Türk Dünyasının kapısını Moskova’ya açmak: Stratejik iş birliği mi, yeni bir bağımlılık mı?

“ Türk Devletleri Teşkilatı’nın amacı Moskova’yı Türk dünyasına taşımak değil, Türk devletlerinin kendi ayakları üzerinde durmasını sağlamaktır.”

29-30 Ekim 2026’da Ankara’da yapılan Türk Devletler Teşkilatı Liderler zirvesi Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in katılmamasının gölgesinde kaldı.

Türkiye kamuoyu İlham Aliyev’in katılmamasının nedenleri üzerinde kafa yorarken Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in bence çok sorunlu açıklaması ve bu açıklamayı neden yaptığı yeterince tartışılmadı.

Ne önerdi Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev Türk Devletleri Teşkilatı zirvesinde: “Rusya’yı da teşkilata ya gözlemci ya da tam üye yapalım”

Tokayev’in bu sorunlu önerisinin yanısıra, teşkilatla ilgili söylediği iki başka görüşüne de dikkatinizi çekerim.

Tokayev, ilk olarak Türk Devletleri Teşkilatı’nın bazı alanlardaki çalışmalarının tekrarlandığını gözlemlediğini ifade etti. Ancak “bazı alanlar” derken hangi konuları kastettiğini açıklamadı.

Gerçekten de teşkilatın çeşitli hedefleri hakkında çok şey konuşulmasına rağmen, somut sonuçlar konusunda net değerlendirmeler yapmak zor. Türk devletleri kendi aralarındaki ikili ilişkileri önemli ölçüde geliştirmiş olsalar da ortak hareket etme konusunda hâlâ yavaşlık söz konusu.

Örneğin Ankara, Türk devletleri arasında ortak bir Kalkınma Bankası kurulmasını önerdi. Bu önerinin amacı, ulusal para birimleriyle ticaretin daha güçlü bir hukuki ve kurumsal platform üzerinden yürütülmesini sağlamak. Ancak diğer Türk devletlerinin Ankara’nın bu önerisine nasıl yaklaştığı henüz bilinmiyor. Zirveye katılan Türk devletlerinin temsilcilerinden de bu konuda somut bir değerlendirme gelmedi.

Kazakistan Cumhurbaşkanı, zirvedeki konuşmasında Türk Devletleri Teşkilatı’nın askerî bir ittifaka dönüşmesinin kabul edilemez olduğunu da söyledi.

Türk Devletleri Teşkilatı’nın askerî bir bloka dönüşmesi gündemde olmadığı hâlde Tokayev neden bu konuda adeta alarm verdi?

Türk devletleri arasında askerî iş birliğinin geliştirilmesi ve ortak askerî tatbikatlar yapılması elbette gündeme gelebilir. Ancak Türk Devletleri Teşkilatı’nın NATO veya Kolektif Güvenlik Antlaşması Örgütü gibi bir askerî ittifaka dönüştürülmesi bugün için söz konusu değil.

Tokayev’in “Rusya teşkilata gözlemci ya da tam üye olsun” önerisiyle birlikte dile getirdiği “Teşkilat askerî bloka dönüşmesin” yaklaşımı da Kremlin’in çıkarlarıyla örtüşüyor.

Biz,70 yıl Rus emperyalizminin pençesinde kıvranan ve bağımsızlık sürecinde de bu pençeyi üzerlerinde hisseden Türk devletleri bu emperyalist pençeden kurtulsun istiyoruz.

Ama bir Türk devleti Cumhurbaşkanı ise Rusya’nın Türk Devletleri Teşkilatı’na üye ya da gözlemci olarak davet edilsin istiyor !

Türk dünyasının kendi ayakları üzerinde durması gereken bir dönemde Moskova’yı yeniden kapıdan içeri sokmak hangi siyasi mantığa sığar?

Türk Devletleri Teşkilatı’nın Ankara Zirvesi’nde Kazakistan Cumhurbaşkanı Kasım Cömert Tokayev’in Rusya’nın teşkilata gözlemci veya tam üye olarak alınması önerisi, Türk dünyasının geleceği açısından ciddi biçimde tartışılması gereken bir konudur.

Mesele Rusya ile ilişkilerin sürdürülüp sürdürülmemesi değildir. Türk devletlerinin Rusya ile ekonomik, siyasi ve diplomatik ilişkiler kurması elbette reel politiğin gereğidir. Ancak ikili ilişkilerde iş birliği yapmak başka, Türk devletlerinin kendi iradeleriyle oluşturduğu ortak bir teşkilatın kapısını Rusya’ya açmak bambaşka bir meseledir.

