İskender Öksüz, fiziko-kimya profesörü, millet ve milliyet teorileri ve fikir sistemlerini Türkiye’de en iyi bilenlerden. Ele aldığı çetrefil konuları ortalama aydının anlayacağı bir dille yazmayı, anlatmayı başarabilen bir kalem. Geniş kültürüyle fikir önderi ve toplum öncüsü. Karar Gazetesi köşe yazarı. Sekseninci yaşının baharını yaşıyor.

Biz dostları, kendisinden habersiz bir saygı günü düşündük. Programı, Hacı Bayram Üniversitesi Türkiyat Araştırma ve Uygulama Merkezi üstlendi. Merkez müdürü Prof. Dr. Habibe Yazıcı Ersoy ve takımıyla Prof. Dr. Konuralp Ercilasun, Hakan Paksoy ve ben, programın oluşturulmasında ve yürütülmesinde beraber çalıştık. Az hasarla -son zamanların moda tabiriyle söylersek- iyi bir iş çıkardığımızı rahatlıkla söyleyebiliriz.

PROGRAM GÜZEL AKTI

Habibe Yazıcı Ersoy’un açış konuşması ve sonraki protokol konuşmaları ölçülü ve değerliydi. Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş, çok sevdiği İskender Öksüz‘ün kendisi için ifade ettiği değeri anlattı. Yazılarını çıktı aldırarak okuttuğunu ve arşivlediğini söyledi.

HBV Rektörü Prof. Dr. Naci Bostancı‘nın konuşması ders niteliğindeydi. Entelektüel dikkatleri yüksek bir konuşmaydı. Milliyetçiliğin karakteri üzerinde durdu.  Benim de Karar’da sıkça temas ettiğim bir konuyu özellikle vurguladı: Milliyetçiliğin, eğilimlerine, farklılıklarına rağmen milletin her ferdini kendisinden sayması gerektiğini ifade etti. İskender Öksüz‘ün ve rahmetli Emine Işınsu‘nun bu bütünlük anlayışını benimseyen ve benimseten aydınlar olduğunu söyledi.

Bilge ve Ahmet Bican Ercilasun’la beraber yönettiğimiz ikinci bölümde aile fertlerinden, öğrencilerinden ve dostlarından seçilmiş bir listede yer alanlar konuştu. Siyasetten isimler de vardı. İyi Parti Grup Başkanvekili ve İstanbul Milletvekili Buğra Kavuncu, Yeni Yol Grup Başkanvekili ve Muğla Milletvekili Selçuk Özdağ ve Ak Parti Kayseri Milletvekili Ayşe Böhürler, Hoca ile tanışıklıklarını ve zamanla dostluğa dönüşen ilişkilerini anlattılar. Aileden, kardeşi Namık Kemal Öksüz, program için Amerika’dan gelen oğlu Murathan Öksüz ve torunu Bulut Okçu konuştu. Her birinin vurguladığı hususlar arasında, İskender Öksüz‘ün sıcakkanlılığı, espritüelliği, öğrenme ve öğretmeye düşkünlüğü öne çıktı.

Şu akla hayale gelmez görüntüler çağında konuşma ağırlıklı bir program kolay geçirilmez. Bizimkinde otuza yakın kişi konuştu. Salonda ilgi canlıydı. Uzunca süren konuşmalar sırasında ayrılan tek tük oldu. Gelenler sonuna kadar kaldılar.

Ercilasun ailesi ile Milli Düşünce Merkezi ve Milli Egemenlik Platformu hediyeler sundular. Kısa zamanda hazırladığımız, elliye yakın imzanın ve ısmarladığımız yazılarının yer aldığı İskender Öksüz Kitabı‘nı halen hocalık ettiği Kapadokya Üniversitesi program gününe yetiştirdi. Rektör Prof. Dr. Hasan Ali Karasar‘a ve Prof. Dr. Konuralp Ercilasun başkanlığındaki editörlere teşekkür borcumuzdur. İlk nüsha HBVÜ rektörü dostumuz Prof. Dr. Naci Bostancı tarafından İskender Hoca‘ya hediye edildi.

Güzel ve zengin bir programdı.

YAŞARKEN BİLMEK VE BİLDİRMEK GEREK

Dünyada bu tür programlar değişik sebeplerle ve az çok benzer şekillerde ve özel formatlarda düzenlenir. Merakım dolayısıyle okuduklarım, bildiklerim ve gördüklerim var.  Mesela Sovyet dönemi ve hemen sonrasının uygulama örneklerini çok gördüm. Orada önemli kültür ve sanat olaylarındandır. Jübiley(Jübile) derler. Yuvarlak yıldönümlerinde yapılan bir saygı sevgi faaliyetidir. Önemli isimlerin yeni bir eseri dolayısıyle de düzenlenir. Saatler boyu sürer.

Bizde de ilim ve sanat adamlarına yaşarken günler geceler yapıldığı olur. Kurumlaşmış bir anlayış halinde yerleşmemiştir. Bana kalırsa önemli eksiğimizdir.  Eser verenlere, hayatımıza değer katanlara, öncü isimlere yaşarlarken nasıl görüldüklerini ve nasıl anlaşıldıklarını göstermek önemlidir. Marifetin iltifatını böyle de göstermek, yaratıcılığı layık olduğu o yüksek yere koyar. Şair, yazar, bilim adamı ve diğer sanat ve zanaat erbabının maharetleri takdir ve taltif edilir. Değer ve değer yaratmak, toplumun tamamı tarafından saygıya değer görülür hale gelir.

VEFANIN YENİLEYİCİ GÜCÜ

Vefa, yaratıcı, yenileyici, nesilleri birbirine bağlayıcı gücü getirir. Bu tür programlar vefa duygusunun eseridir ve etkisi çok yönlüdür. Kendisi adına program yapılan kimseyle sınırlı kalmaz. Memleket ve insanlık için değer yaratan herkesi kalabalıklardan ayrı ve yüksek yerde konumlandıran bir zihin yapısını çağırır, yerleştirir ve perçinler. Kurumlaşırsa, rol modelliği, öncü ve örnekliği siyasetten ve piyasa tiplerinin tekelinden kurtarır.

Yoksa gücü bir türlü ele geçirenler, -şimdi olduğu gibi- kendisini merkeze alanlar, kural ve değer bırakmaz. Mafyalar oluşur ve mafyavârî işler alır başını gider. Kuralsızlık; ahlâksızlık demektir, anarşiye yol açar. Belirsizliğin ve anarşinin olduğu yerde düzenden bahsedilemez. Biz bunu şimdiki kadar olmasa da bazı yönleriyle asırlardır yaşıyoruz.

Mehmed Ârif’in 93 Harbi sonrasında yazdığı “Başımıza Gelenler” iç kanatan bir eserdir. İskender Öksüz’ün ondan yüz elli yıl sonra yazdığı “Niçin Geri Kaldık?” eseri aynı derdi daha geniş bir perspektiften söyler. “Niçin Geri Kaldık?”ın farkı, zamanın yanında, yeni bakışları ve anlama imkânlarını da değerlendiren, sosyal bilim disiplinleri üzerinden değerlendirmelerde bulunan, yeni zamanın aydın görüşü olmasındadır.

Gördüğümüz, devlet hayatımızda ve sosyal hayatımızda devam eden çözülmedir. Batımızdaki toplumlar sadece orduda, sanayide, ticarette değil hemen her alanda öne geçtiler. Bizim geride kalışımızın sebepleri arasında konulmuş kurallara uymamak var. Örneklerimizi seçememek ve örnek hareketleri değerli hale getirememek de buna dâhildir.

TEŞKİLÂTÇILIĞIN UYANDIRILMASI RUH DİSİPLİNİ İSTER

Çoktandır düşünüyor ve konuşulmasını istiyordum, bu vesileyle ana fikri söyleyeyim:  En çok övündüğümüz teşkilatçılık tarafımızdır ve asıl bozulan da odur. Kof hamaset denen yıkıcı sloganlardan biri bu övünmeye dayanır. Söylenir ama bilinmez. Netice ortada: Ne milliyetçimiz milliyetçi gibi milliyetçi, ne Müslümanımız Müslüman gibi Müslüman, ne sosyalistimiz toplumcu gibi toplumcu. Elbette istisnaları var. Güzel işler çıkaran kurum ve kuruluşlarımız var. Ancak bilelim ki teşkilatçılık (organizasyon) disiplin işidir.  Disiplin için de gözetilecek hususlar, uyulacak kurallar lazımdır.  Bizde kurallar var, uymuyoruz. Dolayısıyle düzen bozuluyor.

