1914’teki ilk sürgün, Tiflis Kral Naibi Vorontsov Daşkov’un (ailesi Daşkov soyadının gösterdiği gibi Çar hizmetline giren Altınordu Hanlıklar soylularındandır) tarafından güvenlik gerekçesi ile gerçekleştirilmiştir.

5000 Türk-Müslüman aile Hazar’daki Nargin adasına sürülmüştür.

Gene güvenlik gerekçesi ile Avusturya’ya sempati duyduklarından şüphe edilen Yahudiler cephe gerisine sürülmüştür. Bu ikinci sürgündür ama unutulmuştur. Kafkasya’da Balkanlar’da katliama uğrayan milyonlarca Türk Müslüman da unutulmuştur.

Hatırlanan tek tehcir Ermeni tehciri sonucunda bizim telinimizdir.

Bugün Ermenistan’da Türk Düşmanlığı yapmayan Karabağ’ın terkine rağmen seçilebilen, Ermenistan sadece bu 27000 km² topraktır; kimseden toprak talebimiz yoktur diyebilen, Türk düşmanlığını teşvik eden Kilise’ye meydan okuma cesaretini gösteren bir lider vardır.

Ancak Karabağ Savaşı’ndan bu yana komşuları Türkiye ve Azerbaycan ile olan ilişkilerindeki gelişmelerin sınırlı kalması, üzerinde mutabakata varılan antlaşmaların hâlâ imzalanmaması, Paşinyan’ın seçimi kazanma şansını azaltmaktadır. Kamuoyu desteği %20 civarına düşmüştür.

Ermenistan ilk defa hem Diaspora’ya hem de Kilise’ye meydan okuyarak iktidarda kalabilen bir lidere sahiptir.

Geçtiğimiz hafta üniversitelerinde Türk Dünyası hakkında konuşma yapmak için Kars ve Ardahan’da bulundum.

İlk defa 33 yıl önce gittiğim Kars’ta özel mimari dokusunun tahribi ile oluşan kentsel dönüşüm sonucunda yükselen çirkin binalar dışında, dikkat çeken bir refah göstergesi yoktu. Tarihi boyunca, barış zamanlarında müreffeh, savaş zamanlarında dayanıklı olan bu kent, sanki bir çıkmaz sokağa sıkışmıştı.

Kars’tan geçen kervan yollarını hatırlayınca bunu anlamam kolaylaştı.

Kars’ın kalkınması, mensup olduğu Güney Kafkasya Ekonomik Bölgesi ile olan tarihî bağlantılarının yeniden canlandırılması ile mümkün olabilecekti.

Kars’tan geçen kervanlar Anadolu’yu, Tiflis’e, Erivan’a oradan da Bakü’ye bağlamakta idi.

Bugün ise Ermenistan sınırını kapamamıza sebep olan siyasî durum değişmiştir. Karabağ geri alınmış, Zangezur Koridorunun açılma süreci başlamış, Ermenistan ile Azerbaycan arasında imzalanacak barış antlaşmasının metni üzerinde iki tarafın da mutabık kaldığı, defalarca resmî ağızlarca açıklanmıştır. Kalan tek pürüz, Ermenistan Anayasasının girişinde yer alan olumsuz ibarelerin kaldırılmasıdır. Devlet Başkanı Paşinyan bu konuda da taahhüt altına girmiştir. Sadece bununla ilgili formalitelerin usulüne uygun biçimde tamamlanması gerekmektedir.

İki ülke arasında sınır kapısının açılmasının önünde bir engel kalmamıştır.

Öte yandan Ermenistan bağımsızlığından bu yana Kilise’nin desteği ile Türk düşmanı Taşnaklar tarafından yönetilmiştir.

Tarihinde ilk defa Taşnak ve Türk düşmanı olmayan bir kişi iktidardadır.

Barışın gelmesi ile gerçekleşeceği öngörülen hususlar formaliteye takılmıştır. Bu halkın Paşinyan’a olan güvenini sarsmaktadır.

Paşinyan önümüzdeki aylarda yapılacak seçimi kaybettiği takdirde yerine Kilise desteği ile Taşnakların geleceği şüphesizdir. O zaman iki ülke arasındaki normalleşme süreci aksayacaktır.

Yapmamız gereken Paşinyan’ın seçim kazanmasına yardımcı olabilecek sınır kapısını açmaktır. Bu davranış, aynı zamanda normalleşme sürecini perçinleyecek, Diaspora’nın Ermenistan üzerindeki ipoteğinin zayıflamasına yardımcı olabilecektir.

Türkiye ile Ermenistan arasındaki sınır kapılarının trafiğe açılması kesindir. Başka türlü inşası için çalışmaların başladığı Zangezur koridoru nereye açılacaktır? Kars ve Alican sınır kapılarının açılış zamanının Ermenistan seçimleri öncesine çekilmesi, bir yandan Taşnaklar, Kilise ve Diaspora’nın Türkiye aleyhindeki propagandalarının gücünü kırarken, öte yandan halkına normalleşmenin somut bir sonucunu gösteren Paşinyan’ın seçim şansını arttırabilecektir.