TÜRK DÜNYASININ KİMLİĞİ VE STRATEJİK BAĞIMSIZLIĞI

Öncelikle şu gerçeği hatırlatmak gerekir: Türk Devletleri Teşkilatı, Rusya’nın da içinde bulunduğu geniş bir coğrafyada yaşayan halkları bir araya getirmek amacıyla kurulmuş bir örgüt değildir. Türk devletlerinin ortak tarih, dil, kültür ve stratejik çıkarları temelinde oluşturduğu bağımsız bir iş birliği platformudur. Bu teşkilatın varlık sebebi, Türk devletlerinin kendi aralarındaki dayanışmayı güçlendirmek ve uluslararası sistemde kendi seslerini duyurabilmelerini sağlamaktır.

Rusya’nın teşkilata gözlemci olarak alınması bile ilk bakışta masum bir diplomatik açılım gibi görülebilir. Ancak meselenin jeopolitik boyutu göz ardı edilmemelidir. Rusya, yüzyıllar boyunca Orta Asya ve Kafkasya’daki Türk toplulukları üzerinde siyasi, askerî ve kültürel nüfuz kurmuş bir devlettir. Çarlık Rusyası döneminden Sovyetler Birliği’ne uzanan tarih, Türk halklarının bu nüfuz karşısında yaşadığı bağımsızlık mücadeleleriyle doludur.

Bugün Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan ve diğer Türk cumhuriyetlerinin bağımsızlıklarını kazanmış olmaları, bu tarihî tecrübenin sonucudur. Dolayısıyla Rusya’nın Türk Devletleri Teşkilatı’na dahil edilmesi, yalnızca yeni bir diplomatik ortak kazanmak anlamına gelmez. Aynı zamanda Türk devletlerinin kendi aralarında oluşturdukları karar alma mekanizmasına Moskova’nın da girmesi demektir.

Üstelik Rusya’nın böyle bir platformda bulunması, Türk devletlerinin kararlarını etkileme imkânını artırabilir. Bugün gözlemci statüsüyle başlayan süreç, yarın siyasi ağırlık oluşturma ve kendi çıkarlarını teşkilatın gündemine taşıma girişimlerine dönüşebilir. Rusya’nın Orta Asya’daki ekonomik, askerî ve güvenlik ilişkileri dikkate alındığında bu ihtimalin göz ardı edilmesi mümkün değildir.

Bir başka önemli mesele de Türk dünyasının stratejik bağımsızlığıdır. Orta Koridor, Hazar geçişi, enerji hatları, ulaştırma ağları ve Türk devletleri arasındaki ticaret, geleceğin jeopolitik dengelerinde büyük önem taşıyor. Türk devletleri bu imkânları ortak iradeyle geliştirmek istiyorsa kendi kararlarını dış güçlerin etkisinden bağımsız alabilecek bir kurumsal yapıya ihtiyaç duyuyor. Rusya’nın teşkilata dahil edilmesi, bu bağımsız karar alma iradesini tartışmalı hâle getirebilir.

Elbette Rusya sınırları içerisinde milyonlarca Türk yaşamaktadır. Tatarlar, Başkurtlar, Saha Türkleri, Tuvalar ve diğer Türk toplulukları Türk dünyasının ayrılmaz parçalarıdır. Ancak bu halkların varlığı, Rusya Federasyonu’nun Türk devletleriyle aynı siyasi ve kültürel kimliği taşıdığı anlamına gelmez. Bir ülkede Türk halklarının yaşaması, o ülkeye Türk dünyasının ortak siyasi çatısında yer alma hakkını kendiliğinden kazandırmaz.

Tokayev’in önerisinin arkasında Kazakistan’ın Rusya ile sürdürdüğü ekonomik ve stratejik ilişkileri gözeten bir yaklaşım bulunabilir. Bu, Astana’nın kendi dış politika tercihi olarak değerlendirilebilir. Fakat Kazakistan’ın Rusya ile ilişkilerini geliştirmesi başka, bütün Türk devletlerinin geleceğini ilgilendiren bir kuruma Rusya’yı davet etmesi başkadır.

Türk milliyetçiliği, gerçeklerden kopuk bir Rusya düşmanlığı değildir. Reel politiği görmek, komşularla ilişkileri sürdürmek ve çıkarları korumaktır. Fakat reel politika adına tarihî tecrübeyi, millî kimliği ve stratejik bağımsızlığı ikinci plana atmak da doğru değildir.

Türk dünyası Rusya ile konuşmalı, ticaret yapmalı, gerektiğinde iş birliği kurmalıdır. Ancak kendi oluşturduğu teşkilatın kapısını Rusya’nın siyasi nüfuzuna açmak zorunda değildir.

Unutulmamalıdır ki Türk Devletleri Teşkilatı’nın amacı Moskova’yı Türk dünyasına taşımak değil, Türk devletlerinin kendi ayakları üzerinde durmasını sağlamaktır.

Türk dünyasının ihtiyacı emperyalist bir hami değil, ortak irade ve güçlü bir birlikteliktir.