Bu cümlelerde saygı programından ve İskender Öksüz’den ayrıldığımı düşünecek varsa söylemek isterim: Tam oradayım. Onun derdi tasası millet ve memlekettir. 80 yıllık ömrü bu uğurda geçmiştir. Türklük ilminin yaşayan en büyük bilgini, bilgesi Ahmet Bican Ercilasun ”İskender’in en önemli eseri Millet Ve Milliyetçilik’tir” demesi de eserin değerinin konusuyla beraber anlaşılmasıdır. Ben de öyle düşünenlerdenim.

Allah ömür versin, İskender Öksüz’ün 90. yaşında yapılacak programda bu uğurda yeni eserlerinden ve hizmetlerinden bahsedileceği kesindir. O zaman memleketin durumu ve insanlık için daha iyi ve güzel şeyler konuşulabilmesi ümidiyle…

İskender Öksüz’e Saygı Programı yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bir seçim daha geçirdik. Seçimin sonuçları itibarıyla tarihî bir dönemeçten geçtik. Devletin bütün gücü iktidar ve ortakları tarafından kullanıldı. Televizyonlar iktidara çalıştı. Türk siyasetinde görülmemiş bir şekilde asker üniformasıyla, vali ve kaymakamlar da sahadaydı. 

Bütün bu orantısız ve haksızlıklarla dolu sürece rağmen iktidar, kaybetti.

Türk Milleti tehlikeli gidişe dur dedi. Daha 10 ay önce kıl payı fazla verilen oyla tercihini tersine kullanmıştı. Bu sefer Meclis’te kullanamadığı denetim yetkisini yerel yönetimler aracılığıyla kullanmayı tercih etti.

Seçim sonuçlarını değerlendirirken, partilerin aldığı oy oranlarının on ay önceki genel seçim sonuçlarıyla karşılaştırılması aranın yakınlığı itibarıyla mümkün görünüyor. En azından fikir verecektir. 

2023 Genel Seçimleri

AKP : %36,30 

MHP : %10,30

YRP : %2,90

CHP : %25,80 

İyi Parti : %9,90

Yeniden Sol Parti (DEM Parti): %9

2024 Yerel Seçimleri

AKP : %35,49 

MHP : %4,99 

CHP : %37,77  

İyi Parti : %3,76 

YRP : %6,19

DEM Parti : %5,70

(Partilerin tamamı her seçim bölgesinde seçime girmemiş olsa bile, eldeki veriler bu kısa süre içinde anlamlı bir değerlendirmeyi mümkün kılmaktadır.)

CHP’de 11,97 puanlık bir artış görülüyor. Bu artışı sağlayabilecek partilerdeki azalmanın oranı DEM’de %3,30, İyi Parti’de %6,14, MHP’de %5,31. İyi Parti ve MHP’nin toplamı %11,45’tir. 

DEM Partisi’ndeki azalmanın tamamının CHP’ye gittiği düşünülse bile %8,15 oranındaki artışın, İyi Partili ve MHP’li seçmenden geldiği kuvvetle muhtemeldir. Ancak bölücü siyasetçiler arasında AKP’ye destek isteyen güçlü isimler de olmuştur. Dolayısıyla DEM oylarının bir kısmının AKP’ye gitmiş olduğunu düşünmek hiç de yanlış olmaz. Hatta CHP’ye verilenden daha fazlası bile olabilir.

Bu düşüncelerle CHP’deki artışın %10’a yakınının milliyetçi seçmenin oyları olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu seçmeni başka partilere yönlendiren hususların başında, partilerindeki yönetim tercihleri gelmektedir. Bu seçmenin CHP’ye yönelmesi de daha güçlü başka bir alternatif olmamasındandır. Bunun yanında Mansur Yavaş’ın CHP’de olması da alternatifsizlik kadar etkin bir faktördür. 

Elbette bu seçmenler arasında da kızan emekliler vardır. Elbette ağır ekonomik bunalımın altında ezilmektedirler. Fakat Türk milliyetçisi için daha önemlisi Türk Milleti’ne yaşatılan büyük iç ve dış sorunlardır. Türkiye, dış politikada her geçen gün biraz daha savrulan ülke görünümündedir.  

Meydanlarda olanlar

Öncelikle bu oylar CHP’de emanettir. Bunu Özgür Özel de söylemektedir. Gelen oylar CHP’nin kendi oylarının yaklaşık üçte biri kadardır. Sadece bu seçim için verilmiştir. Belki içinden eser sayıda kalacak seçmen olabilir. Ancak kanaatim o ki tamamına yakını sadece bu dönem için verilmiştir. Özellikle CHP Genel Başkanı Özgür Özel ile Ekrem İmamoğlu’nun “Zafer konuşmaları” bu düşünceyi, şimdiden,  teyit etmektedir.

Gerek Özgür Özel gerekse İmamoğlu’nun konuşmalarında Türk adı hiç geçmedi. Ya Türkiye dediler veya ismi söylenmeden “millet” dediler. Özgür Özel ”Farklılıklar zenginliğimizdir” dedikten sonra, “milliyetçi demokrat, muhafazakâr demokrat, Kürt demokrat…” diyerek etnisiteye de vurgu yaptı. 

İstanbul’da Saraçhane’de konuşan Ekrem İmamoğlu da konuşmasına, “Bu şehrin dillerine hayırlı olsun” diye başlamış ve “Bu şehrin her ferdine, her inancına, Alevi’sine, Caferi’sine, Şafi’sine, bütün mezheplerine… bu şehrin Kürtlerine, Çerkez’ine, bu şehrin her etnik kökenden insanına, inançlarına, Hristiyan’ına, Musevi’sine, Ermeni’sine, Süryani’sine hayırlı olsun” diye devam etmiştir. Hâlbuki İstanbul Türk şehri, dili Türkçe, İstanbul halkı da Türk Milleti’nin onurlu birer üyesidirler.

Her iki konuşmadaki farklılıklara ve etnik kimliğe yapılan vurgular, CHP’nin millet anlayışını ortaya koymaktadır. Hâlbuki Türk Milleti bir ve bütündür. Bugünkü CHP’nin bu anlayışının, Atatürk’ün kurduğu CHP’den farklılığı bariz ortadadır.

İnançların etnisitelerle karıştırılması bir yana, Lozan Antlaşması’yla belirlenmiş azınlıklarımızın  da konuşmanın içinde sayılmasının garabeti kendini göstermektedir. Onlar bizim vatandaşımızdırlar ve azınlık hakları dışında zaten eşit haklara sahiptirler.

Bu kadar ayrılıkçı cümleler ya bilgisizlikle ya da özellikle tercih edilen bir politika için kullanılabilir. Her ikisi de Türkiye ve Türk Milleti için 22 yıldır süren ve Türkiye’nin başına çok büyük işler açan AKP politikaları kadar tehlikelidir.

Meydanlarda olmayanlar da var

Meydanlarda olmayan Türk devlet geleneğiydi. Seçim boyunca ortalıkta görünmüyordu, kaybolmuştu. Hoş uzun zamandır yoktu fakat seçim boyunca hiç görünmedi. Bakan adı verilmiş sekreterler esnaf ziyaretindeydi. 

Kaybolanın sadece Türk devlet felsefesi olmadığı seçim gecesi ortaya çıktı. Egemenliğin sahibinin ismi de kaybolmuştu. Türk Milleti hiç duyulmadı. Sanırsınız ki seçim yapan millet yeni doğmuş da ona daha bir isim verilememişti. Seçim sonuçlarının heyecanı içinde hiç fark edilmedi.

Yirmi iki yıllık siyasi yolculuk Türk Milleti’ni bugünkü ağır şartlara getirmiştir. Buradan çıkışın yolu, toplumda yaratılmış suni farklılıkların üzerinden konuşmak değildir. Böyle konuşmalar toplumdaki yarılmaları derinleştirir. CHP yönetimi bu oyların emanet olduğunu unutmamalıdır. Aksi takdirde oy verenlerin “Ya bir yol bulacağı ya da bir yol yapacakları” yaratılışlarındaki özelliklerindendir. Önümüzdeki iki yıl içinde bir erken seçim ihtimâli de çok güçlüdür.

Bütün bunları CHP içindeki yedieminler de düşünmelidirler. Yediemin, “Birkaç kişi arasında ihtilâflı olan bir malın ihtilâfın halline kadar emânet olarak bırakıldığı kimse, güvenilir kimse.” demektir. Onlar Türk Milleti adına bu görevi yerine getirmektedirler.