Ermenistan- Türkiye ilişkileri ve Paşinyan üzerine bir değerlendirme yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

1991 yılında Sovyetler Birliği dağılınca, beş Türk devletinin ortaya çıkması, hepimizi çok sevindirdi. Çünkü “dış Türklerin esaretten kurtulup bağımsızlıklarını kazanmaları” gençlik yıllarımızın hayali olduğu gibi mücadelemizin de bir parçasıydı.

SSCB’nin çökmesiyle dünya, çift kutuplu bir dünyadan tek kutuplu bir dünyaya evrilmiş, Varşova Paktı ve Orta Asya devletlerinde bir boşluk meydana gelmişti. Maalesef! Türkiye, bu döneme hazırlıksız yakalandığından bir bocalama dönemi yaşadı.

Bu boşluktan, öncelikle ABD yararlanmaya çalıştı. Ardından Çin ve AB ülkeleri… Daha sonra Rusya kendini toparlayarak eski bölgelerinde tekrar etkili olmak için uğraştı. Bu durumdan yararlanmak isteyen ülkeler arasına İran’ı da katabiliriz.

1992 yılından beri sürdürülen Türk devletleri ve cumhurbaşkanları arasındaki ilişkiler, biraz ağır aksak gitse de devam etmektedir. Problemler yok mudur? Tabii ki vardır. Ancak, iyi niyetle, samimiyetle ve karşılıklı güvenle işlerimizi yürütmemiz gerekmektedir. Çünkü her devletin gözü kulağı bu bölge üzerindedir.

Bu problemlerin en başında, “Zengezur Koridoru” ile “Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru” meselesi gelmektedir.

Bu konuda Prof.Dr.Ragıp Kutay KARACA, “Hazar-Karadeniz ulaşım projesi için imzalar atılıyor” başlıklı yazısında (01/08/2024, Dünya Gazetesi); “Geçen yıl eylül ayında Karabağ Savaşı’nın Türk dünyasına etkilerini kaleme aldığım yazı dizisinde en dikkat çekici gelişmelerden birinin Azerbaycan-Türkmenistan arasında 25 yıldır süren Hazar paylaşım sorununun çözülmesi olduğunu yazmıştım.

…İki ülke arasındaki anlaşma, Trans-Hazar Gaz Boru Hattı’nın inşasının önündeki tek engeli de ortadan kaldırıyor. Böylece hat, TANAP ile de entegre olabilecek.

Geçen hafta Türkmenistan Dışişleri Bakanlığı; Türkmenistan, Azerbaycan, Gürcistan ve Romanya’nın bu yıl içerisinde Bükreş’te Hazar Denizi-Karadeniz uluslararası ulaşım rotasının oluşturulmasına ilişkin hükümetler arası bir anlaşma imzalamayı planladığını bildirdi. Bu kapsamda 300 milyar euroluk yatırımın harekete geçirilmesi hedefleniyor.

Proje, Avrupa ile Orta Asya arasındaki iş birliğini daha da geliştirmeyi, mal ve enerji sevkiyatını kolaylaştırarak bölgesel ticareti canlandırmayı amaçlıyor.

Rotanın birinci ayağı Türkmenistan’dan çıkıp, Azerbaycan ve Gürcistan’ı kat edip Karadeniz’i geçerek Romanya’ya ulaşmayı hedefliyor. İkinci ayağı ise Türkiye’yi kat ederek Avrupa’ya ulaşıyor. Dolayısıyla proje, Türkmen gazının Azerbaycan ve Gürcistan üzerinden Türkiye’ye sevkine ilişkin daha önceki çalışmalarla örtüşüyor.

Trans-Hazar Gaz Boru Hattı Anlaşması ve Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru bölge ülkeleri için önemli kazançlar getiriyor.

Azerbaycan, Türk dünyası projelerindeki kilit rolünü Trans-Hazar Ulaştırma Koridoru projesinde de devam ettiriyor. Azerbaycan, Güney Kafkasya’nın en güçlü devleti olmanın yanında Orta Asya’nın Batı’ya çıkış kapısı durumunda. Bu noktada Karabağ Savaşı sonrası Türk dünyasıyla yakaladığı diplomasinin karşılığını alması önemliydi.

Gürcistan ise bu tip projelerde Ermenistan’ın Türkiye ve Azerbaycan ile olan sorunlarından fazlasıyla yararlanıyor. Kaybeden ise barışın inşa edilme sürecini sürekli uzatan Ermenistan oluyor.

Türkiye ise coğrafyasının kendisine sunduğu stratejik avantajla bu projede de kilit rol oynuyor. Proje, Türkiye’nin yalnızca enerji merkezi olma değil aynı zamanda lojistik geçiş üssü olma stratejisine de hizmet edecek.

