Edebî türü kasteden mânâsı şudur: Bir yerde buluşularak yapılan karşılıklı görüşme ve konuşma, röportaj.

Edebiyat tarihinde ve tarihin edebiyatında mülakat denince akla Ruşen Eşref ve Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal gelir.

Yeni Mecmua’nın 1918 tarihli ‘Çanakkale Nüsha-i Fevkalade’sinde yayımlanan ‘Mülâkatlar’ başlıklı röportajda Mustafa Kemal Paşa şahsî özellikleri ve askerî dehasıyla ilk defa Türk ve dünya kamuoyuna tanıtılmıştır.

Bu tarihten 5 sene sonra, yüzüncü yılını kutlayacağımız Cumhuriyet’in kurucusu olacak Mustafa Kemal Atatürk’ün herkes tarafından bilinen şu sözleri de bu mülakat esnasında söylenmiştir:

“Biz ferdî kahramanlık sahneleriyle meşgul olmuyoruz. Yalnız size Bombasırtı vak’asını anlatmadan geçemeyeceğim. Mütekabil siperler arasında mesafemiz sekiz metre, yani ölüm muhakkak, muhakkak… Birinci siperdekiler, hiçbiri kurtulmamacasına kâmilen düşüyor, ikincidekiler onların yerine gidiyor. Fakat ne kadar şayanı gıpta bir itidal ve tevekkülle biliyor musunuz? Öleni görüyor, üç dakikaya kadar öleceğini biliyor, hiç ufak bir fütur bile göstermiyor; sarsılmak yok! Okumak bilenler ellerinde Kuranı Kerim, cennete girmeye hazırlanıyorlar. Bilmeyenler kelimei şahadet çekerek yürüyorlar. Bu, Türk askerlerindeki ruh kuvvetini gösteren şayanı hayret ve tebrik bir misaldir. Emin olmalısınız ki Çanakkale muharebesini kazandıran, bu yüksek ruhtur.”

Mülakatın bahse konu edeceğimiz ikinci anlamı şudur: Bir işe alınacak kişiler arasından seçim yapabilmek amacıyla kendileriyle karşılıklı konuşma, görüşme, sözlü sınav.

Millî Eğitim Bakanı Yusuf Tekin’in beklentilerin ve seçimlerden önce vaat edilenin aksine öğretmen alımlarında mülakatların devam edeceğini söylemesi istisnasız her kesim tarafından şaşkınlıkla ve tepkiyle karşılandı.

Sayın Bakan’ın, katıldığı bir programda“Mülakatlar mülakat gibi olacak.” demesi mâlumun ilamıydı.

Peki, bu demeç, önceki mülakatların ‘mış’ gibi yapıldığının da itirafı değil midir?

Mülakat gibi olmayan mülakatlarda, yani geçtiğimiz birkaç senede usul şöyleydi: Yine sözlü sınav puanıyla atama oluyordu lakin komisyon tarafından verilen puan yazılı sınavdan (KPSS) alınan puanın bir üst ya da bir alt tam sayıya yuvarlanması şeklindeydi. Elemeler sadece güvenlik soruşturması neticesinde oluyordu.

Şimdi, Bakan tarafından öngörülen uygulamada yazılı sınavdan alınan puanın önemi en az yarı yarıya düşmektedir.

Bize mercek tutmak gerek

Muhafazakâr bir toplum olduğumuz söylenegelir. Fakat gerçek bunun tam aksidir. Çünkü eğitim ve ekonomi başta olmak üzere tüm alanlarda sıklıkla ‘devrim’ gibi kararlar alınır.

Alınan bu kararların sonucu görülmeden yeni adımların atılması, bazen de aksi istikamete yönelinmesi, toplum hayatındaki önemi yadsınamaz istikrarı zedeler.

Kayayı delen şey, suyun gücü değil sürekliliğidir. Büyük kayaların varlığı, içinden çıkamadığımız sorunların kaynağı işte yaşadığımız bu süreksizlik hâlidir.

Bana kalırsa aşmamız gereken şey sistemsizlik değildir, çok sistemliliktir. Bu duruma sitem etmek, mecburiyettir.

Normal şartlar altında mülakat gereklidir. Fakat gerekli olan tek şey bu değildir. Eğitimdeki sorunlar alt alta sıralansa yeni atanacak öğretmenlerin niteliği mevzusu en son gündeme gelecek konulardan biridir.

Ayrıca gördüğüm kadarıyla mülakata kategorik olarak karşı çıkıldığı da söylenemez. Asıl itiraz edilen nokta sürecin şeffaf, açık ve en önemlisi de adil bir şekilde yönetilmesine dair kafalardaki soru işaretleridir.

Türkçe

Hiçbir vakit dilimizden düşmeyen Türkçemiz, ortaokullarda ders geçme notunun 70 olmasıyla birlikte gündeme girdi.

Meselenin basın tarafından not’a indirgenmesi üzücüdür. Tabiî, son’ların, son’uçların ülkesi olduğumuzdan bu doğal karşılanmalıdır. Fakat alınacak ya da verilecek 70’lerin sorunun çözümüne yetmeyeceği açıktır.

Dilimiz kimliğimiz, Türkçemiz de ses bayrağımız.

T.C. vatandaşı olan herkeste bir nüfus cüzdanı var fakat ne kadarımız kimlik kartımıza sahip çıktığımız gibi dilimize de sahip çıkıyoruz?

Her bir ailenin evinde bezden yapılmış bayrak bulunur peki kaçımız ses bayrağımızı da dalgalandırıyoruz?