31 Mart 2024: Tarihî dönemeç yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Kurucu Genel Başkanımız Rahmetli Sadi Somuncuoğlu anısına düzenlenen “100. Yılında Cumhuriyet’in kurucu ilkeleri paneli” Çankaya Belediyesi Çağdaş Sanatlar Merkezi’nde gerçekleştirildi. 

Emekli AYM Üyesi ve Vali Mustafa Yıldırım’ın yöneticiliğini üstlendiği panel, Genel Başkanımız Hakan Paksoy’un açılış konuşmasıyla başladı. Panelimize Avukat Hüseyin Özbek ve Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun konuşmacı olarak katılırken, E. TBMM Başkanvekili Uluç Gürkan sağlık sorunu sebebiyle katılamadı. Konuşmasını onun yerine Yönetim Kurulu üyemiz Mehmet Onur Karadayı okudu.

Milletvekili Fahrettin Yokuş, Eski Ulaştırma Bakanı Enis Öksüz, Eski milletvekilleri Nidai Seven, Numan Gültekin ve Aziz Kaygusuz gibi isimler dinleyici olarak panelimize katılırken; İYİ Parti Lideri Meral Akşener ve Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş ise çelenk ile teşekkürlerini iletti.

Rahmetli Sadi Somuncuoğlu’nun eşi Mübeccel Somuncuoğlu ve çocukları Tümen Somuncuoğlu, Tuğrul Somuncuoğlu ve Gökçen Somuncuoğlu da bizleri yalnız bırakmadı.

Cumhuriyetimizin kuruluşunun 100. yılında, konusu itibariyle büyük önem arz eden panelimize ilgi gösteren tüm katılımcılarımıza ve konuşmacılarımıza teşekkürlerimizi sunarız.

Panel konuşmacılarımızın konuşmaları ilerleyen günlerde sitemizde yayımlanacaktır. Panel sırasında Prof. Dr. Ahmet Bican Ercilasun’un Atatürk’ün sözlerini okuduğu kısa kesiti aşağıdan izleyebilirsiniz.

Cumhuriyetin kurucu ilkeleri paneli gerçekleştirildi yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Biz Ankaralılar, siyaset ve bürokrasi cenderesine hapsolmuş halde yaşayan, bir bakıma gündem başlıkları önceden tayin edilmiş garipleriz. Tam manasıyla hür fikrin hâkimiyetinde bir hareket alanı oluşturabilmek hususunda zorluklarımız var. Mazeret beyan etme derdinde değilim. Ne olursa olsun mazur değiliz. Edebiyatın, sanatın, bütünüyle kültürün fışkırdığı ocaklar yaratamadık. Ankara bir kültür şehri olamadı.

Elbette büsbütün kültürsüz olamazdı. Memleketin her tarafından her tür insanı çeken şehir, onları varlıklarıyla bağrına bastı. Gelenlerin niyeti, maksadı, hedefi siyaset de olsa kendileri olarak geldiler. Kendilerinde olandan şehri de faydalandırdılar. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nden geçen kültür adamlarını sıralasak, göreceğimiz manzara göz kamaştırır. Böyle bir büyükler geçit resmi demokrasinin mabedindedir. Gelin görün ki, bu büyüklerin büyüklüğü Ankara’ya pek az şey katar. Yahya Kemal’den Yakup Kadri’ye kadar ilk nesil vekilleri ayrı tutmak lazım. Onlar kurucu iradenin peşinde ve kuruluşun derdinde bütün mesailerini harcamak zorundaydılar. Yakup Kadri gibi rejimin ideolojisine bağlı eser verenler de, Yahya Kemal gibi mesafeli görünenler de Ankara’yı yeterince sulayamadılar.

Birinci neslin attığı çoğu tohumlar yeşerirken, ikinci nesilden itibaren artan kafa karışıklığı incelenmeye değer. Netice itibariyle Memduh Şevket Esendal gibi parti yönetimiyle kültür meselelerini beraber götürmek isteyenlerin çabaları ve devletin süregelen gayreti de Ankara’yı bir kültür başkenti yapmaya yetmemiştir. 1950 sonrası zaten kültür dikkatinin hemen hemen hiç olmadığı bir uzun dönemi ifade eder.

Apaçık gerçek şudur: İstanbul’un yüzyıllar içinden gelen geleneği, taşıdığı o silinmez ruh, her zaman Ankara’ya kendini hatırlatan bir efendiydi. Bugün de öyledir. Türkiye’nin kültür başkenti İstanbul’dur. Ankara, yarışır halde bile değildir. Kabullenilmiş bir durum vardır. Farklı kabullerin gerçekle alakası yoktur. Mesela, bazılarının düştüğü hayali Cumhuriyet fanatizminin eseri sloganik değerlendirmelerin etkisi ve manası kalmamıştır.

Bu bir rejim meselesi değildir

Cumhuriyet Türkiyesinin değerleriyle yürüyen bir toplum hayaline İstanbul da bağlıdır. Eski başkentimiz, Osmanlı Devletimizin payitahtı, Cumhuriyet’in dayandığı değerlerin de kurgulandığı yerdir. Osmanlı Sarayı ile Tanzimat ve meşrutiyet aydınları, hep birlikte bugünleri hazırladılar. Büyük Atatürk o çizginin adamıdır. Burada bir problem yoktur. Kaşınacak bir yara da olmamak lazım gelir. Zıtlıkları bilgisizlikle büyütenler, kendilerini sözüm ona İslâmcı sayan, benim Fransızcasından bozarak Müsülmancı dediğim, milliyete yan bakan köksüzlerle, yine sözüm ona beynelmilel ideolojik kalıplarla konuşan bazı liberal sol gruplardır. Türkiye ne çekiyorsa onlardan çekiyor. Milliyetçileri de sayacağım da sayamıyorum.

Diyeceğim yine o ki Ankara bir kültür şehri olamadı. Kültür Bakanlığı, ağırlığını koyduğu zamanlarda da başarılı işler azdan az. Bakanlık yapılanmasının, kültüre bakışının içler acısı hali, içerdeki birkaç iyi niyetliye rağmen zaten aleyhte çalışacak durumdadır. Ankara Büyükşehir Belediyesi’nin de Mansur Yavaş’ın gelişiyle bu eksiği düşünerek ciddî bir kültür yapılanmasını açacak niyeti görülmedi. Belediyede görev alan veya Başkan’a yakın bildiğim arkadaşlarımıza konuyu ısrarla açtım. Hiç olmazsa İstanbul Belediyesi’ndeki gibi bir Kültür Dairesi yapılanmasını hatırlattım. Bu hususta çalışacak bir danışman kadronun isimlerinden de bahsettim. Hiç ses çıkmadı. Mansur Bey’e iletilip iletilmediğini de bilmiyorum. Birkaç defa grup halinde ziyaret edişlerimizde de ben bahsedemedim, konumuz başkaydı. Salgın dönemi için mazur görülebilirler. Yalnız, bilinmeli ki böyle bir derdimiz var.

Daha gidecek çok yol var

Devletimizin, Opera, Bale ve Tiyatroyu Ankara merkezli düşünmesinin bir ölçüde iyi sonuç verdiğini söyleyebilirim. 1975’ten itibaren, on beş yıl önceye kadar hemen hiçbir oyunu kaçırmadığım ve birçoğu hakkında gazetelerde ve dergilerde yazdığım için biliyorum: Ankara’da ciddi bir seyirci kitlesi 45 yıl önce oluşmuş görünüyordu. Yazmıştım, sayıca az fakat tam bir seyirciydik. Bilerek, anlayarak gelirlerdi. Fuayede, sokakta kulağıma çalınanlardan, konuştuklarımızdan anlardım ki teknik eleştirilerde bulunacak seviyede ilgili ve bilgililer vardı. Önce dört, daha sonra yediye çıkan sahnede güçlü oyunlar sergilenirdi.

Özel tiyatrolar bakımından Ankara zengin değildi. İstanbul, geleneği oluşmuş bir şehirdi. Yüzlerce tiyatro topluluğu vardı. İstanbul’da ayrıca en köklü tiyatromuz, Şehir Tiyatroları vardı. Devlet Tiyatroları’na yakın kadrosuyla yüzyılı aşan geleneğiyle güçlü bir ödenekli tiyatroydu. Şimdi biraz güç kaybetmişe benziyor. Devlet Tiyatroları’nın bölge tiyatrolarıyla ülkeye yayılması iyi bir tercihti. Fakat seviyeyi düşürdüğünü de kabul etmek lazım. Tıpkı her yerde açılan Türk Müziği Devlet Korolarında olduğu gibi. Sanatta, böyle ödenekli topluluk bolluğunun kalite getirmediği anlaşıldı. Üzerinde konuşulacak bir meseledir.