Genel anlamda bakıldığında bölge ülkeleri projelerle Batıya açılma imkânı bulacaktır ki bu da daha fazla dış ticaret ve daha bağımsız dış politika anlamı taşımaktadır.

Bunların yanında bu tür projeler Türk dünyasının birbiriyle olan ilişkilerini çok daha yakın hale getirebilecek etkiye sahiptir. Bu etki, Türk Devletleri Teşkilatı’nı yalnızca bölgede değil uluslararası anlamda da önemli kılacaktır.” demektedir.

Arslan Bulut ise, “Orta Asya bölgesel pazarı ve Türkiye” başlıklı yazısında (10/08/2024, Yeniçağ); “…Bu arada Kazakistan’ın başkenti Astana’da, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan, Tacikistan ve Azerbaycan liderlerinin katılımıyla Cumhurbaşkanlığı Sarayı Akorda’da, Orta Asya Devlet Başkanları 6.İstişare Toplantısı yapıldı…

Japonya Başbakanı Kişida Fumio, ülkesinde meydana gelen 7,1 büyüklüğünde depremin ardından yapılan ‘daha büyük deprem uyarısı’ üzerine bugünlerde Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Türkmenistan ve Özbekistan’a düzenlemeyi planladığı geziyi iptal etmek orunda kaldı. Yani Japonya, Türk Dünyası ile yakından ilgileniyor…

Özbekistan Cumhurbaşkanı Şevket Mirziyoyev, yaptığı konuşmada, bölgesel entegrasyonu derinleştirmek ve uzun vadeli ortaklık içeriğini zenginleştirmek amacıyla istişare toplantısının formatının daha da iyileştirilmesi gerektiğini… Orta Asya’nın, jeopolitik konumu nedeniyle küresel güven krizinin ve çatışmaların tırmanmasının tüm olumsuz sonuçlarıyla karşı karşıya bulunduğunu…

Ukrayna ve Orta Doğu’da yaşanan olaylar bölgenin sürdürülebilir kalkınmasına doğrudan etki ediyor… Orta Asya’nın bugünü ve geleceği, ülkelerimiz ve halklarımızın refahının büyük ölçüde ortak çabalarımıza, yakın iş birliğine hazır olmamıza, kararlı önlemler almamıza ve bölgenin çıkarlarını ortaklaşa savunmamıza bağlıdır.

Bölgesel ekonomik ortaklığın geliştirilmesi için yeni bir modele, yeni itici güce ihtiyaçlarının olduğunu… Orta Asya’da ‘tam teşekküllü bir serbest ticaret bölgesi’ oluşturulmasının önündeki engellerin hâlâ devam ettiğini belirterek, Ortak bölgesel pazarın oluşturulması, uzun vadeli stratejik hedefimiz olmalıdır, ifadesini kullandı.

Dünya Bankası raporlarına göre, bölge ülkelerinin ‘dünyanın en az entegre olan ekonomileri’ arasında yer aldığını, bu çerçevede bölgesel ulaşım ve taşımacılık ağının geliştirilmesi, Avrupa Birliği, Çin, Güney ve Güneydoğu Asya ile Orta Doğu pazarlarına erişim sağlayan projelerin hayata geçirilmesi gerektiğini vurguladı.”

Sayın Bulut aynı yazısının sonunda; “Emekli Büyükelçi Halil Akıncı, 2012 yılında, Türk Konseyi Genel Sekreteri iken İstanbul’da Türk Dünyası ile ilgili gazetecileri kahvaltıya davet etmiş ve faaliyetleri hakkında bilgi vermişti.

Akıncı, ‘Bugün altı Türk Cumhuriyeti’nin toplam nüfusu 136 milyon, toplam yüzölçümü 4 milyon 739 milyon kilometre kare ve toplam gayrisafi millî geliri 1 trilyon 413 milyar dolardır. Biz hukuki alt yapıyı oluşturur, ulaştırma alt yapısını hazırlar ve etrafımızdaki devletlerde bulunan bizim azınlıklarımızı da iş birliği için değerlendirirsek, 2035’te Dışişleri’nde aynı politikayı takip eden tam bir siyasi blok haline geliriz. 150-200 milyonluk bir blok olacağız. Biz ekonomik temel üzerinden bir entegrasyondan bahsediyoruz, harcı kültür olacak. Bunun artık kesintiye uğramaması lazım’ demişti.

Aradan geçen zaman içinde Türkiye’yi yöneten siyasi kadro, sadece laf üretmiş olsa gerek ki Orta Asya ülkeleri, kendi başının çaresine bakmaya karar verdi ve ‘Bölgesel ortak pazarın oluşturulması’ üzerinde durmaya başladı…” diyerek yazısını bitirmiştir.

Hemen hemen her yazımda, “İşlerin ehil ellere verilmesi gerektiğini” belirtmeye çalışıyorum.

Şu anda en önemli konumuz “Zengezur koridoru” ve “Hazar geçişi”dir.