Bu soruların cevabı menfi olduğu içindir ki mevzu derinlemesine ele alınmalıdır.

Millî Eğitim Bakanlığının dört temel becerinin (konuşma-yazma-okuma-dinleme) gelişimini önceleyen yaklaşımı kayda değerdir.

Dört temel becerinin her biri birer sanattır. Milletçe bu sanatları layıkıyla icra edemediğimizden gündelik hayatta pek çok sıkıntıyla karşılaşıyoruz.

Bu noktada okul sıralarından başlayacak bir aydınlanma toplumda olumlu etki yaratacaktır.

Olsun istediklerimiz

1- Maç oynanırken kural değiştirilmez. Dolayısıyla 2023 yılında KPSS’ye giren adayların ataması hâlihazırdaki fiilî duruma göre yapılmalıdır.

2- Önümüzdeki yıllarda mülakat kurumuna ciddî anlamda başvurulacaksa ince eleyip sık dokumak şarttır. Aksi takdirde ipin ince’ldiği yerden kopması an meselesidir.

3- Kervanı yolda dizme mantığından sıyrılınmalıdır. Adında millî sözcüğü bulunan iki bakanlıktan birinin alacağı her kararında millete kulak vermesi, milletin bugününü ve en önemlisi de geleceğini hesaba katması zarurettir.

4- Öğretmen atama sürecinin netliğe ve istikrara kavuşması için gereken adımlar atılmalıdır. Türk gençlerinin en büyük derdi belirsizlik sendromunun sonlanması için orta ve uzun vadeli planlar yapılmalı, duyurulmalı ve etkin bir şekilde uygulanmalıdır.

5- Cumhuriyet, Türk’ündür. Türkçenindir. İkinci yüzyılda Türkçeye devlet ve millet katında gerekli özen gösterilmelidir.

Yazıya Mustafa Kemal’in mülakatta verdiği bir demeçle başladık. Kendisinin 24 Mart 1923’teki öğretmenlere hitabıyla bitirelim:

“Memleketimizi, toplumumuzu gerçek hedefe, gerçek mutluluğa ulaştırmak için iki orduya ihtiyaç vardır. Biri vatanın hayatını kurtaran asker ordusu, diğeri memleketin geleceğini yoğuran irfan ordusudur. Bu iki ordunun her ikisi de kıymetlidir, yücedir.

Fakat bu iki ordudan hangisi daha değerlidir, hangisi bir diğerinden üstündür? Şüphesiz böyle bir tercih yapılamaz. Bu iki ordunun ikisi de hayatidir.

Yalnız siz irfan ordusu mensupları, sizlere mensup olduğunuz ordunun değer ve yüceliğini anlatmak için şunu söyleyeyim ki sizler ölen ve öldüren birinci orduya, niçin öldüğünü öğreten bir orduya mensupsunuz.”

Mülakat yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Zannımca çok kişi yoktur ve bunlar bir elin parmak sayısı kadardır. Ve kabul edersiniz sanıyorum, parmakların çoğunu da bir öğretmen sembolize eder.

Hayatta hedeflediği noktalara ulaşmış, derin iç huzura sahip kişilerin yaşam öykülerine göz atın lütfen. Hepsinin ortak noktası kendilerine dokunan bir öğretmenin olmasıdır. Söz konusu öğretmenlerin ortak noktası ise icra ettikleri mesleği belirli sınırlara hapsetmemeleri ve karşısına çıktığı öğrencilere çıkacakları hayat yolculuğunda içtenlikle arkadaşlık etmeleridir.

Eğitim hayatı sınavlardan, sıralamalardan, alınan puanlardan ibaret değildir. Bir insanlaştırma süreci olarak eğitim, toplumdaki ilişkilerin sağlıklı şekilde sürmesi ve millî hafızanın muhafazası için de gereklidir. Bana kalırsa eğitimin bu yönü daha da önemlidir.

Bu söylediklerim, bize öğretmenin sadece öğretmediğinin onun daha da fazlasını yaptığının/yapabileceğinin göstergesidir.

Şanlı miras

Cumhuriyet kurulurken hatta kurulması dâhi şüpheliyken Maarif Kongresi toplanmış, sözü edilen bu kongrede millî eğitimin temelleri atılmıştır. Çünkü Atatürk’e göre millî eğitim, bağımsızlık savaşı kadar mühimdir. Kongreye, yurdun her tarafından gelen 250’den fazla kadın-erkek öğretmen katılmıştır. Bu tarihî hadiseyi dönemin gazetesi Hâkimiyet-i Milliye şöyle kayda geçirmiştir:

“Mustafa Kemal Paşa, üçüncü Yunan taarruzunun en ateşli zamanında muallim ordusunun gelecek vazifesiyle meşgul bulunuyor. Bu asil ve yüce örnek Türk tarihinin benzeri ender bulunan kıymetli hatıralarından biri olacaktır.”

Böyle bir mirasa sahip olarak gelinen duruma üzülmemek elde değildir.

Bugün bakıyoruz. Cumhuriyet’in ikinci yüzyılından gün aldık.  Ortada, elle tutulur bir reçete yok. Eğitimin hiçbir paydaşı gelinen noktadan memnun değil. Gidilecek noktadan da habersiz.

Öğretmenlere bakalım:

Ekonomik olarak müşkül durumdalar. Kuşkusuz öğretmenlik ve para yan yana gelmeyecek kavramlar. Para için öğretmenlik yapılmaz ya da öğretmen olmak maddî refahın garantisi değildir. Ama yine de bunlar bir öğretmen maaşının yoksulluk sınırının altında olmasını gerektirmez.