Ankara’da da Ankara Sanat, İstanbul’un özel tiyatro geleneğiyle yarışan bir topluluktu. İdeolojik motivasyonla 1963’den beri, ara ara kapatılsalar da yılmadılar, devam ettiler. Bugün Kızılay’daki yerlerinde değiller. Çayyolu’nda daha modern bir salonda oynuyorlar.

Çankaya Sahne

Bu durum sergilemesinden sonra, yeni bir tiyatroya dikkat çekmek isterim. ‘Yeni’ desem de galiba dördüncü yılını doldurdu. Salgın dönemi öncesinde başlamak talihsizliğine rağmen kapanmadı. İki yıl kadar salonu açamadığı halde direndi. Çankaya Sahne’den bahsediyorum. Kurucusu öğrencilik yıllarımızdan arkadaşım, Devlet Tiyatrolarından bu işleri yapmak için emekli olan Mehmet Atay.  Mehmet Atay’ı, tiyatrodan ve televizyon dizilerinden bileceksiniz. Birçok filmde başrol seslendirdiği için bileceksiniz. Birçok reklamda da sesini duyarsınız. Türkiye’nin en iyi birkaç sesinden biridir. Arkadaşım olduğunu söylediğim için övgüye değer taraflarını uzunca yazmıyorum. Yakınlığa verilir ve Mehmet’in yaptığı muazzam işe dikkat edilmez endişesiyle böyle davranıyorum. Şu bilinmeli ki, bu büyük işi kim yapsa en yüksek seviyede alkışı hak eder.

Doğrusu Mehmet’in cesaretine hayranım. Bu şartlarda koca bir salonu tutmak ve işletmek iddialı iştir. Tabii bu iddia olmasa, bu büyük iş de olmazdı. Çankaya Sahne’nin yerini Ankaralılar bileceklerdir, öğrencilik yıllarımızın Kavaklıdere’deki Çankaya Sineması. Yıllar önce en büyük sinema salonu galiba oydu. Sonra başka maksatlarla kullanıldı. En son da Çankaya Sahne oldu.

Çankaya Sahne’de galiba dört oyun seyrettim. Salon nezihti. Sahnesi her tür oyuna uygun genişlikteydi. Gittiğim oyunlarda seyirci sayısı da az değildi. Çankaya Sahne’nin girişinde açık ve kapalı alanda güzel bir kafesi var. Bu da bir kültür kompleksi için önemli. Şimdiki haliyle bile tam bir kültür merkezi havasına epeyce yakın. Sadece Mehmet Atay’ın sahneye koyduğu oyunlar sergilenmiyor. Başka tiyatro gruplarının salon ihtiyacına da cevap veriyor. Aralık ayı programına baktım, neredeyse gün aşırı oyun var. Ayda on beş temsil.

Çankaya Sahne sadece bir tiyatro salonu da değil. Zaman zaman, fuayesinde Batı Mûsikîsi ağırlıklı oda müziği yapılıyor. Daha geniş kadrolu konserler için de salon müsait. Türk Müziği gruplarına da açıklar. Mehmet Atay, kültür hassasiyeti olan çok yönlü bir sanatkâr. Yakında Cinuçen Tanrıkorur’un,  Feyzi Halıcı’nın şiirini, Kürdîli Hicazkâr’dan bestelediği meşhur Günaydın şarkısının hikâyesini de oyunlaştıracak.

Çankaya Sahne, Ankara için ferah bir sanat sahnesi. Yapılan iş büyük. Aile işletmesini aşan bir büyüklük. Gelin görün ki, Kültür Bakanlığı’nın özel tiyatrolara yardım listesine baktım: Çankaya Sahne yoktu. Şaşırdım. Böyle büyük ve ağır bir yük altına giren, Ankara’yı bırakın Türkiye’de kaç kişi veya kurum var?

“Çankaya Sahne”sinden Görünen yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Millî Düşünce Merkezi ve Ankara Büyükşehir Belediyesi işbirliği ile Ankara Kuşcağız Aile Yaşam Merkezi’nde düzenlenecek Türkiye’de Şiddet ve Çözüm Yolları Sempozyumu için son hazırlıklar tamamlandı. Sempozyuma bildiri ile katılacak katılımcılara kabul mektupları iletildi.

Şiddet konusunda kafa yoran, kendi alanlarında uzman kişilerin tespit ve çözüm önerilerini sunacağı sempozyumun açılış konuşmasını Ankara Büyük Şehir Belediye Başkanı Sayın Mansur Yavaş yapacak. Millî Düşünce Merkezi adına ise Genel Başkan Sayın Hakan Paksoy konuşacak. Konunun uzmanı akademisyen, yazar, gazeteci, sosyolog, doktor, hukukçu gibi çeşitli meslek dallarından çok kıymetli konuklar davetli konuşmacı olarak sempozyumumuza katkı sunacaklar.

Sempozyumun tam programı 05 Ekim 2022 tarihinde millidusunce.com internet sitesinde yayımlanacak ve sosyal medya yoluyla da duyurulacaktır.

8-9 Ekim’de Kuşcağız Aile Yaşam Merkezinde düzenlenecek sempozyum kapsamında şiddet sonucu hayatını kaybetmiş kişiler için fidan dikilmesi, ABB tiyatro sanatçılarının şiddet temalı skeçleri ve şiddet temalı çalışmalara yer verilecek. 8 Ekim Cumartesi akşamı ise kayıt yaptıran tüm katılımcılar gala yemeğinde buluşacaklar .

Sempozyuma tüm ilgilileri ve Ankara halkını bekleriz. Kayıt yaptırmayan fakat sempozyum günü katılmak isteyenler için bina girişindeki görevli arkadaşlarımız yardımcı olacaktır.

Şiddet sempozyumu için tüm hazırlıklar tamam yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Hayat; seçtiklerimizden ibaret, seçmediklerimizden de feragattir.

Bu girişi şu yüzden yaptım: Mâlum olduğu üzere Türkiye Cumhuriyeti 100. yılına doğru emin adımlarla yürürken ikinci yüzyılını doğrudan etkileyecek bir seçim atmosferine de giriyor.

Bir ülkenin gelecek yıllarını seçim sonuçlarına endekslemenin hoş olmadığını biliyorum. Fakat ne yazık ki –normal tarihinde olursa- Haziran 2023’teki seçimler tam da bu mertebede. Hatta Ekim 2023’teki 100. yıl kutlamalarının neşeli mi hüzünlü mü geçeceği sandıktan çıkan oyların verdiği mesaja bağlı olacak.

Seçim ve öncesi

Bazı seçimler vardır, seçimden önce kazanılır. Bazıları da vardır, sandıkta kazanılır.

Mevcut iktidarın hâlihazırdaki ekonomik hengâmede seçimi önceden kazanma ihtimali yok gözüküyor. Ama bu sandıktan çıkmayacağı anlamına da gelmez. Bu sebeple bana sorarsanız yapılacak en basiretsiz yorum şudur: “Nasıl olsa gidecekler.”

Yine görüldüğü kadarıyla 6’lı masa olarak nitelendirilen muhalefet bloku, elinde fırsatı da varken seçimi seçimden önce kazanmak yolunda doğru adımlar atmadı. Tabii bu da -muhalefet açısından- seçimlerden başarısız çıkılacağı anlamına gelmez.

Ne olmuştu?

Dediklerimi açmak ve daha da somutlaştırmak isterim.

2017’de yapılan referandum ile eşi benzeri bulunmayan bir hükümet sistemine geçiş yaptık. Bu sistem üzerine yapılan ilk seçimde Recep Tayyip Erdoğan partisinin 1 numarası olarak devletin 1 numarasına aday oldu.

Aynı hamleyi CHP’den de bekledik, umduğumuzu bulamadık.

Yani normalde Kemal Kılıçdaroğlu anamuhalefet lideri olarak doğal adaydı.

Anormal olan yapıldı, parti genel başkanı geri çekildi ve Muharrem İnce aday yapıldı.

Kemal Kılıçdaroğlu aday olsaydı seçimi kazanırdı iddiasında değilim. Tam tersi, seçimi kaybettiğinde muhalefet açısından daha hayırlı olurdu görüşündeyim. En azından bugünkü siyasî polemiklerin büyük bir kısmı ortadan kalkmış olabilirdi.

Ee şimdi?

Günümüze gelirsek…

Recep Tayyip Erdoğan, partisinin 1 numarası ve ucube sistemin mimarı olarak doğal aday.

Kemal Kılıçdaroğlu da partisinin genel başkanı olarak doğal aday.