Orta Asya’nın, yani Türk Dünyası’nın kapıları olan bu koridorların, Türk Devletleri Teşkilatı olarak uluslararası platformlarda tanıtmak, gerekçelerini anlatmak ve faaliyete geçirilmesini sağlamak önceliğimiz olmalıdır.

Zengezur koridorunun önemi yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

25 Eylül 2023 tarihli TRT Avaz’da yer alan “Türkiye’nin Türk dünyasına açılan kapısı: Nahçıvan” başlıklı haberde; “…Azerbaycan’da 1920’de Sovyet yönetimi kuruldu, fakat Sovyetler, …Zengezur bölgesini Ermenistan’a bıraktı. Böylece Nahçıvan’ın Azerbaycan’ın diğer bölgeleriyle karasal irtibatı kesildi.

Nahçıvan, Türkiye ile Sovyetler Birliği arasında 16 Mart 1921’de imzalanan Moskova Antlaşması’yla özerk yapıya sahip oldu ve başka bir devlete terk edilmemesi şartıyla Azerbaycan’a bırakıldı.

Aynı husus, 13 Ekim 1921’de Türkiye, Sovyetler Birliği, Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan arasında imzalanan Kars Antlaşması’yla da teyit edildi ve Türkiye, Nahçıvan’ın Azerbaycan’a bağlı özerk cumhuriyet olarak kalmasının garantörü oldu…

Moskova Antlaşması öncesinde müzakereler için Rusya’ya giden heyette yer alan Yusuf Kemal (Tengirşek) Bey’in Ankara’dan ayrılmadan bir gün önce Mustafa Kemal Paşa ile görüşerek ‘Paşam, Ruslar Nahçıvan üzerinde ısrar ederlerse ne yapalım?’ diye sorduğu, Atatürk’ün de ‘Nahçıvan, Türk kapısıdır. Bu hususu nazar-ı itibara alarak elinizden geleni yapınız’ şeklinde yanıt verdiği anlatılıyor.

(Y.Y: Türkiye ile Nahçıvan arasındaki 17 km’lik sınır, Atatürk’ün İran’la olan dostluğu sayesindedir. Hatta bu sınırın bedelini Atatürk’ün kendisinin karşılayarak alınan toprakla oluşturulduğu belirtilmektedir. Öyle veya böyle! Benim için önemli olan Türk Dünyası ile ilgili diğer açıklamalarını da bildiğim Atatürk’ün ne kadar ileri görüşlü ve öngörülü birisi olduğudur.)

2.Karabağ Savaşı sonrasında Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya arasında imzalanan üçlü bildiriye Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in talebi üzerine Azerbaycan’ın ana karası ile Nahçıvan arasında ulaşım hatlarının açılması hususunda madde konuldu.

Azerbaycan, Zengezur Koridoru diye nitelendirdiği güzergahın kendi topraklarındaki kısmında demir yolu ve kara yolu çalışmalarını büyük oranda tamamlasa da Ermenistan, bu hususta henüz adım atmadı.

Zengezur Koridoru faaliyette geçtiğinde Azerbaycan’ın batı illeri ile Nahçıvan’ı Ermenistan üzerinden birleştirecek, aynı zamanda Çin’den Orta Asya, Hazar Denizi, Kafkasya ve Türkiye’ye uzanan Orta Koridorun da güzergahlarından biri olacak. Böylece, Nahçıvan’ın önemi daha da artacak…” şeklinde yer almıştır.

Karabağ Savaşı Sonrası

Karabağ Savaşı’nın sonuçlarını değerlendiren birçok kitap, makale ve köşe yazısında; “Zengezur Koridoru” ile ilgili problemler dile getirilmesine rağmen maalesef bugüne kadar çözülememiştir. Bu çalışmalardan biri de Av.Ferhat Aznevi tarafından hazırlanan “Yukarı Karabağ ve 10 Kasım 2020 Ateşkes Antlaşması (TBB yayını:399, Ankara 2021) başlıklı 188 sayfalık çalışmadır.

Bu metinde; “Sonuç olarak, tüm bölge ülkelerinin ortak yararına olan kalıcı barışı sağlayabilmek için, 10 Kasım Anlaşması’nı samimi, güven artırıcı önlemlerle birlikte ilerletmek gerekmektedir. 11 Ocak Deklarasyonu yeterli olmamakla birlikte, olumlu bir gelişmedir. …9.maddedeki Nahçıvan ulaşım yolu, tüm süreci tehlikeye atma riskini taşımaktadır… Laçin Koridoru için Azerbaycan topraklarında 5 km genişliğinde alan açılması, Uluslararası hukukun mütekabiliyet ilkesi gereği Nahçıvan-Azerbaycan arasındaki Zengezur koridoru için de benzeri genişlikte ve şartlarda bir koridorun Azerbaycan kontrolüne verilmesi için dayanak oluşturmaktadır. Nahçıvan ulaşım hatlarında yaşanacak her sorun veya Karabağ’ın, Minsk üçlüsüyle yeni bir statü için zorlanması; Laçin koridoruna ve Rusya-Azerbaycan-Ermenistan tren hattıyla, hava ulaşımına ya da ateşkesin uygulanmasına olumsuz etki edebilecektir.” (s.146-147)