Bir defa öğrencilerin saygı, sevgi, ait olma, bilme ihtiyacının karşılanabilmesi ve en sonunda kendini gerçekleştirebilmesi için önce, ona bunları sağlayacak olan kişinin -en azından- temel ihtiyaçlarının giderilmesi gerekir. Akıl ve bilim bunu emreder. Atıf yapmaya çalıştığım Maslow’un ihtiyaçlar piramidine göz atarsanız beni teyit edeceksinizdir.

Yine öğretmenlerimiz, ‘Cahil kesimin ferasetine güveniyorum.’ denilerek cehaletin kutsanmasından, mesleklerinin tabiri caizse ayağa düşürülmesinden hoşnut değiller.

Kısa sürede, çok da demokratik sayılmayacak bir biçimde hazırlanan Öğretmenlik Meslek Kanunu’nu memnuniyetsizlikle karşılıyorlar. Kariyer basamağını tırmanmak ve maaşlarında bir miktar yükselme görmek için sınava girmek istemiyorlar.

Öğrencilerin durumuna göz atalım:

Eğitim hayatlarının 4 ya da 5 şık arasına sıkışmasından bıkmış durumdalar. Veliefendi Hipodromu’ndaki at yarışlarından farksız bir şekilde tasarlanan eğitim sisteminden ciddî anlamda muzdaripler.

Hafta içi tam günü okulda geçiren öğrencilerin çoğu mevcut ekonomik darboğazdan dolayı yemek yeme imkânına sahip değil. Hadi zihinlerini bir şekilde doldururuz fakat ne yazık ki karınlarını doyuramıyoruz.

Velilerin hâli de farksız:

Çocuklarının nitelikli eğitime erişmesi için çabalamaktan yorgunlar. Madden ve manen yaşadıkları zorlukların haddi hesabı yok.

Bizi yönetenlere ve yönetmeye adaylara sesleniyorum:

Ülkece koyulan hedeflerin gerçekleşme yolunun okul sıralarından geçtiğinin ayırdında olun.

Ekranlara çıkın, sokaklara inin ve millî eğitim politikanızı anlatın.

Okulların sadece öğretim alanı değil aynı zamanda yaşam sahası olduğu gerçeğiyle yüzleşin.

Cumhuriyet’in yüzüncü yılında yüz bin öğretmen atayarak yüzleri güldürün.

Eğitim için kaynak ayırmayın, gelecek yıllarda ekonomiye can suyu olacak zihinler için neyiniz var neyiniz yoksa verin.

Çünkü emin olun, ne verirseniz ileride daha fazlasını alacaksınız.

Hayatta nasıl ki ekilen biçiliyorsa, küçük hayat sahaları olan sınıflar ve okullara da ne kadar önem verirsek ileride ancak o kadar değerlenebileceğiz.

Bir seslenişim de öğreteceği her harf için 40 yıl kölesi olacağımız öğretmenlerimize:

Bileğinizin değil ama bilginizin gücüne inanın.

Döktüğünüz akıl terlerine sahip çıkın.

Ebedî liderimiz, yeni nesilleri size emanet etti, bunu hiçbir zaman unutmayın!

Öğretmen yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Peki şöyle bir cümle işittik mi hiç?: “Olacakla öleceğe çare bulunabilir.”

Hiç sanmam.

Çünkü son’ların, son’uçların, son dakikaların ülkesindeyiz. Başlangıçların, süreçlerin, ilk dakikaların hiç kıymeti harbiyesi bulunmaz bu topraklarda. Mesela bir insan ölür, en son yaptıklarıyla hatırlanır. Haber bültenleri ‘son dakika’dan geçilmez. Muhabirler ‘son gelişmeleri’ aktarmadan duramaz. Uğruna çaba sarf ettiğimiz bir şeyi başardığımızda tepkimiz hazırdır: Son’unda! Dünyanın son’unu düşünürüz ama bugününe kulak asmayız. Cümle kurarken bile söyleyeceğimiz şeyi en son’unda söyleriz. Yüklemimiz son’dadır. Bakınız, önceki cümlede de ‘sondadır’ yüklemdir yani yüklem sondadır. Son’a bu kadar değer verilen bir toplumda ne hazindir ki vefat eden yakınlarımızı son’suzluğa yolcu ederiz. Bahar aylarından hangisini daha çok seviyorsunuz diye anket yapılsın, iddia ediyorum çoğunluk son’bahar der.

Nereye geleceğim?

Sarsıcı bir cümle kurmak istiyorum:

Beklenen İstanbul depremi %64 ihtimalle 2029 yılına kadar gerçekleşecek. Bir şeyler yapmazsak en iyimser tahminle 320 bin kişi ölümle burun buruna gelecek.

Bunu, ben ya da bir falcı değil, yer bilimci ve aynı zamanda Bilim Akademisi Kurucu Üyesi Prof. Dr. Naci Görür söylüyor.

Bu yazıyı okuduğunuz anda dahi gerçekleşme ihtimali olan bir durumdan söz ediyoruz.

Bana kalırsa olası deprem bir ara ağızlardan hiç düşmeyen bekâ kavramıyla da doğrudan ilişkili. Çünkü gerçekleştiğindeki etki alanı ölümlerle sınırlı kalmayacak ve geride kalanlar her anlamda sorunlu bir Türkiye’ye uyanacak.

Deprem; gerisinde çok ciddi psikolojik hasar, ekonomik yıkım, yönetilmesi zor bir süreç bırakacak.

Biz düşmanı sınırlarımız dışında ararken yerimizin altından gelecek darbeyi hiç hesap etmiyoruz.

