2024 Hukukun Üstünlüğü Endeksinde Türkiye

Dünya Adalet Projesi (WJP), 2006 yılında William H. Neukom tarafından Amerikan Barolar Birliğinin başkanlık girişimi olarak başlamış ve 21 stratejik ortağın desteğiyle kurulmuştur.  Dünya Adalet Projesi, 2009 yılında kâr amacı gütmeyen bağımsız bir kuruluşa dönüşmüştür.  WJP’nin Washington D.C., Seattle, Singapur ve Mexico City’de ofisleri vardır. Endeks, Dünya Adalet Projesi (WJP) tarafından her yıl yayınlanan ve ülkelerde hukukun üstünlüğünün sağlanıp sağlanmadığını ölçen önemli bir yayın olup, ülkelerin hukuk sistemindeki başarılarını ve eksiklerini karşılaştırmalı bir şekilde gözler önüne sermektedir.

Yolsuzlukla mücadele, ifade özgürlüğü, adil yargılama gibi alanlarda hangi ülkelerin ilerleme sağladığını veya gerilediğini analiz etme imkânı sağlamakta, hukukun üstünlüğünü 8 temel faktör üzerinden değerlendirmektedir. Bunlar; hükümetin hesap verebilirliği, yolsuzluğun önlenmesi, temel haklar, düzen ve güvenlik, yasal uygulamaların açıklığı, adaletin hızlı ve adil olması gibi kriterlerdir. Endeks, Dünya Adalet Projesi (WJP) tarafından her yıl yayınlanır.   Ülkelerde hukukun üstünlüğünün sağlanıp sağlanmadığını ölçen kapsamlı bir araştırmadır.

2024 Endeksi, dünya genelinde hukukun üstünlüğü konusunda güncel bir tablo sunmaktadır.  Bu yılki listenin ilk 10 ülkesi; Danimarka, Norveç, Finlandiya, İsveç, Almanya, Yeni Zelanda, Lüksemburg, Hollanda, İrlanda ve Estonya’dır. Listenin sonundaki ülke (142’nci sıra) Venezüella’dır. Yolsuzlukla mücadele, ifade özgürlüğü, adil yargılama gibi alanlarda hangi ülkelerin ilerleme sağladığını ya da gerilediğini göstermektedir. Hukukun üstünlüğü, sadece vatandaşların haklarının korunması açısından değil, aynı zamanda ekonomik büyüme ve toplumsal istikrar için de kritik öneme sahiptir. Bu nedenle endeks, hem kişiler hem de politika yapıcılar için yol gösterici kaynaktır.

2024 WJP Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde Türkiye 117’ncidir. Türkiye’nin üzerinde yer alan ülkeler; Honduras, Angola, Nijer, Madagaskar, El Salvador, Sierra Leone, Liberya ve Lübnan’dır. Lübnan dışındaki ülkelerin coğrafyadaki yerlerini bilen kaç Türk vatandaşı   vardır?

Bu yılki listede ilk 10 ülke şunlardır: Danimarka, Norveç, Finlandiya, İsveç, Almanya, Yeni Zelanda, Lüksemburg, Hollanda, İrlanda, Estonya. Yeni Zelanda dışındaki ülkelerin tamamı AB üyesidir. Bu endeks dikkate alınırsa, Türkiye AB üyesi olamaz.  AB konusunda çok sayıda yayını olan biri olarak bunu açıklamakta sakınca görmüyorum.

Uluslararası Demokrasi ve Seçim Yardımı Enstitüsü’nün geçen yıl yayınladığı Rapor’a göre Türkiye, 173 ülke arasında 148’nci olmuştu. Türkiye, Avrupa’da “demokratik olmayan” 4 ülkeden biri olarak değerlendirilmişti.

Hukukun Üstünlüğü Endeksi, hukukun üstünlüğü kavramını 8 temel faktör üzerinden değerlendirmektedir.

2024 WJP Hukukun Üstünlüğü Endeksi, dünya çapında 142 ülkeyi kapsamaktadır. Üst üste yedinci yıldır çoğu ülkede hukukun üstünlüğü gerilemiştir. Bu yılki değerlendirmede son sıradaki 10 ülke şunlardır: Venezuela, Kamboçya, Afganistan, Haiti, Myanmar, Nikaragua, Kongo Demokratik Cumhuriyeti ve Mısır. Türk okurlarının Mısır hariç diğer 9 ülkenin dünya coğrafyasındaki yerlerini  bilmeleri büyük sürpriz olur.

2024 listesi, dünya genelinde hukukun üstünlüğü konusunda önemli bir tablo sunmaktadır. Liste, ülkelerin hukuk sistemindeki başarılarını ve eksiklerini karşılaştırmalı bir şekilde gözler önüne sermektedir. Özellikle yolsuzlukla mücadele, ifade özgürlüğü, adil yargılama gibi alanlarda hangi ülkelerin ilerleme sağladığını ya da gerilediğini analiz etme imkânı vardır. Türkiye; 117’nci sıradadır.  Türkiye; Lübnan, Liberya, Sierra Leone, El Salvador, Madagaskar, Rusya, Nijer, Angola, Honduras’ın altındadır. Acaba kaç Türk vatandaşı Rusya ve Lübnan dışında bu ülkelerin dünya haritasındaki yerlerini bilmektedir? Bence konu ile ilgili uzmanlar dışında hiçbiri. Hukukun üstünlüğü, sadece vatandaşların haklarının korunması açısından değil, aynı zamanda ekonomik büyüme ve toplumsal istikrar için de kritik öneme sahiptir.

Endeks, hem kişiler ve hem de politika yapıcılar için yol gösterici bir kaynak olarak değerlendirilmektedir. Türkiye’den sonra gelen ülkeler şunlardır: Meksika, Gine, Nijerya, Kongo, Gabon, Zimbabwe, Mali, Mozambik, Uganda,  Bangladeş, İran, Pakistan, Etiyopya, Bolivya, Moritanya, Kamerun, Sudan, Mısır,  Kongo, Nikaragua, Myanmar, Haiti, Afganistan, Kamboçya ve Venezuela.