçiliğe ve milliyetçiliğe yönelecek bir Türk toplumu hazırlamanın çabası içine girmişti. Bunun felsefesini yapmak lazımdı, bunun edebiyatını yapmak lazımdı, bunun hikâyesini yapmak lazımdı, bunun şiirini yazmak lazımdı. Türk’e tarihini, Türklüğünü ve büyüklüğünü gösterecek, küllenmiş mefahirini ortaya çıkartıp ‘Sen buydun; senin eserin budur; ve senin bu olman lazımdır’ demek icap ediyordu. 

Bu vazifelerin her birini çeşitli arkadaşlarına veren Gökalp sana da Türk Sanat Tarihinin incelenmesi ve büyük eserin ortaya çıkarılması konusunu vermişti.”

Atatürk’ün önderliğinde bu Türkçülerin her biri de görevini bihakkın yerine getirdi. Büyük Gazi’nin, “Türk Milleti’nin içtimaî nizâmını bozmaya müteveccih didinmeler boğulmaya mahkûmdur” dediği gibi, kimliği değiştirmeye yönelik gayretler bertaraf edildi.

Kurdukları devlet de “milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve inkılapçı bir cumhuriyettir”.

Devam edeceğiz…

Devlet kuran milliyetçilik ve milliyetçiler yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Geçtiğimiz Pazar Sivas Kongresi’nin yıl dönümüydü. Görünen yola çıkan gazilerin, 4 Eylül 1919’da Sivas’ta başlattığı, bir hafta süren ama dünya tarihine geçen bir kongre. Kongrenin delege sayısı çok fazla da değildir. Hatta üçü toplantılara yetişememiştir. Malûm hem yollar hem de dönemin ulaşım araçları bugünkü gibi değildir.

Erzurum’da yapılan Doğu Vilayetleri Kongresi’nin kararları Sivas’ta bütün vatanı kapsayacak şekilde genişletilir. Yüce Türk Milleti için bir kelimeye bile önem vererek çalışırlar. Mesela “Heyet-i Temsiliye, Şarkî Anadolu’nun heyet-i umumiyesini temsil eder” yerine “Vatan-ı umumiyesini temsil eder” diye değişir.

Özellikle Erzurum kararlarının dördüncü maddesinde “Hükümeti Osmaniye bir tazyik-i düveli karşısında buraları (doğu vilayetlerini) terk ve ihmâl etmek ısrarında bulunduğu anlaşıldığı takdirde alınacak idarî, siyasi, askerî vaziyetlerin tayin ve tespiti” ifadesi vardır. “Buraları” kelimesi “Mülkümüzün (devlet) herhangi bir cüzünü (parçasını) terk ve ihmâl etmek…” olarak değişir.

Kongre’nin ilk işi reis seçmektir. Daha sonra fırkacılık (particilik) ve İttihatçılık yapmayacaklarına dair yemin etme tartışması yapılır. Bu tartışmalarda, Kongre Reisi seçilen Mustafa Kemal Paşa’nın tutanaklardaki cümlesi bugüne önemli bir derstir. “Gayenin istihsaline kadar cemiyetimiz her türlü fırka fikrinden tamamiyle âzâdedir. Fakat tâ Meclis-i Mebusan’ın küşadına (toplanmasına) kadar siyasiyat ile iştigalden menolunmak doğru değildir. Herkesin içtihadatını (düşünceler, hükümler) tahdit etmeyelim.”

Yemin metni Kongre süresince yapılmayacağa göre düzenlenir ve yemin edilir. Daha sonra manda yönetimi de konuşulur. Hepsi de sabırla tartışılmış ve İrade-i milliyeye dayanan harekete karar verilmiştir.

İşgale karşı koyup savaşırken, en zor şartlarda dahi hukuktan ayrılmayan anlayış en başta kendini göstermektedir.

Bundan sonraki aşama Türkiye Büyük Millet Meclisi’dir ve değişik düşüncelerdeki insanlar bir araya gelmiştir. Yani Büyük dâhi Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın dediği gibi  “Kimsenin içtihadatı sınırlanmamıştır” yani söz konusu vatandır ve gerisi teferruattır.

Yeni yol ama nereye?