Arslan Bulut’un  “Türklük ve insanlık için en büyük umut…” başlıklı (13/04/2021, Yeniçağ) yazısında; (Bakü’de yapılan 19.Türk Konseyi Zirvesi’nde) …İlham Aliyev, “Zengezur koridoru” ile ilgili konuşmasında, “Yeni fırsatlar oluştu. Bunların arasında en önemlisi ulaştırma fırsatlarıdır. Bugün Zengezur koridoru üzerinde aktif şekilde çalışıyoruz. Bir zamanlar Zengezur’un Azerbaycan’dan koparılarak Ermenistan’a birleştirilmesi Türk dünyasını coğrafi olarak parçalamıştı. Haritaya bakarsak, sanki vücudumuza hançer saplanmış, Türk dünyası parçalanmıştır. Tarihi Azerbaycan toprağı olan Zengezur şimdi Türk dünyasının birleştiricisi rolünü oynayacak. Çünkü Zengezur’dan geçen ulaşım, iletişim ve altyapı projeleri tüm Türk dünyasını birleştirecek ve Ermenistan dahil diğer ülkeler için ek fırsatlar yaratacaktır… Azerbaycan, Nahçıvan Özerk Cumhuriyeti üzerinden Türkiye’ye bağlanıyor, Orta Asya Avrupa ile bağlanıyor. Yani yeni bir ulaşım koridoru oluşuyor. Azerbaycan bu işe çoktan başladı. Ortak ülkelerin de bu fırsatları kullanacağına eminim.

Aynı zirvede Nursultan Nazarbayev’in, “konseyin adının ‘Türk Devletler Teşkilatı’ olması önerisinin diğer liderler tarafından kabul görmesi oldu. Zirvenin çok önemli diğer kazanımlarından biri de Nazarbayev’in ‘Turan Koridoru’ teklifidir. Tıpkı tarihte Asya ile Avrupa’yı birbirine bağlayan İpek Yolu projesi gibi bütün Türk dünyasını kara yoluyla da birbirine bağlayan Trans-Hazar Uluslararası Ulaşım Koridoru’nun adının, Turan Koridoru olması bu teklifle ortaya çıkmıştır… Dolayısıyla Turan koridoru, sadece Türklük için değil insanlık için de bir umuttur. Koridorun Rusya kontrolünde olması ise düşündürücüdür.” demektedir.

Armağan Kuloğlu, “Ortak tehdide karşı güvenlik iş birliği” başlıklı (16/02/2024, Yeniçağ) yazısında; “Bir diğer görüş ayrılığı da Zengesur Koridoru’dur. Azerbaycan- Ermenistan savaşı sonrası yapılan anlaşmada, Türkiye’yle Azerbaycan arasında doğrudan irtibatı sağlayacak, Nahçivan ve Ermenistan güney sınırı boyunca bir yolun (Zengesur Koridoru) açılması kararlaştırılmıştır. Ancak İran buna, kendi toprakları üzerinden transit geçişin sonlanacağı ve Ermenistan ile doğrudan bağının da sıkıntıya gireceği endişesiyle karşı çıkmaktadır. İran Cumhurbaşkanı’nın, Zengesur Koridoru’nun, bölgede NATO varlığı için zemin hazırlayacağını, bölgedeki ülkelerin ulusal güvenliğine yönelik bir tehdit olduğunu öne sürerek projeye karşı çıktıklarını söylemesi dikkat çekmiştir.

Zengesur projesine karşı duruş için ileri sürülen gerekçeler böyle olsa da, asıl düşüncesinin, Türkiye’nin Azerbaycan’la fiziken daha yakın olacağı, İran’ın kuzeyinde bulunan ve Güney Azerbaycan olarak anılan ve Türklerin yoğun olarak yaşadığı bu bölgenin İran’ın toprak bütünlüğünü ve istikrarını sıkıntıya sokabileceği, ayrıca Türkiye’nin bu koridor üzerinden Türk dünyasına daha kolay açılma imkânı elde ederek bölgede etkinlik sağlayabileceği endişeleriyle karşı çıktığını söylemek daha doğru bir yaklaşım olacaktır.

Demek ki bu konuda İran’ın ikna edilmesine, hatta bölgede Türkiye’yle rekabet içinde olma duygusundan vazgeçmesine şiddetle ihtiyaç vardır. İş birliği ve kolektif hareket etmenin her iki ülkenin de çıkarına olduğu gerçeğinin kabulü hususunda çaba gösterilmelidir.” demektedir.