Fakat bir önceki seçime göre Kılıçdaroğlu’nun tutumunda 180 derecelik bir fark var. 5 sene önce anormali yapıp aday olmayan Kılıçdaroğlu bugün normali yapıp aday olma niyetinde.

5 sene önce kaybederek kazanacağı siyasî erdemi reddetmiş biri ufukta muhtemel bir seçim zaferi (!) gördüğü için milyonların umudunu şansa bırakmamalı diye düşünüyorum.

Evet, yine normal olan Kılıçdaroğlu’nun adaylığıdır. Fakat bu sefer ülkemiz normal değil.

Belirli ilkelerde uzlaştıktan, ballandıra ballandıra anlatılan güçlendirilmiş parlamenter sistem üzerinde mutabık kalındıktan sonra geriye bir tek seçilecek aday bulmak kalıyor. Bulmaya, aramaya da gerek yok zaten. Yapılan anketler tek bir isme yeşil ışık yakıyor: Mansur Yavaş.

Başkent’i yönetiyor. Başkent’ten niye yönetemesin?

Zaten matematikte eksi ile eksi çarpılınca artı olmuyor mu?

Ee o zaman, anormal hareketlere alışık Kılıçdaroğlu aday olmayarak bir anormal hareket daha yapsın da normale dönelim.

Başkent’i yöneten Başkent’ten de yönetir yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Evet, anketlere güveniyorum. Anket tekniğine uygun yapılmışlarsa güveniyorum. Bir de hesaplanan hata sınırlarının bilincinde olarak güveniyorum. Geçen haftaki yazımda anketlerin hata sınırlarını hesaplayabildiğiniz bir sitenin adresini vermiştim. Orada, bizde en sık yapılan 2.000- 3.000 kişilik anketlerin hata sınırlarının %2 civarında olduğu görünüyor. Gerçi içinde bulunduğumuz siyasî şartlarda %2 hata da önemli. Fakat iktidar koalisyonu ile muhalefet koalisyonu arasındaki fark, bu sınırdan daha çok açıldı. Millet İttifakı-Cumhur İttifakı rekabetinde ara 4 puandan fazla açılırsa sonuç belli oldu demektir. Çünkü önde görülende %2 hatalı fazla sayma, arkada görülende %2 hatalı eksik sayma olsa bile artık sonuç değişmeyecektir. Kaldı ki hataların bu kadar ters dizilmesi ihtimali pek düşüktür. Dolayısıyla yapılagelen anketler artık geleceği doğru tahmin ediyor. Ayrıca, birden fazla anket şirketinin, bağımsız anketlerinin sonuçları da bu hata sınırları içinde uyuşuyor. Bu da anketlere güvenmek için başka bir sebep.

Bu bahsettiğim uyumu göstermeyen anketler de var. Diğerlerinden çok farklı sonuçlar ilan edenler. İstatistik bir bilimse bu hâl imkânsıza yakın. O derece uyumsuzluk ya o anketin tekniğe uygun yapılmadığını gösterir yahut da namuslu bir anket olmayıp propaganda amacıyla uydurulduğunu.

Güven yıllar boyunca kazanılır, bir günde kaybedilir

Kamuoyu araştırma şirketlerinin toptan ve perakende diyeceğim iki çeşit müşterisi vardır. Toptan müşteri, şirkete başvurur ve “Benim için şu konuyu araştır.” der, ücretini öder. Anket şirketlerinin bir de sipariş üzerine olmayan, mesela ayda bir tekrarladıkları, “Türkiye’nin Nabzı” veya benzer başlıklarla yayımladıkları araştırmaları vardır. Bunlar ücretli abonelerine yollanır. Bir miktarının basına sızması da şirketin reklamı yerine geçer.

Kamuoyu araştırma şirketleri dürüst olmak zorundadır. Çünkü sonuçları çarpıttıkları hissi doğarsa insanlar onlara iş vermez. Toptan müşteri, öğrenmek istediğini doğru aksettirmeme ihtimali bulunan bir firmaya neden gitsin? Perakende müşteri, kamuoyu araştırma bültenlerinin sonucuna güvenmezse neden abone olsun?

Anketleri mi yasaklasak seçimleri mi?

Kamuoyu araştırma şirketlerinin ayakta kalması ancak doğru anket yapmalarıyla mümkündür. Tıpkı değerlendirme (rating) şirketlerinin ayakta kalmalarının, doğru değerlendirme yapmalarıyla mümkün olması gibi. Güven, on yıllar boyu doğru çıkan tahminlerle, doğru yapılan anketlerle kazanılır. Bir sapma ile yok olur. Narin bir çiçektir güven.

Anketler yüzünüze gülmüyorsa yapabileceğiniz çok şey yok. Ancak anket yapılmasını yasaklayabilirsiniz. Bu bir önlemdir. Daha köklü önlem, seçim yapılmasını yasaklamaktır tabiatıyla! (Aman ciddiye almayın, şaka yapıyorum.)

Anketler bize toplumun tercihleri, duygu ve düşünceleri hakkında bilgi veriyor. Bu bilgiler elimizdeyken bunlarla ilgisiz, hatta bunlara ters fikirler rahatça söylenebiliyor. Bu garip bir hâl. İnsanlar fizik dünyasının gerçeklerine ters konuşmuyor. Güneşin doğudan doğduğunu söyleyenlerle karşı batıdan doğuyor diyerek karşı çıkılmıyor. Fakat sosyal konularda, elimizdeki ölçme araçlarının gelişmişliğine rağmen, açıkça görünen gerçeğe aykırı tezler rahatlıkla dillendirilebiliyor. Hatta bunlar bazen bilgelik tavrıyla sunuluyor.

Biri ankette açık ara önde görünüyor. Bilge bir tavırla, “O mümkün değil kazanamaz, çünkü falanlar ona oy vermez.” denebiliyor. İyi de oy verecekler de vermeyecekler de o anket sonuçlarının içinde değil mi?

Milliyetçilik kazandırıyor

Mesela geçenlerde birileri, milliyetçilik yapan partilerin oyu azalıyor diye bir tez savundu.

Bakınız, AREA şirketi geçen yıl Eylül ayında bir eğilim anketi yaptı. Tek cevap vermek kaydıyla, siyasî eğilimlerini belirtmeleri istenen deneklerin %35,2’si “Milliyetçiyim.”, %33,9’u “Atatürkçüyüm.” diyor. Bu iki ifade bir birine çok yakın değerleri anlatıyor. Milliyetçi olmayan bir Atatürkçülük düşünülemez. Atatürk’ü sevmeyen bir milliyetçi de zor bulunur. İşte bu iki değerin toplamı, üçte ikinin üzerinde. Geri kalan %30’un da milliyetçiliğie veya Atatürkçülüğe karşı olması şart değil. O seçenekler “muhafazakâr” ve “sosyal demokrat” idi. Bir insan aynı anda üç değeri de, hatta dört değeri de sahiplenebilir. Şimdi, önümüzde toplumun bu eğilimi dururken, herhangi bir partinin milliyetçi olduğundan dolayı oy kaybettiğini söylemek mümkün müdür?

Olsa olsa, halk yeterince milliyetçi bulmadığı için oy kaybeden partiler vardır.

Nitekim başlangıçta milliyetçiliği ayaklar altına almaya kalkışanlar, bunun “cıss” olduğunu görünce artık o lafları ağızlarına almaz oldular. Hatta “yerli ve millî” olmaya karar verdiler.

Tabiî siyasette bütün kayıp ve kazançlar tek sebebe dayanmaz. Fakat yukarıdaki iki rakamın toplamını, yani %69,1’i nereye koyarsanız koyun, Türkiye’de, Türkiye’nin kurucu değerinin, Türk milliyetçiliğinin çoğunluk olduğunu görürsünüz. Seçmen milliyetçi ve Atatürkçü olmakta kararlı. Olsa olsa hangi partinin bu değerlere yakın, hangisinin uzak olduğu algısına göre oyunu değiştirir.

Anketler ve anketçiler yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

En geç 2023 yılı Haziran ayında yapılacak milletvekilliği ve cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanıp, TBMM’de 360 veya 400 milletvekilliği kazanmaları durumunda Cumhur ittifakı mevcut cumhurbaşkanlığı sistemi ile devam edecek. Belki, kendi tarafında bir gedik açıldı algısı oluşturmamak bakımından “bu sistem çalışmıyor” algısını kabullenmemek için yapmayı gerekli görse de bu güne kadar yapmaya yanaşmadığı uyum yasalarını çıkarma, TBMM’yi daha görünür ve yetkili konuma getirme, yargıdaki iktidar ağırlığını azaltma gibi bazı tedbirler getirebilir. Millet ittifakı ise mevcut cumhurbaşkanlığı sistemini değiştirip, “güçlendirilmiş parlamenter sistem” getirmeyi taahhüt ediyor. Ülkedeki toplam seçmen de bu iki taraf arasında birbirine yakın oranda ayrılmış durumda.