Söz konusu durum ne şahsî ne de toplum olarak gündemimizde var.

Bir düşünün bakalım.

2022 yılı içerisinde deprem konusunun işlendiği kaç TV programı izlediniz?

Kaç bilimsel yayın gördünüz?

Depremi öncelikli olarak gündemine alan kaç siyasetçiye şâhit oldunuz?

Toplumdaki sarsıntılara çare olacağını söyleyip yasaları, anayasaları diline dolayanlar gerçekleşeceği muhakkak olan bir yıkım için bırakın yasayı hangi genelgeyi yayımladılar, ne gibi kararlar aldılar?

Türkiye kuşkusuz İstanbul ve çevresinden ibaret değil. Ama kabul edersiniz ki İstanbul hapşursa ülke zatürre olur. Nüfusumuzun çok büyük çoğunluğu bu bölgede yaşıyor, diğer vatandaşlarımızın da kendisi bulunmuyor ise de bir akrabası bir tanıdığı var.

Demem o ki olası İstanbul depreminin yaşatacağı acının, üzüntünün girmeyeceği ev kalmayacak.

Seçim yaklaşıyor.

Lütfen bu defa ön alalım ki son’unda üzülmeyelim.

Suriyeli sığınmacılar, ekonomik kriz, adaletsizlik, liyakatsizlik, uyuşturucu kullanımı, şiddet, terör ve benzerleri ne kadar büyük sorunlarsa da yaklaşan İstanbul depremi de en az onlar kadar geleceğimize yönelik büyük bir tehdittir.

Şüphesiz, can kayıplarını azaltacak tedbirler için geciktik. Ama şanslıyız, hâlâ deprem gerçekleşmedi. Yani yapılacak şeyler, alınacak önlemler için sınırlı da olsa vaktimiz var.

Hadi eleştirdiğim şeyi yapayım. Başta söylemek istediğimi son’da söyleyeyim: Balık baştan kokar.

Dolayısıyla, bizi yönetenlerin, yönetmeye adayların insan canına verdiği önemi dikkatle ölçünüz ve oyunuzu ona göre kullanınız. Oy kullanmak yetmez, tepkilerinizi demokratik ortamlarda münasip bir şekilde dile getirmekten vazgeçmeyiniz. Aksi takdirde, eninde son’unda gerçekleşecek depremden son’ra yine aynı nakaratı duymaya devam edeceğiz:

“Olmuşla ölmüşe çare yok.”

Deprem yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

En basitinden, araçla yolculuk yaparken kırmızı ışıkta durmayı reddetmek başka bir gün yaya olarak karşıdan karşıya geçerken araba altında kalmayı kabul etmektir.

Ya da ne bileyim, katliam gibi maden kazalarına tepkisiz kalmak nice maden facialarına davetiye çıkarmaktır.

“Bir insan bir gün suçsuz yere içeride yatacağına bin suçlu aramızda dolaşsın.” demeyip adalet terazisinin kefelerine şahsî çıkarları koymak yeni haksızlıklara zemin hazırlamaktır.

“Komşu komşunun külüne muhtaçtır.”, “Ev alma, komşu al.” gibi sözlere sahip bir toplumda komşunun kuyusunu kazmak, “Nerede kaldı komşuluk?” demeyi göze almaktır.

Sadece depremlerde değil, toplumun yaşadığı her sarsıntıda birlik olma bilincinden vazgeçmek artçı sarsıntılar kendimizi vurduğunda yanımızda kimseyi bulamamaktır.

Ne âlaka demeyin lütfen.

Büyüklerimizin deyişiyle etme bulma dünyasındayız.

Her birimizin, bir diğerimiz üzerinde hakkı var.

Zaten İslamiyet’te de kul hakkı en büyük günahlardandır.

Dolayısıyla yaptıklarımıza, yapmadıklarımıza; konuştuklarımıza, sustuklarımıza oldukça dikkat etmek gerek.

Mutlu bir gelecek inşası ve milletimizin bekası için, ‘bir ağaç gibi tek ve hür ve bir orman gibi kardeşçesine’ yaşamayı öğrenmekten başka çaremiz yok.

1 Kasım 1922

Tabiî her reddediş yukarıdaki örnekler gibi olumsuz netice vermiyor.

Bakınız: Saltanatın Kaldırılması

Yüzyıl önce bugün belki de tarihimizin en anlamlı reddedişlerinden birine imza attık.

Asırlardır hüküm süren hanedanın hükmettiği yönetim sistemi meclisten çıkan bir kararla son buldu.

Bu, sanıldığı kadar kolay olmadı.

Kurtuluş Savaşı yıllarında iki farklı anlayışın mücadelesini Atatürk şöyle anlatır:

“Saltanat devrinden Cumhuriyet devrine geçebilmek için, herkesin bildiği gibi bir geçiş devresi yaşadık. Bu devirde iki fikir ve görüş, birbiriyle mütemadiyen mücadele etti. O fikirlerden biri saltanat devrinin devam ettirilmesiydi. Bu fikrin taraftarları belli idi. Diğer fikir, saltanat idaresine son vererek cumhuriyet idaresi kurmaktı. Bu bizim fikrimizdi. Biz fikrimizi açık söylemekte mahzur görüyorduk. Ancak görüşümüzün uygulanma kabiliyetini saklı tutup münasip zamanda tatbik edebilmek için saltanat taraftarlarının fikirlerini uygulama sahasından uzaklaştırmak mecburiyetinde idik. Yeni kanunlar yapıldıkça, bilhassa Anayasa yapılırken saltanat taraftarları padişah ve halifenin hak ve yetkilerinin belirtilmesinde ısrar ederlerdi. Biz bunun zamanı gelmediğini veya lüzumlu olmadığını bildirerek meselenin o yönünü söylemeden geçmekte fayda görüyorduk.”