Bilindiği üzere; 12 Kasım 2021’de düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı 8.Zirvesinde “Türk Dünyası 2040 Vizyon Belgesi” kabul edilmişti. Bu belgenin “2.Ekonomik ve Sektörel İşbirliği/ Nakliye ve Gümrük” başlıklı maddesinde “Çeşitli uluslararası ekonomi platformlarında Zengezur Koridor’unun ortaklaşa tanıtımını yapma” ifadesi geçmektedir.

Kısacası “Zengezur Koridoru” Türk Dünyası için çok önemlidir. Kore ve Japonya’dan başlayıp Anadolu’ya kadar gelen ve Batı’ya bağlanan bir koridordur.

Bu potansiyeli kullanmamız gerekmektedir.

Türk kapısı: Nahçıvan-Zengezur yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Türk Milleti önemli meselelerinden birisini geçtiğimiz hafta çözdü. Kardeş Azerbaycan, Karabağ’da, uluslar arası hukuktan doğan haklarını kullanarak Karabağ’ı işgalden kurtardı.

1992’de Hocalı’daki Türk soykırımının da yaşandığı işgal, Ermenistan’ın, “Karabağ Azerbaycan toprağıdır” açıklamasıyla sonlandı. Ermenistan Karabağ’daki “Dağlık Karabağ Cumhuriyeti”ni feshettiğini ilan etti. Azerbaycan’ın bu zaferi bütün Türkleri sevince boğdu.

Fiilî işgal bitti ancak emperyalizmin oyunu devam ediyor. Mesela basında Fransa’nın Zengezur’da konsolosluk açacağına dair haber vardı. Bu bölge üzerindeki yeni senaryoların kurgulanmaya başladığını gösteriyor. Azerbaycan ve Türkiye çok dikkatle ilerlemeli. ABD, Fransa, İran ve Ermeni diasporasının da Ermenistan’ı kışkırtarak sorunu ağırlaştırmalarına izin verilmemelidir. Bundan sonra dikkatli ve daha çabuk atılacak adımlarla Azerbaycan’ın savaşta kazandığı zafer diplomasiyle taçlanmalıdır.

Başarılı diplomasi Türk Dünyasının önündeki yüzyılları etkiler. Ama başarmak için yapılması gereken başka bir önemli husus daha vardır. O da Türk kimliğinin güçlendirilmesidir. Bu husus hem Türkiye’nin hem de Azerbaycan’ın meselesidir.

Kimlik bir millet ve devlet için kudretin kaynağıdır. Türk kimliği en büyük gücümüzdür. Ancak kimlik ve millet inşa (!) tartışmaları hâlâ devam ediyor. Milletleşme (!) sürecini de bir türlü bitiremedik(!) Böyle olunca da emperyalizmin ekmeğine yağ sürmeye devam ediliyor tabi.

İnşa(!) edilen kimlik

Kimlik insanı ilgilendiriyor. İradî bir husus. Yani kişinin duygularıyla kabul ya da reddedeceği bir olgu. İnşa etmek ise daha çok mekanik bir işlem. Duygularla olabilecek bir şey değil.

Milletleşme süreci ya da millet inşası da benzer bir kavram. Binlerce yıllık Türkler için yakın geçmişten beri milletleşme sürecini yaşadı yahut yaşıyor denemez. Millet inşası da doğru değildir. Türkler kelimesini seçerek söyledim. Sebebi de Türk dünyasının bütün üyeleri için bunu düşündüğümden. Türkiye Türkleri, Azerbaycan Türkleri, Kazakistan Türkleri, Kırgızistan Türkleri, Türkmenistan Türkleri, Kıbrıs Türkleri, Gagavuzyeri Türkleri ve diğerleri… hepsi de milletleşme sürecini tamamlamış ve millî kimlik sahibidir.

Fransız, Alman ya da İngiliz veya Grek (Yunan) için kimse milletleşme sürecinden geçiyorsunuz cümlesini kurmaz. Onlar için bir kimlik inşasından da bahsetmez (Bu cümleler kıymetli Prof. Dr. Konuralp Ercilasun’dan). Ama sıra Türk’e geldiğinde iş değişir. Bu da en çok emperyalizmin işine gelir. Çünkü en büyük hasmı Türklerdir. Çünkü Türklerin de en güçlü yanı kimlikleri ve millî birlikleridir, zayıflatılmalıdır. Bu gücün kaynakları üzerinde doğacak, doğurulacak şüphe zayıflaması için yeterlidir.

Kimlik ya da millet inşası aynı zamanda mevcudun yokluğu anlamına da gelir. Olmayan bir şey inşa edilir. Kimliğinin gücü milletinin temellerini sağlam kılar. Eğer bağların güçlendirilmesi söylenmek isteniyorsa başka bir isim bulmak gerekir. Türkler devlet ve medeniyet kuran bir millettir. Güçlü kimlik kodları vardır. Bu aynı zamanda tarih boyunca devlet olma ve hükmetme gücünün yüksekliğini de sağlamıştır.