Ancak kamuoyu bu konunun nasıl ve hangi şartlarla sağlanacağından ziyade Millet ittifakının cumhurbaşkanı adayının kim olacağını konuşuyor. Aylardır tartışmalar bu konuda kilitlenmiş; siyasi rekabet ve taktiksel mücadele burada yoğunlaşmış durumda.

Mevcut sistemi revize etmek de güçlendirilmiş parlamenter sisteme geçmek de Anayasada değişikliğe bağlı. Anayasanın ilgili hükümlerini değiştirmek için ya TBMM’de referanduma götürmek için 360/600, referandumsuz değiştirmek için ise 400/600 milletvekili gerekiyor. Kısaca cumhurbaşkanı seçilmesi yanında TBMM’de bu çoğunluğun sağlanması gerekiyor.

Türk milliyetçiliği yelpazesinde ülkücü kökenlilerin bir kısmı birçok farklı siyasi partilerde aktif siyasetin içindeyken diğerleri dikkat ve hassasiyetle gelişmeleri izliyorlar. “Türkiye Cumhuriyeti’ne vatandaşlık bağı ile bağlı her yurttaş Türk’tür” anlamındaki Anayasanın ruhu kapsamında yelpazenin her yanındaki Türk milliyetçileri en büyük kitleyi oluşturmakta. Dağınıklık ve parçalanmışlığa rağmen bir ortak iradenin varlığını medyadan takip etmek mümkün. Ancak bu ortak iradenin siyasette bir ortak harekete ve seçilecek bir cumhurbaşkanı adayı çıkarıp çıkaramayacağı yazımızın konusu.

Ara dönem cumhurbaşkanı

Millet ittifakı adayı cumhurbaşkanı olsa bile kendi yetkisiyle güçlendirilmiş parlamenter sistemi yasal hale getiremez. TBMM’de Millet ittifakı bu çoğunluğu sağlasa bile seçilmiş cumhurbaşkanından beklenenlerde durum çatallaşıyor. Millet ittifakının öngörüsüne göre seçilen cumhurbaşkanı bir ara dönem cumhurbaşkanı olacak (transitional, interim). Her iki ittifakın sistemle ilgili tasarrufu için de ayrıca bir uzlaşma (compromise) ihtiyacı olabilir ki bu durumda ara dönem cumhurbaşkanının siyaset anlayışı ve tarzı önem taşıyor.

Uzunca bir süredir Millet ittifakı cumhurbaşkanı adayının kim olacağı konusu tartışılıyor ve her ay nerdeyse birkaç kamuoyu yoklaması sonuçları açıklanıyor. Hemen hepsinde Cumhur ittifakı adayı Recep Tayyip Erdoğan karşısında en çok tercih edilen isim olarak Mansur Yavaş öne çıkıyor. Bu süreçte diğer aday adayları ve taraftarlarının kamuoyu oluşturma, siyasi karar verici güçleri etkileme ve manipüle etme çabaları da sonucu değiştiremedi.

Daha önce ifade ettiğimiz bir öngörümüzü sırası gelmişken tekrar etmek isteriz: Türkiye’de 2023 seçimlerinden sonra yapılacak olan seçimlerden sonra, yani 2020’lerin sonlarından itibaren yeni bir siyasi ortam ve yelpaze oluşacak.

Bir sosyo-politik fenomen

Maddi, fiziksel yatırımlar, mühendislik hizmetleri daha kolay ve görünür olurlar üstelik bu faaliyetlerde rant ekonomisine daha fazla fırsatlar sunarlar. Onun için de iktidarlar ve seçilenler kendilerini parlatacak böyle yatırımlara yönelirler.

Mansur Yavaş’ın devasa projeleri, anıtsal yapıları, Ankara’yı dönüştürme çalışmaları, kentin sosyo-kültürel, sosyo-ekonomik gelişimine, ulaşım ve diğer altyapı hizmetlerinde on yıllarca sonra hatırlanacak katkıları olamadı. Zaten kendisi de mevcut siyasi ortamı (current political setting) iyi okuyarak uçuk-kaçık devasa projeleri olmayacağını, gerçekçi, gerçekleştirilebilir, kaynakları israf etmeden ve hesap verilebilir uygulamaları olacağını ifade etti. Kaldı ki Mansur Yavaş siyaset tarzı ve kapasitesi ile muhalif bir partinin Ankara Büyükşehir Belediye başkanı olarak da büyük, anıtsal ve geleceğe kalacak önemli projeler gerçekleştirebileceğini zaten gösterdi.

Ancak belki de bunlardan daha önemli hizmetleri, katkıları oldu. Halk ve özellikle genç kuşaklar siyasette ve siyasilerde görmeye hasret duyduğu değerleri Mansur Yavaş’ta buldu. Dürüstlük, açıklık, samimiyet, iyi niyet, işine yoğunlaşma ve mümkün olduğunca herkesi ve her kesimi kucaklama, güven ve ilkeli duruş.

Bu, toplumda derinden hissedilen bir umut ve özlemin işareti. İktidar çevrelerindeki çürümüşlük, yolsuzluk, kayırmacılık, savurganlık kadar bunların toplum vicdanında katlanarak artıp güçlenen kanaat da Mansur Yavaş’a gösterilen ilgi ve yönelimin psiko-sosyal ve sosyo-kültürel tezahürleri. Üstelik halkta karşılık bulan bu ilgi ve takdir duygularını siyasi fırsatçılık yaklaşımlarına tevessül etmeden ancak yaptıkları ve yapacaklarının tanıtımı ile yaptı. Bütün bunlar ve daha fazlası aslında demokrasiye ve siyaset ahlakına büyük bir katkı. Bir bakıma siyasette standart belirleme (political standart setting) oluşturdu.

İşte bu özellikler, tanımlansın veya tanımlanmasın, önümüzdeki dönemde bir cumhurbaşkanından beklenenler. Siyaseti yola koyacak, önünü açacak, bunu yaparken de herkesin güven ve saygı duyacağı bir siyasi kişilik.

Mansur Yavaş CHP’nin üyesi Başkent Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı ama Ülkücü geçmişine rağmen siyasi yelpazenin her kesiminden seçmenin onayını alarak seçilmiştir.

Bu sosyo-politik fenomenin ve sonraki etkilerinin ileride ilgili bilim disiplinlerince inceleneceğine ve hatta doktora konusu olacağına kuşku yok.

Siyasi liderliğin bedeli

Şu da var ki demokrasilerde bile bazen halkın çoğunluğunun isteğine rağmen böyle makamlar siyaset üst yönetimleri ve liderlerince bir başkasına ikram edilmez. Yani ana akım siyaset teorisine göre; siyasi liderlik kolay kazanılmaz, kolay vazgeçilmez. Durumu Arnold M. Ludwig Siyasi Liderliğin Doğası (The Nature of Political Leadership) adlı eserinde, son yüzyıldaki yüzlerce örnek üzerinden açıklamaktadır.  Bunun istisnaları azdır ve çoğu da ara dönemlerdir.

Dünyada ve ülkemizde ara dönem liderliklerin örneği çok. Tabiatı gereği uzlaştırıcı, kolaylaştırıcı, müzakereci, demokrat ve diplomatik olması yanında gerektiğinde otokrat da olabilmeli. Bunun için de toplumun tüm kesim ve kurumlarının kendisini desteklemesi gerekir. Ara dönem cumhurbaşkanı bir yerlerde tıkandığında önünü açacak olanlar kimler ve hangi güçler olacak? Aklıma hemen CHP’nin tarihsel parti içi rekabeti ve gruplaşmaları geliyor. Kaldı ki siyasi görüşleri ve duruşları farklı 6 siyasi partiyi her zaman bir arada tutacak olan faktörler ve bu faktörleri yönetecek olanlar kimler?

Özellikle CHP’nin geleneksel çekirdek kesiminden ve CHP lideri ile üst yönetimden Mansur Yavaş’a karşı bir direnç olacağı açık. Bu anlaşılır ve doğal bir tavır olsa da bunun mevcut siyasi ortamda aşılması da öncelikli bir gereklilik ve siyasi basiret meselesi.