1 Kasım 1922’deki resmî reddedişin işaret ettiği millet egemenliğine dayalı cumhuriyetin ilanı için ise biraz zaman gerekti.

Bir 29 Ekim günü o da gerçekleşti.

Bitmeyen hesaplaşma

Saltanat kayığından mecburen inen, fırsatını bulduğunda tekrar oraya adım atmaya hevesliler var kuşkusuz.

Zaten bunu doğal karşılamak gerekir.

Tecrübeyle sabittir ki her ilaç yanında bazı yan etkiler de getirir.

Eğer bünye hassassa bu yan etkilerin görülme sıklığı ve oranı da artar.

Aslında bana kalırsa yaşadığımız tam da budur.

Cumhuriyet, tartışmasız bir şekilde bizim ilacımızdı fakat tüm sorunlarımızı kökten çözmedi.

Ondandır ki yönetici kadrosunda yer alan kişiler doğrudan Cumhuriyet’i ve devrimleri hedef almaya devam ediyor.

Daha geçen gün devlet televizyonu TRT’nin spikeri haber bülteninin sonunda şunları söyledi diye çeşitli çevreler tarafından hedef tahtasına oturtuldu:

“Bizi ümmet olmaktan çıkarıp birey olma bilincini, Cumhuriyet aydınlığını, ilmini armağan eden Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ve tüm şehitlerimizi sevgi ve saygı ile anarken, Cumhuriyet’i zihninde, kalbinde yaşayan ve yaşatan, bunu gelecek nesillere aktaran siz bu büyük millet bu büyük devlet, Atatürk’ün kurduğu büyük Türkiye Cumhuriyeti ilelebet yaşasın, 29 Ekim Cumhuriyet Bayramımız kutlu olsun.”

Hemen akabinde AKP MKYK üyesinin yaptığı şu açıklamaya bakınız:

“Yayında spikerin ağzını kapatamazsın. Ancak sonra gereğini yaparsın ki yapıldı. Efendimizin ümmeti ile ilgili ahkâm kesmek bunun haddi değildir. Planlı harekettir.”

Bu tipler yanında, cumhuriyeti doğrudan hedef almayıp saltanat kayığının dibine yaklaşmasını bekleyenler de var.

Cumhuriyet’in eksiği

Maalesef, reçeteyi yazan kurucu kadronun hayalini kurduğu zihniyet devrimi bir türlü gerçekleşmek bilmedi.

Bundan sonra gerçekleşir mi, gerçekleşirse bunu biz görür müyüz, emin değilim.

1 Kasım 1922’deki reddedişin sarsıntıları devam ediyor, kalıntıları zaman zaman gün yüzüne çıkıyor.

Peki ne yapmak lazım?

Genelde işleri akışına bırakma taraftarıyım.

Fakat burada akışına bırakılamayacak kadar ciddi bir mesele var.

Lafla peynir gemisi dahi yürümezken türlü düşmanları olan Cumhuriyet’in sloganlarla, iyi niyet ifadeleriyle, gelecekle ilgilenmeyip sadece geçmişle övünerek ayakta kalması mümkün mü?

Hep bir ağızdan “Yaşasın Cumhuriyet!” nidaları atmak kolay.

Önemli olan gerçekten yaşatmak değil midir Cumhuriyet’i?

Cevabınız evetse, hâlâ ümit var demektir.

Zannımca ilk yapmamız gereken de Gençliğe Hitabe’yi genç yaşlı ayırt etmeksizin özümseyene kadar okumaktır.

Saltanat yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

“İslam dünyası, mabede girerken temiz kalpliliğin, arınmışlığın ve bağlılığın ifadesi olarak ayakkabılarını çıkarmayı sürdüren kültürlerdendir. Ne var ki Türkiye’de bir camiden içeri girerken kapıda bırakılan sadece ayakkabı değildir. Tıpkı ayakkabı gibi, Türk milleti anadilini de mabetlerinin dışında bırakır!.. Ve camide, Tanrı’ya olan bağlılığını, temiz kalpliliğini, sevgisini anlamadığı bir dille ifade etmek zorunda kalır.”

Bu alıntıyı Türkçe ibadet tartışması açmak için yapmadım.

Amacım, beğendiğim bir dil işçisinin Türkçe ile ilgili hassasiyetini aktarmaktı sizlere.

Tabiî ki bu hassasiyet için illa yazar olmak da gerekmiyor.

İçine doğduğu Türk milletini layıkıyla özümsemiş her birey, şüphesiz bu duyarlığı gösterecektir.

Girizgâhtan nereye geleceğimi tahmin etmişsinizdir.

İktidardaki AK Parti grup başkan vekili kısa bir süre önce şunları söyledi:

“Tarihteki en sert kültürel devrim Türkiye’de yaşanmıştır. Mesela Fransız Devrimi her şeyi yıkmıştır ama lügate yani dile dokunmamıştır. Yine en sert devrimlerden bir tanesi Mao’nun Çin’de yaptığı kültürel devrimdir ve o da dile dokunmamıştır. Ama maalesef bir kültür devrimi olarak cumhuriyet bizim lügatimizi, alfabemizi, dilimizi, hâsılı bütün düşünmemizi yok etmiştir.”

Söz konusu açıklamayı dinlerken zincirleme olarak şunlar geçti zihnimden:

Parti grup başkanvekili, parti grup başkanına vekâlet eder.