İçinde bulunduğumuz şartlarda da yeni bir yol görünüyor, ama nereye? Elbette kimse bu soruya rahatlığa, huzura dışında bir cevap vermeyecektir. Ancak yirmi yıldır devam eden iktidar bu verdiği bu cevapların hiçbiri de doğru çıkmadı. Hep daha fazla karışıklığa doğru yol aldık.

Tek adam sisteminin başımıza açtığı felaketleri her geçen gün ağırlaşarak hissediyoruz. Eğer, yaklaşan seçimlerde bu sistemin devamı çıkarsa nereye kadar savrulacağımız çok belli değil. Kamuoyu, siyasi magazin programları kıvamında tartışmalarla yönlendiriliyor.

Özellikle ana akım medyada tartışılanlar sadece bugüne ait. Yirmi yıldır her sektörde büyük bir yıkım yaşanıyor. Eğitim çökmüş. Sağlıkta iflasa sürükleniyoruz. TÜİK enflasyonu %80 ama çarşıda %200’e yaklaşmış. Dış meselelerde kurt kapanından kurtulmaya çalışıyoruz.

Sanki dün hiç yaşanmamış gibi konuşuluyor. Kamuoyu sadece aday kim olacak sorusuna kilitlemiş vaziyetteyiz.

Türkiye’nin, çok çabuk kim aday olacak tartışmasının dışında başka şeyler de yapması gerekiyor. Türk Milletinin geçmişten bugüne gelen siyasi fikir ve duruş farklılıklarının azaltılması gerekiyor. Bunun için yol ve yöntemler geliştirilmesi önem arz ediyor.

Geçmişten bugüne farklı siyasi çizgilerde yol alırken, bugün aynı kulvarda yürünmediği takdirde gelecekte kaldırılacak yük daha da ağırlaşacak görünüyor. Hem de bu tehdit geleceğin kaybedilme tehlikesine kadar ulaşabilecek kadar büyük.

Yola çıkıştaki kararlılık

Yazının başlığı içimizi titreten bir marşımızın adı.  Bestesi III. Selim’e ait bir marş. İlk dörtlüğü de “Ey gaziler yol göründü / yine garip serime / dağlar taşlar dayanamaz / benim ah u zarıma” şeklinde. Kıymetli âlim Prof. Dr. Hikmet Özdemir’in Mustafa Kemal’le Anadolu’da Yolculuk kitabının bir bölümünün de başlığı.

Erzurum Kongresi bitmiş, görüşmeler 21 gün daha sürer. Gazi Paşa’nın görüşmeleri yoğun bir şekilde devam etmiştir. Ama Sivas’a gelen delegelerden artık nerede kaldılar serzenişleri kulaklarına gelir. Büyük Atatürk de sabırsızlanmaya başlamıştır. O da geç kaldıklarını düşünmektedir. Hareket hazırlıkları başlar.

Yaylı arabalar kiralanır, otomobiller için benzin temin edilir. Ve yola çıkılır.

Yolda Mazhar Müfit (Kansu) Bey bir şarkı söylemeye başlamıştır. Bunu duyan Gazi Paşa yüksek sesle diye işaret eder. Bu sefer Mazhar Müfit daha yüksek sesle “Ey gaziler Yol Göründü” marşını söylemeye başlar. Beraberindekiler de eşlik ederler.

Hikmet Hoca’nın kitabındaki manzarayı özetlemeye çalıştım. Ben o kısma geldiğimde artık otomobildeydim ve birlikte “dağlar taşlar dayanamaz / benim ah u zarıma” diyordum.

İnternetten “Ey Gaziler Yol göründü” marşını bulun ve bir dinleyin, sanıyorum, siz de o kahramanları hatırlayacaksınız.

Bütün bu tehlikeler karşısında, Türk Milletinin ölümsüz evladı Mustafa Kemal Atatürk’ün Sivas Kongresi’nde dediği bugüne ışık tutmakta. “Gayenin istihsaline kadar cemiyetimiz her türlü fırka fikrinden tamamiyle âzâdedir.” deme zamanı gelmedi mi, ne dersiniz?

Bize bu vatanı emanet edenlere selam olsun…

Ey Gaziler yol göründü… yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.