Türk milliyetçilerinin sorumluluğu 

Bir Türk milliyetçisi, ülkücü cumhurbaşkanı adayı olursa, hele de bu Mansur Yavaş olur ve kazanırsa bu Türk milliyetçilerini onurlandırır ve bu süreçte sorumluluklarını yerine getirmiş olurlar. Türk milliyetçileri inanç ve güvenlerini tazelemiş olarak daha ileri hedeflere motive olurlar. Ancak ülkenin gerek tarihsel gelişme sürecinden gerekse son yıllarda daha da artan iç ve dış sorunlarından kaynaklanan güçlükler sebebiyle birkaç yılda düze çıkamayız. Bu bir süreç ve yönetim meselesi.

Türk milliyetçileri günümüzde siyaseten savrulma içindeyse de hiç olmadığı kadar geniş bir seçmen kitlesine sahip. Muhafazakâr ve dindar Türk milliyetçilerinden laiklikten yana ve seküler Türk milliyetçilerine kadar olan büyük kitlenin toplam seçmen içindeki oranının %70 kadar olduğu bazı üniversite ve akademik düşünce kurumlarının ‘Türkiye’de Milliyetçilik Algısı’ çalışmalarıyla ortaya konulmuştur. Bir kısmı Dünyadaki milliyetçilik havasıyla abartılmış olsa bile bu oran %60 kadar olur.

Cumhurbaşkanlığı seçiminde de teorik olarak belirleyici durumda. Teorinin pratiğe dönüştürülmesinde araç olan bir çatı siyasi teşkilat yok. Yani “Too many chiefs not enough Indians!” durumu. Doğal olarak da bu muazzam gücü dağıtmadan tek bir hedefe yöneltme, teksif etme mevcut siyasi yelpaze içinde zor.

Konularla ilgili söylenecek çok husus olsa da bu ortamda ve toplumun ilgisi sıcak güncele kilitlenmiş iken bunları sıralamak pratik bir değer ifade etmez. Belki de bazı tepkilere sebep olur. Kaldı ki konu aylardır tartışılıyor.

Önümüzdeki cumhurbaşkanlığı seçiminde Türk milliyetçisi, ülkücü bir adayın çıkarılması, desteklenmesi Türk milliyetçilerinin ortak arzusu ve beklentisidir. Halkın çoğunluğunun iradesi de Mansur Yavaş tarafında oluşmuştur. Bunun bir seçimle tescillenmesi de Millet ittifakını oluşturan siyasi partilerin ve özellikle teşkilatlarının konuyu sahiplenmesine ve tüm Türk milliyetçilerinin desteğine kalıyor.

Biz buna inanıyoruz çünkü seçilecek cumhurbaşkanı tüm yurttaşları temsil edeceğinden Türk milliyetçilerini en fazla ilgilendiren hususun da bu olacağını düşünüyoruz. Milliyetçi bir cumhurbaşkanı Türk demokrasi geleneğine ve özellikle Türk milliyetçilerine yürüyecekleri yolun taşını döşeyebilir. Yol belli. Biraz genişletilmesi, güvenli hale getirilmesi, bağlantılarının kurulması ve her şeyden önce bu yolla hangi hedeflere nasıl varılacağının uygulaması gerekiyor. Mansur Yavaş bu yolda yalnız değildir ve olmaması gerekiyor.

Siyasette zemin kaygan, hareketli ve değişken. O bakımdan bazen siyasi tercihlerde “hiç yoktan iyidir” seçeneği de en uygun ve güzel seçenektir. Zaman biraz daha ilerledikçe ortalık daha da görülür, anlaşılır hale gelecek ve her siyasi hamlenin karşı hamlelerine de bakarak durumu değerlendirmek gerekecek. Çünkü siyasette kesin başlangıç da kesin sonuç da yoktur; öncesi ve sonrasıyla bir bütündür. Güncel siyasetle ilgili olmasak da Türk milletinin bir ferdi ve bir aydın sorumluluğu içinde düşüncelerimizi paylaşmak istedik.

Konuyla ilgili daha önce yazdığımız makalede bazı temel hususlara değinmiştik.

Türk Milliyetçisi Bir Cumhurbaşkanı yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Demokrasi, çoğunluğun tercihinin gerçekleşmesidir. Fakat azınlık ezilmeden. Yok, azınlık susturulursa, ezilirse çoğunluk iktidar da olsa bu artık demokrasi değildir. Çoğunluğun zorbalığıdır. Çoğunluk zorbalığını anayasalar ve hukukun hâkimiyeti önler. Bu yüzdendir ki tek başına “demokrasi” yerine “anayasal demokrasi” deyimi kullanılıyor.

Demokrasilerin düştüğü tek tuzak çoğunluk zorbalığı değil. Demokraside azınlığın zorbalığı da mümkün. Bakınız nasıl.

Çoğunluğu oluşturan iki büyük parti çekişiyor. İkisinin de oy tabanı %50’ye yakın ancak %50 değil. Diyelim biri %47, öbürü %48 oy alacak. Bir de küçük parti var. Onun da oyu %5. Kim bakar %5’e, koskoca partiler varken, diyeceksiniz ama diyemiyorsunuz. Çünkü kazanmakla kaybetmek arasındaki fark o %5’ten az. O zaman ne oluyor biliyor musunuz? 48 ile 47, azınlıktaki 5’in ağzına bakıyor. O ne derse eyvallah diyor ve onu yapmaya çalışıyor. Azınlığın tek yapması gereken, uzlaşmamak ve inat etmek. 

Çoğunluk zorbalığından azınlık zorbalığına

1980 öncesi günlerde Erbakan’ın Millî Selamet Partisi bu konumdaydı. İktidarın anahtarı konumunda. Anahtar güzel bir benzetme. Çünkü anahtar kilitten küçüktür. Kapıdan çok çok küçüktür. Evin hacmi yanında sözü bile edilmez ama gel gelelim anahtar olmadan eve girilmez. Millî Selamet Partisi de bunun bilincindeydi herhâlde çünkü amblemi anahtardı! 

Bu hâle siyaset biliminde “azınlık zorbalığı” deniyor. 

Vücudun organlarının başkanlık yarışına girdiği ve başkanlığa pek de yaraşmayan bir organ greve gidince diğerlerinin pes edip onu başkan yaptığı bir hikâye vardır hani. Burada tekrarlayamayacağım. Bilenler bilmeyenlere anlatsın. Azınlık zorbalığına edep dışı fakat iyi bir misaldir o hikâye. 

Anlattığım üç partili hikâye işin basitleştirilmiş hâli. 1980 öncesinde yarış üç partili değildi. Bugün de değil. Fakat iki büyük parti yerine iki büyük koalisyon olması da azınlık zorbalığı şartlarını doğuruyor. 

Azınlık kazanır, çoğunluk kaybeder

Bu şartlarda büyük partiler ne yapıyor? Hemen “Ne istediler de vermedik?” moduna giriyorlar. Bakıyorsunuz bir gün biri, Öcalan’ın kardeşini televizyona çıkartmış, onun vasıtasıyla oy toplamaya çalışıyor. Ertesi gün, destekçilerinden çoğu kendini milliyetçi- Atatürkçü diye tarif eden, bir başkası Atatürk’e düşman bir şıh hazretlerinin arkasından dua, rahmet okuyor. Başka biri de geniş cephe stratejisi ile arenada kim var kim yok hepsiyle helalleşmeye kalkıyor. 

Hani ateistler bir parti kurup anketlerde %5 civarında çıksalar- ki çıkabilirler- bizim muhafazakâr partiler hafif hafif ateistleri de okşamaya başlarlar. Hiç olmazsa gizli gizli “Ne istersiniz? Verelim.” elçileri gönderirler. 

Azınlık zorbalığı, muhakkak ki demokrasinin özünü yaralayan bir hâl. Niçin diye sormaya gerek yok. Demokrasi çoğunluğun tercihine saygı göstermektir. Bu durum, tersine, azınlığın dediğinin olmasını gerektiriyor. Evet, azınlık ezilmemeli, konuşabilmeli. Fakat günün sonunda çoğunluğun tercihi gerçekleşmeli. Değil mi?

Açıkgözler de kaybeder

Azınlık zorbalığının getirdikleri büyük partilere de kaybettiriyor. Tezgâh altından veya üstünden, asıl kitlelerine rağmen başvurdukları eylemler, attıkları nutuklar, kazandırıyor mu, kaybettiriyor mu? Yapılan açıkgözlülüğün amacı taraftarı arttırmak, oyu arttırmak. Fakat o azınlıklar aptal değil. O eylemlerin samimi olmadığını, kendilerini kandırmaya yönelik olduğunu gayet iyi bilirler. Zaten o azınlık gruplarının iç dayanışması, birbirlerine bağlılığı, büyük partilerin iç bağlılığından daha kuvvetlidir. Temel ilkelerine ters açıkgözlülüklere girişen bir parti, ilânı aşk ettiği grubu kazanamadığı gibi, bu hareketinden rahatsızlık duyan, kendi taraftarını da kaybedebilir. 