Parti grup başkanı da -mevcut sistemin imkân vermesiyle- hâlihazırda cumhurbaşkanıdır.

Cumhurbaşkanı da anayasadaki hükme göre Türk milletinin birliğini temsil eder.

Peki, yapılan açıklama düpedüz Türk milletinin diline, kültürüne ve kurucu ilkeleriyle anayasasına aykırı olduğuna göre, bu durumu nasıl yorumlamak gerekir?

Bunu size bırakayım ama kabul edersiniz ki duruma her neresinden bakarsak bakalım yapacağımız yorum pek de iç açıcı olmayacaktır.

Dil ve kültür

Dil sadece bir kültür taşıyıcısı değildir.

Bizatihi kültürün kendisidir.

Hâl böyleyken Türk’ün dili Türkçeye kem gözle bakanların millî kültürümüze apaçık düşmanlık beslediği ortadadır.

Öncelikle bunun farkına varmalıyız.

Aksi takdirde Türk’e, Türkçeye ve de Türklüğe böyle bakanların millî kimliğimizi durmadan hırpalamasına şaşırmamalıyız.

Öte yandan, çuvaldızı başkasına batırırken iğneyi de kendimize batırmak lazım.

Dilimiz kimliğimiz, Türkçemiz de ses bayrağımız.

T.C. vatandaşı olan herkeste bir nüfus cüzdanı var fakat ne kadarımız kimlik kartımıza sahip çıktığımız gibi dilimize de sahip çıkıyoruz?

Her bir ailenin evinde bezden yapılmış bayrak bulunur peki kaçımız ses bayrağımızı da dalgalandırıyoruz?

Bu sorulara acı da olsa doğru cevapları vermeden yol almamız mümkün gözükmemekte.

100’e 1 kala

Cumhuriyet gemisi mâlumunuz yüzüncü yaşına adım atıyor.

Bu tarihî olarak muhteşem bir şey.

Fakat ortada büyük bir sorun var.

O da şu:

Dümende bulunanların ya da dümene geçmeye çalışanların yüzüncü yıl ve daha sonrasına dair tahayyülleri birbirine taban tabana zıt.

Elbette siyasî partilerin, asgarî şartları dikkate almak kaydıyla programlarında farklılıklar olması doğaldır.

Zaten çok partili rejim bunu gerektirir.

Fakat içinde bulunduğumuz atmosfer buna ne kadar uygun?

Üç aşağı beş yukarı benzer olması gereken rotaların ve sonunda ulaşılacak ana hedeflerin bariz bir şekilde farklı olması hayra alamet midir?

Zannımca hiç de değildir.

Zaten bu yüzdendir ki içinde bulunduğumuz gemi habire su alıyor.

Bana kalırsa önümüzde duran üç seçenek var:

-Filikalara atlayıp gemiyi terk etmek.

-Hiçbir şey yapmayıp geminin kendimizle birlikte batışını seyretmek.

-Birlik olup gemiye zarar verenleri dümenden uzaklaştırdıktan sonra gemiyi su üstünde tutmak.

Seçenekler arasında akıbetimiz için en hayırlısı kuşkusuz sonuncusu.

Fakat aynı zamanda en zorlusu.

Türk milletinin bundan yüzyıl kadar önce içteki ve dıştaki düşmanlara karşı verdiği mücadeleyi hatırlayınca umutlu olmamak elde değil.

İş, sadece bir Bandırma Vapuru’na bakar.

Dileyelim de Cumhuriyet gemisi buzdağına çarpmadan vapur harekete geçmiş olsun.

Yoksa hakikaten hepimize geçmiş olsun!

Türkçe yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Nasıl öldüğümüze bakın, derim.

Arşiv taramasına gerek kalmadan şu birkaç gündür yaşadıklarımız bile vaziyetin nasıl bir hâl aldığını gösterecektir.

Örneğin 3 Eylül’de Osmaniye’de bir polis memuru intihar etti.

Mesleğini özellikle belirtiyorum çünkü son aylarda çeşitli mecralardan, polislerin artan bir şekilde mobbinge maruz kaldığını duyuyoruz.

Söz konusu olayla ilgili basını aydınlatıcı bir açıklama da yapılmış değil.

Hepimizin can güvenliğini sağlamayı amaç edinen emniyet görevlileri neden kendi canına kıyıyor?

Adana’da eski sevgili dehşeti yaşandı mesela.

Hikâyeyi biliyorsunuz.

Erkek, kadına âşık olur.

Kadın bu aşka olumlu biçimde karşılık verir.

Ki vermesine bile gerek yoktur, esas olan erkeğin duygularıdır.(!)

Zaman geçer, kadın âşık olduğu erkeği tanıyamaz hâle gelir ve ayrılmak ister.

Erkek bu insanî ve haklı arzuya şiddetle karşı çıkar. Barışmak gibi ulvî bir kavramı da arkasına alarak kadının yanına gider.

Olumsuz cevap alır, kendisine yediremeyerek (!) kadını oracıkta öldürüverir.

Başka bir örnek:

Üstüne şiirler yazılan,  Hezârfan Ahmet Çelebi’nin yaptığı kanatlarla yere süzüldüğü Galata Kulesi’nden biri atladı ölüme.

Olay yerinde ilk birkaç saat hayat durdu ama sonrasında hiçbir şey olmamış gibi devam etti her şey.