Oğuzlar birleşince

Bunun en yakın örneği Karabağ’da yaşandı. Türk kimliğinin gücünü ve Türk Milletinin kudretini bilen Batı, Karabağ’ın işgalden kurtarılması üzerine derhal ayağa kalktı. Sebebi de Azerbaycan ve Türkiye’nin birlikte hareket etmesiydi. Tarih tekrar ediyor. Ermenilere soykırım yapılıyor dediler. Hâlbuki Azerbaycan uluslar arası hukuktan doğan hakkını kullanarak terörle mücadele etti. Sivillerin kılına zarar gelmedi.

Türkiye ve Azerbaycan bir milletin iki devleti. Bunun ne anlama geldiğini Batılılar, iki coğrafyada yaşayanlardan daha iyi biliyorlar. Bu iki devlet askerî, ekonomik ve sosyal iş birliğini kalıcı hâle getirirlerse tarihin seyri değişecektir. Yüzyıllar boyunca savaşın olduğu coğrafyaya barış, huzur ve sükûnet hâkim olacaktır.

Bu iş birliğinin kurulmasını Türk kimliğinin gücü kolaylaştırmaktadır. Dolayısıyla Türk kimliğini daha da tahkim edici çalışmalar yapılmalıdır, siyasi adımların yanında ilmî çalışmalara hız verilmelidir. Aydınlar ve akademi bu konularda daha yoğun mesai yapmalıdır. Ortak çalışmalar artmalıdır. Bu çalışmalarla birlikte her iki devletimiz de millî devlet yapılarını vurgulu bir şekilde ortaya koymalıdır.

Türkler ayağa kalkınca yer yerinden oynar.

***

Büyük Türkçü, yiğit Türk kadını Ganire Paşayeva’ya Yüce Tanrı’dan rahmet diyorum.

İçişleri Bakanlığı’na yapılan hain saldırıyı bertaraf eden kahraman güvenlik güçlerimizi kutluyor. yaralılarımıza acil şifalar diliyorum.

Türkler ayağa kalkarsa yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Aziz okuyucular bugün size uzaklardan, çook uzaklardan söz edeceğim. Finlandiya’dan. Günümüzün ulaşım araçlarıyla aslında çok yakın Finlandiya. Fakat ben sizi 1930’ların başındaki Finlandiya’ya götürmek istiyorum. Helsinki ve Tampere şehirlerine.

O tarihlerde Finlandiya’da yaklaşık 600 kişilik bir Tatar Türkleri cemaati var. İdil – Ural bölgesinden gelip buraya yerleşmişler. 90 kadar aile. Kimliklerini unutmamak için Türkiye’den öğretmenler çağırıyorlar. İşte bu öğretmenlerden biri de San’an Azer. Asıl adıyla Mehmet Sadık Aran.

Mehmet Sadık 1895’te Zengezur’un Sisyan bölgesinde doğmuş. 1918-1920 arasındaki bağımsız Azerbaycan Cumhuriyeti’nde milletvekili. Bolşevik Ruslar Azerbaycan’ı işgal edince yer altına çekiliyor, sonra da hapsediliyor. 1924’te İran üzerinden Türkiye’ye geliyor. Azerbaycan için dergiler çıkarıyor, yazılar yazıyor. 1927’de Atsız’ın sınıf arkadaşı. Atsız diyor ki:

“O bir ülkü ve mücadele adamı olduğundan Azerbaycan’ın kurtuluş davası için çalışmaya mecburdu. Bu sebeple Fakülteyi bıraktı.”

1931-1933 yıllarında Finlandiya’dadır. 1931 yılının Kasım ayında “Rusyanın tahakkümü altında bulunan 30 milyonluk Türk akvamı pek ağır felaket günleri yaşamakta ve bu vaziyetten kurtulmak için mücadele etmektedir. İşbu kurtuluş mücadelesini terviç ve müdafaa maksadile biz de neşriyata başlıyoruz.” diyor ve ayda bir çıkacak olan Yeni Turan gazetesini yayımlamaya başlıyor.

Aman Allahım, bu gazetede neler var! Sevil Abbasoğlu (İrevanlı) ile Atilla Jorma Yeni Turan gazetesini 2020 yılında kitap hâlinde yayımlamışlar.

Kitabı elime alınca önce lise yıllarıma gidiverdim. O beyaz kapaklı Ergenekon Yolları kitapçığını Kemeraltı’ndaki kaldırım kitapçısından almıştım. Namık Kemal haykırışına benzeyen şu mısraları hiç unutmamıştım: Görmeden karışsam eğer nisyana / Hasretle ruhumda duyduklarımı / Mezarımdan söküp vurun düşmana / Ölürken sıkılmış yumruklarımı.

Sonra 1960’lardaki üniversite yıllarım. Azerbaycan’ın hüznünü gözlerinin karasında taşıyan o yumrukları sıkılmış adam, Millî Türk Talebe Birliği’nin konferans salonunda konuşuyordu. O heyecanlıydı, biz heyecanlıydık. İstanbul’un bir avuç Türkçü genci idik.