Gerçekten sağlıklı bir demokrasinin işleyebilmesi için azınlık zorbalığı şartlarının ortadan kalkması gerekiyor. Bu da iki büyük kitleden birinin diğerine üstün gelmesi demek. Bunu söyledikten sonra Türkiye’nin bugünkü şartlarına bakalım. Cumhurbaşkanlığı oylamasında muhalefetin hemen bütün adayları, mevcut cumhurbaşkanından daha çok oy alıyor. Fakat, bunlardan biri hâriç, hiçbiri %50’yi geçemiyor. İşte azınlık zorbalığı burada devreye girer. 

İkinci tura kalmamalı

Daha birinci turda taraflar %5’lik, %10’luk azınlıklarla gizli koalisyon görüşmeleri yapmaya başlar. Fakat asıl azınlık zorbalığı kâbusu, ikinci tura kalındığında bastırır. Artık seçimin galibini belirleyecek olan ne Millet İttifakı’dır, ne de Cumhur İttifakı. Seçimin galibini belirleyecek olan azınlık zorbalığı olgusudur. 

Cumhurbaşkanı adaylarından biri hâriç seçim ikinci tura ve azınlık zorbalığına kalıyor dedim. Seçimi ikinci tura bırakmayacak tek isim gözüküyor: Mansur Yavaş. 

Bu gidişle adım, Mansur Yavaş’çıya çıkacak. Olsun, bana çok da ters gelmez. Onunla aynı değerleri paylaşıyorum. Fakat reel- politik, yani gerçeğin otoritesi de bunu söylüyor. Yavaş, ilk turda işi bitirecek tek aday. Böyle bir gelecek pek açık, pek berrak görünüyor. Onun yerine başka bir adayın çıkması hâlinde ise ufuk puslanıyor. %5’lerin, %10’ların yüzleri gülmeye başlıyor. 

Seçim ikinci tura kalırsa: Azınlık zorbalığı yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Anketler doğruyu söyler mi? Söyler.

Daha doğru ifade, “Anketler, tekniğine uygun yapıldığında hata sınırları içinde gerçeği söyler.” Anket sonuçlarının güvenilirliğini ölçen dala istatistik diyoruz. Bu bir bilim. Matematiğin bir parçası. İstatistik yüzde şu kadar olasılıkla bu anketin hata sınırları şudur dediği zaman bir gerçektir. Bir kanaat değil.

Anket tasarlama motoru

Anketlerin hata sınırı vardır. Genellikle bu sınır, anket sonuçlarıyla birlikte açıklanır. İşin en güzel tarafı şu: Belli bir hata sınırı içinde kalmak için kaç kişiye soru sormanız gerektiğini hesaplayabiliyorsunuz. Mesela bağlantıdaki anketi kaç kişiyle yapmanız gerektiğini gösteren bir hesap makinesi var. Birkaç deneme yapalım. Diyelim ki seçim iki aday arasında geçiyor ve adayların şansı birbirine yakın. Yapacağımız tahmindeki hata, %5’in altında olsun istiyoruz. Makineyi çalıştırıyorum ve sonuçta, rastgele 385 kişiye sormamın yettiğini görüyorum. %5, bizimki gibi yakın marjlarla yürüyecek bir seçim için yeterli değil. %2 hata payı mı istiyoruz? 2401 kişiye sormalıyız. %1 hata payı? Rastgele 9604 kişiye sormak gerek. %1 hata herhâlde Türkiye’nin şu dönemecinde hemen herkesi tatmin eder.

Demek ki tek bir partinin imkânlarıyla bile Türkiye çapında sağlıklı bir seçim anketi yapılabilir. Burada “imkân”, paradan ibarettir. Yoksa ülkemizde birinci sınıf ölçme yapabilecek anket şirketlerimiz var. Altılı masadaki gibi altı parti bir araya gelirse, onlara anket yapmanın/ yaptırmanın çok kolay olması lazım.

Evet, eğer kasten çarpıtılmıyorsa anketler doğru söyler. Ancak bunun da birkaç ölçüsü, birkaç “ancak”ı var. “Tekniğine uygun yapıldığı takdirde” derken bu ancakları kast ediyorum.

Ancak…

En önemli ancak, soru sorulan kişilerin rastgele seçilmesidir. Seçim anketi yapıyorsanız ve ülke çapında sonucu tahmin etmek istiyorsanız, ülke çapında seçmenlere rastgele sormalısınız. Rastgelelik şartı yerine getirilmediği zaman yanlış çıkan seçim anketlerinin tarihî hikâyeleri var.

Başka birkaç şart daha var. Mümkünse her sorulandan bir cevap alınmalı. “Oy kullanmayacağım.”, “Kararsızım” da cevaptır. Nihayet, cevap verenin kendisini tehdit altında hissetmemesi, şöyle dersem başıma bir şey gelir diye düşünmemesi; anketörün tercihini hissetmemesi gerekir. Deneklerin az da olsa bir kısmı, çekindiği için gerçek düşüncesinden farklı konuşuyor. Bu sonuncu sapmayı inceleyen hocamız, Duke Üniversitesi ekonomi profesörü Timur Kuran. Yapı Kredi Yayınları’ndan çıkan Yalanla Yaşamak/Tercih Çarpıtmasının Toplumsal Sonuçları kitabında bu sapışı anlatıyor. Çare ne? Çare, deneklerin kişisel bilgilerinin açıklanmayacağından emin olmaları.

Altılı masa kimi aday göstermeli?

Şimdi gelelim asıl konumuza. Altılı Masa, kimi aday göstermeli? Muhakkak ki kazanabilecek, hatta birinci turda kazanabilecek birini değil mi?

İşte bunu belirlemek için “Kimi cumhurbaşkanı seçersiniz?” diye anket yapılıyor ve Recep Tayyip Erdoğan’dan başka genellikle Mansur Yavaş, Ekrem İmamoğlu, Kemal Kılıçdaroğlu ve Meral Akşener’in isimleri sıralanıyor. Bu isimler adaylıklarını koyar mı koymaz mı, ben bilemem. Konu o değil. Konu, “Bunlardan her biri adaylığını koyduğunda ne kadar oy alır?” sorusunun cevabını kestirmek.

Hemen bütün anketlerde Mansur Yavaş diğerlerinden avantajlı görünüyor. Hatta Yavaş’la seçim ikinci tura kalmıyor; birinci turda iş bitiyor.

Şimdi bundan sonra kanaat beyanının anlamı var mı? Yok da kanaat beyanları gırla gidiyor. Falanlar ona katiyen oy vermez. Ya filanca oylar ne olacak? Falanların da filanların da oyları o gördüğünüz anket sonuçlarının içindedir. Vermeyecekler ankette de vermemiştir, verecekler vermiştir. Dolayısıyla anket sonuçlarını aldıktan sonra “Ama falancalar…” diye başlayan cümleler kurmanın bir anlamı yoktur.

Gerçek kanaatlere üstündür

Hâl böyle ise ve Altılı Masa’nın niyeti gerçekten evvel emirde mevcut iktidarın seçimle gitmesini sağlamaksa, anketlerin gösterdiği sonuçlara göre davranmak zorundadırlar. O sonuçlar, halkın iradesine işaret ediyor. “Olsun, anketler ne derse desin, ben şöyle istiyorum, ben şunu tercih ediyorum!” demek, seçimi iki dereceli hâle getirmek demektir. Hani bazı yerler için üç-dört aday gösterilir, sonra birileri onların kaç oy aldığına bakmaksızın birini seçer; sık sık da en az oy alanını seçerdi ya… Bu KPSS puanına rağmen “mülakatla” adam alma gibi bir davranış. Altılı Masa sakinleri ilk seçmenler, “Müntehibi Evvel”ler, hani seçilecekleri seçecek seçmenler mi? Değiller tabii. İlk seçmen de son seçmen de Türk halkıdır ve o halk anketlerde kimi seçmek istediğini işaret ediyor. Şu hata sınırları içinde… Ve o hata sınırlarının en genişini uygulasanız da sonuç değişmiyor, Mansur Yavaş her seferinde kazanıyor.

Bu bir gerçek ve gerçek ortadayken kanaatin pek anlamı yoktur.

Olsa olsa anketlere güvenmeyebilirsiniz. Orda da haksız çıkarsınız. Veya Mansur Bey aday olmaz ve bu sefer ben haksız çıkarım.

Altılı Masa kimi aday göstermeli? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.