Biz de bu elem verici hadiseyi, Ümit Yaşar Oğuzcan’ın yine aynı noktadan meçhule adım atan oğlu için yazdığı mısralarla kapatalım madem:

“(…)

Çıktı, her günkü gibi gülerek evden

Kimseye belli etmedi içindeki yangını

Yürüdü, kendinden emin

Sonsuzluğa doğru

(…)

Galata Kulesinden bir adam attı kendini

Bu nankör insanlara

Bu kalleş dünyaya inat

(…)”

Aynı yolun yolcusuyuz

Ölümlerimizin ve yaşamlarımızın benzer olması, birey olarak sağlıklıysak bile toplumdaki hastalığın bize sirayet ettiğinin, edeceğinin de kanıtıdır.

Bu sebeple gazetelerin 3. sayfasında okuduklarımızın, ana haber bültenlerinde izlediklerimizin ve sosyal medyada hasbelkader önümüze düşen kötülüklerin dolaylı değil doğrudan hedefi biziz.

Çünkü bir zincir, en zayıf halkası kadar sağlamdır.

Elbette ateş düştüğü yeri yakacak ama o ateşin bizim bulunduğumuz yere sıçraması işten bile olmayacak.

Bunun farkına varmazsak zincirleme felaketlere, ölümlere uğramaya devam edeceğiz.

Fıtrat

Ölen öldüğüyle kalıyor fakat sığ bir bakış açısıyla ve ‘kader’ kavramına sığınarak yapılan her açıklama da kalanlara razı’lık dayatıyor.

İşte en son 41 canımızı kaybettiğimiz maden kazasında oldu bu.

Sanki 21. yüzyılda değilmişiz gibi ‘her şey olacağına varır’ anlayışıyla ölmeyi normalleştirdik.(!)

Maalesef, üçüncü dünya ülkelerinin bile ilerleme kaydettiği iş sağlığı alanında sınıfta kaldık.

Eğer dinimizde, anlatıldığı şekliyle kader planı mevcutsa biliyoruz ki israf da mekruhtur.

O hâlde üniversitelerdeki iş sağlığı ve güvenliği bölümlerini kapatalım. Üzerine okutulan dersleri de sonlandıralım.

Bunların eğitimine gereksiz bir şekilde harcanan parayla yeni camiler yapalım ve ölmüşlerimize de bolca rahmet okuyalım.

İşin ironik tarafı bir yana, her gece uyurken kendimize sormamız gereken bir soru var.

O soruyu ya sormuyoruz ya da sorduğumuzda derin bir sessizlik kaplıyor içimizi.

Ne mi o soru?

Yaşadıklarımız kader mi yoksa bize kader diye dayatılanları mı yaşıyoruz?

Bu soruya toplum olarak doğru cevap verdiğimizde emin olun daha yaşanabilir bir ülkeye uyanacağız.

Kader yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

“Neydim, ne oldum ve ileride ne olacağım?” deriz kendi kendimize.

Mâlumunuz Türkiye Cumhuriyeti de 100. yaşı için aylar hatta günler sayıyor.

Devletler de insanlar gibi doğuyor ve yaşıyorlarsa aynı tür bir muhasebenin onlar için de gerektiği aşikârdır.

Evet, muhasebe yapılmalı.

Pekiyi, bunu yapmak kime düşer?

Tabii ki devlete vatandaşlık bağıyla bağlı olan herkese.

Ee ben de bir denemede bulunmak isterim mümkünse.

İlk sorumuzla başlayalım: Neydi?

Cevaplayalım, dilimiz döndüğünce.

Savaşı mecbur kalınmadıkça cinayet gören, eski bir düşmanı tarafından Nobel Barış Ödülü’ne aday gösterilen bir lidere sahipti.

Emperyalizme karşı savaş kazanılmış ve mazlum milletlere örnek olunmuştu.

Savaş sadece cephede kazanılmamış, eğitim ordusu için tüm imkânlar seferber edilmiş ve bilimin ışığında yol alınmıştı.

Yargı bağımsızdı, kula kulluk eden yoktu.

Hâkimiyet, anayasadaki ifadesiyle bila kaydü şart milletindi.

Belki madden çok zengin değildi ama manevî birikimi hesap dahi edilemezdi.

Birlikten kuvvet doğardı.

Basın hürdü ve emekçileri gururlu.

Farklılıklar zenginlikti, ayrılık ve aykırılık sebebi değil.

Demokrasiye darbe vurulan dönemler olmuştu ama nihayetinde sandık galip gelmişti.

Ne mutlu Türk’üm diyeneydi.

Ağacın yeşili sevilirdi, doların değil.

Çalmak değil çalışmak, bölmek değil bölüşmek esastı.

Kamuya alımlarda liyakat gözetiliyordu.

İtiraz edenler çoğunluktaydı.

Kimsesizlerin kimsesiydi Cumhuriyet.

İkinci soru: Ne oldu?

Milat vermek pek doğru olmaz ama zaman geldi bize bir hâller oldu.

Okuduğunu anlayamayan, anladığını anlatamayan nesiller yetişti.

Kurucu ilkelerimizden, bizi biz yapan değerlerden uzaklaşıldı.

Hizmette yarışması gerekenler hezimette yarışmaya başladı.

“Ayşe tatile çıksın”dan, “İşgaliniz bizi bağlamaz, bir gece ansızın geliriz”e savrulundu.

Tek’likten güç doğmaya başladı.

Parmakla gösteriliyorken parmakla gösterir duruma düştük.

Milyonlarca kişinin girdiği  sınavların sorularına sahip çıkılamadı, gençlerin sorunlarına duyarsız kalındı.

Milletin iradesine askerler değil, siviller zarar vermeye başladı.