Sevil – Attila çiftinin hazırladığı kitabı karıştırmaya başlayınca 1930’ların Finlandiya’sındaki o Türk cemaatinin içinde buldum kendimi. Turan Ocağı’nı kurmuşlar; Azerbaycan’ın, Türkistan’ın kurtuluş günlerini kutluyorlar. Türkiye’den Sadri Maksudi Beyi çağırmışlar. “Helsinki’de talebe yurdunun muhteşem salonu”nda kimler yok ki!… “Maruf âlimler, muharrirler ve yüksek mehâfile mensup şahsiyetler.” Konuşmayı Fransızcadan Finceye kim çeviriyor dersiniz? Altay dilleri teorisinin kurucusu Ramstedt.

Solofka adası. Kuzey Buz Denizi’nde. Kızıl Ruslar nice Türk’ü oraya sürmüşler. Çoğu donarak ölmüş. Üç Kırgız genci kaçarak Finlandiya’ya sığınmış. Mehmet Sadık ve Finlandiya’daki Tatar Türkleri kol kanat germişler onlara.

Rus cehenneminden Türkiye’ye, İran’a, Horasan’a, Çin’e kaçan Türklerin haberleri. İsim isim. Onlardan birini ben de dinlemiştim 1969’da. Iğdır’ın Yukarı Alican köyünde 71 yaşındaki Muharrem Gerni anlatıyordu, ben teybe kaydediyordum. Ailenin yarısı Rus kurşunlarıyla öldürülmüş. Kurtulanlar Alican’a gelmiş. Meğer o yıllarda kızıl cehennemden kaçan ne çok insan varmış.

Mehmet Sadık Aran nâm-ı diğer San’an Azer “nisyana” karışmamıştır (unutulmamıştır). Ne diyordu Atsız:

“Aziz kardeşim Mehmet Sadık Aran! Sen son fişeğe kadar çarpışan bir cephe askeri gibi ülkü vazifeni yaptıktan sonra aramızdan ayrıldın. Her ne kadar ölmek, yaşamamak anlamına geliyorsa da bir bakıma göre insanlar anıldıkça yaşıyorlar demektir. Herhâlde daha uzun zaman dillerde anılacak, sonra da Türkçülük tarihindeki yerini dolduracaksın.”

San’an Azer yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Karabağ’da Azerbaycan’a ait toprakların Ermenistan işgalinden kurtarılmasıyla Karabağ’da çatışmalar sona ermiş ve 10 Kasım 2020 tarihinde Azerbaycan, Ermenistan ve Rusya Federasyonu devlet başkanları tarafından ortak bildiri imzalanmıştı. Bu  bildirinin en önemli maddelerinden biri de Zengezur koridorunun açılmasıydı. Azerbaycan’ın batı illeri ile Nahçıvan’ı birleştirecek olan Zengezur koridorunun faaliyete geçmesiyle birlikte Türkiye ile Azerbaycan arasında doğrudan kara yolu bağlantısı kurulmuş olacak. Bu nedenle, Zengezur koridoru Karabağ Savaşının ardından stratejik bakımdan büyük önem kazandı.

Azerbaycan Devlet Tercüme Merkezi tarafından, yirminci yüzyılın başlarından itibaren parça parça Ermenistan’a verilmiş Azerbaycan toprağı Zengezur’un geçmişini konu alan “Zengezur: Tarihî Azerbaycan Toprağı” isimli belgesel video hazırlandı. Milletlerarası internet ortamında ilk olarak İngilizce, Rusça ve Türkçe dillerinde yayımlanması düşünülen video, bu amaçla dünyanın önde gelen basın yayın ajanslarına gönderildi.

Böylece, birkaç gün önce “Zengezur: Tarihî Azerbaycan Toprağı” videosu, Türkiye’de “anahaberyorum.com”, Özbekistan’da “ziyouz.uz”, Irak’ta “ashurnews.com” ve Cezayir’de “alharir.info” web siteleri ile “youtube.com/tarihtv”, “facebook.com/tarihtv” ve “twitter/ashur news agency” sosyal medya mecralarında yayımlanmaya başladı.

Tarihî gerçeklere ve belgelere dayanılarak hazırlanan videoda, Zengezur’un kadim tarihinden, Zengezur sözünün etimolojik kökeninden, bu topraklara 1828 yılında nakledilmiş Ermenilerin yerli Türk halkına karşı başlattığı katliamlardan bahsediliyor.

Kaynak: https://aztc.gov.az/az/posts/id:1326 (28/12/2021)

https://www.youtube.com/watch?v=WI3QWFtn3q4 (Türkçe altyazılı)

https://www.youtube.com/watch?v=FDzjPMSmq-k İngilizce altyazılı

“Zengezur: Azerbaycan’ın Tarihî Toprağı” videosu dış basında yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Hasip Saygılı: “Zengezur, boğazımızdaki ilmiktir.” Açılır mı? yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.