Amaç olması gereken demokrasi araç olarak kabul edildi.

Dinleyenler azaldı ve her ağızdan ses çıkageldi.

Çok bildik ama çok yanılacağımızı hesap edemedik.

Sıkı sıkıya sarılmamız gereken laiklik hedef tahtasına oturtuldu.

Farklılıklarımız ayrılıklarımıza dönüştü.

Yurtdışına gitmek memlekete daha iyi hizmet etmek için vasıtaydı, artık boğucu atmosferden kurtulmak için esaslı bir gaye.

Ne mutlu Suriyeliyim diyene oldu.

Liyakat rafa kaldırıldı, kamuya alımlarda sadakat esas kılındı.

Felsefe; itaat et, rahat et’e dönüştü.

Tabiri caizse Cumhuriyet yüz’üldü yüz’üldü kuyruğuna gelindi.

Üçüncü ve en önemli soru: Ne olacağız?

Zaten şöyle bir söz yok mu?: Ne oldum dememeli, ne olacağım demeli.

Bu soruya cevabım kısa ve net:

Ya yüz yıl öncesini hatırlayıp ayağa kalkacağız ya da mevcut korku ve baskı iklimine teslim olup yok olacağız!

Yüz’üncü yılda ikinci ihtimale boyun eğersek çocuklarımızın yüz’üne artık nasıl bakarız, bilemiyorum.

Yüzüncü yıl yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.

Bu girişi şu yüzden yaptım: Mâlum olduğu üzere Türkiye Cumhuriyeti 100. yılına doğru emin adımlarla yürürken ikinci yüzyılını doğrudan etkileyecek bir seçim atmosferine de giriyor.

Bir ülkenin gelecek yıllarını seçim sonuçlarına endekslemenin hoş olmadığını biliyorum. Fakat ne yazık ki –normal tarihinde olursa- Haziran 2023’teki seçimler tam da bu mertebede. Hatta Ekim 2023’teki 100. yıl kutlamalarının neşeli mi hüzünlü mü geçeceği sandıktan çıkan oyların verdiği mesaja bağlı olacak.

Seçim ve öncesi

Bazı seçimler vardır, seçimden önce kazanılır. Bazıları da vardır, sandıkta kazanılır.

Mevcut iktidarın hâlihazırdaki ekonomik hengâmede seçimi önceden kazanma ihtimali yok gözüküyor. Ama bu sandıktan çıkmayacağı anlamına da gelmez. Bu sebeple bana sorarsanız yapılacak en basiretsiz yorum şudur: “Nasıl olsa gidecekler.”

Yine görüldüğü kadarıyla 6’lı masa olarak nitelendirilen muhalefet bloku, elinde fırsatı da varken seçimi seçimden önce kazanmak yolunda doğru adımlar atmadı. Tabii bu da -muhalefet açısından- seçimlerden başarısız çıkılacağı anlamına gelmez.

Ne olmuştu?

Dediklerimi açmak ve daha da somutlaştırmak isterim.

2017’de yapılan referandum ile eşi benzeri bulunmayan bir hükümet sistemine geçiş yaptık. Bu sistem üzerine yapılan ilk seçimde Recep Tayyip Erdoğan partisinin 1 numarası olarak devletin 1 numarasına aday oldu.

Aynı hamleyi CHP’den de bekledik, umduğumuzu bulamadık.

Yani normalde Kemal Kılıçdaroğlu anamuhalefet lideri olarak doğal adaydı.

Anormal olan yapıldı, parti genel başkanı geri çekildi ve Muharrem İnce aday yapıldı.

Kemal Kılıçdaroğlu aday olsaydı seçimi kazanırdı iddiasında değilim. Tam tersi, seçimi kaybettiğinde muhalefet açısından daha hayırlı olurdu görüşündeyim. En azından bugünkü siyasî polemiklerin büyük bir kısmı ortadan kalkmış olabilirdi.

Ee şimdi?

Günümüze gelirsek…

Recep Tayyip Erdoğan, partisinin 1 numarası ve ucube sistemin mimarı olarak doğal aday.

Kemal Kılıçdaroğlu da partisinin genel başkanı olarak doğal aday.

Fakat bir önceki seçime göre Kılıçdaroğlu’nun tutumunda 180 derecelik bir fark var. 5 sene önce anormali yapıp aday olmayan Kılıçdaroğlu bugün normali yapıp aday olma niyetinde.

5 sene önce kaybederek kazanacağı siyasî erdemi reddetmiş biri ufukta muhtemel bir seçim zaferi (!) gördüğü için milyonların umudunu şansa bırakmamalı diye düşünüyorum.

Evet, yine normal olan Kılıçdaroğlu’nun adaylığıdır. Fakat bu sefer ülkemiz normal değil.

Belirli ilkelerde uzlaştıktan, ballandıra ballandıra anlatılan güçlendirilmiş parlamenter sistem üzerinde mutabık kalındıktan sonra geriye bir tek seçilecek aday bulmak kalıyor. Bulmaya, aramaya da gerek yok zaten. Yapılan anketler tek bir isme yeşil ışık yakıyor: Mansur Yavaş.

Başkent’i yönetiyor. Başkent’ten niye yönetemesin?

Zaten matematikte eksi ile eksi çarpılınca artı olmuyor mu?

Ee o zaman, anormal hareketlere alışık Kılıçdaroğlu aday olmayarak bir anormal hareket daha yapsın da normale dönelim.

Başkent’i yöneten Başkent’ten de yönetir yazısı ilk önce Milli Düşünce Merkezi üzerinde ortaya çıktı.