Hamas’ın İsrail–ABD Tarafından Kurulduğu Düşüncesi

Bu iddianın (Hamas’ın “İsrail–ABD tarafından kurulduğu”) güçlü bir kanıtı yok. Ancak iddianın nasıl yayıldığını, hangi gerçeklere dayanıp hangi yanlış yorumlara dayandığını ve neden kısmen anlamlı (ama yanlış yönlendirici) olduğuna dair açıklayıcı bir değerlendirme yapmak mümkündür.

1) Hamas’ın kökeni — ne biliyoruz?

Hamas, 1987 yılında Birinci İntifada sırasında Şeyh Ahmed Yasin ve Gazze’deki Müslüman Kardeşler çevresinden doğdu; kökeni 1970’lerin başında kurulmuş sosyal/hayır işleri örgütü ve dinî yapılanmalara dayanır. Kuruluşu, yerel toplumsal ve siyasi koşulların (işsizlik, işgal, İntifada) bir ürünü olarak kabul edilir. (Vikipedi)

2) “İsrail/ABD kurdu” iddiasının kaynağı — nereden geliyor?

Bu iddia birkaç ayrı noktadan besleniyor:

• 1970–80’lerde İsrail’in Gazze ve Batı Şeria’da Müslüman Kardeşler’e sosyal hizmetler ve yardım faaliyetleri yürüten örgütlere karşı nispeten toleranslı veya dolaylı olarak alan bıraktığı; bazı yorumcular bu tavrın seküler PLO’yu dengelemek amacı taşıdığını söylüyor. Bu tarihsel politika, bazılarının “bilinçli yaratma” iddiasına dönüşmesine zemin verdi. (Vikipedi)
• Politik eleştiriler ve sol kanat İsrail muhalefetinde “İsrail, Gazze’deki İslami hareketleri güçlendirerek Filistin siyasetini bölmek istedi” türü değerlendirmeler yapıldı; bu ifadeler popüler söylemde çarpıtılarak “yarattı” şeklinde aktarıldı.

3) Akademik / istihbarî değerlendirme — somut kanıt var mı?

Güvenilir analizler (think-tank, kongre raporları, gazetecilik incelemeleri) şu sonuca varıyor: Hamas’ın doğrudan İsrail veya ABD tarafından “kurulduğuna” dair ikna edici bir delil yok. Bunun yerine daha doğru anlatım şöyle olur:

• İsrail bazı dinî/İslami hayır kuruluşlarına ve kardeşlik tabanlı örgütlere 1970–80’lerde nispeten alan bıraktı veya onları PLO’ya karşı nispeten daha az baskı altına aldı; bu dolaylı ortam, İslami hareketlerin sosyo-politika tabanı oluşturmasına katkı sağladı.

• Hamas bağımsız bir oluşum olarak yerel liderler (Yassin ve başkaları) tarafından örgütlendi; daha sonraları bölgesel aktörlerin (ör. İran) ve kendi iç dinamiklerinin desteğiyle silahlı kapasite geliştirdi. (Council on Foreign Relations)

4) “Filistin’i bölmek aracı” iddiası — stratejik değerlendirme

• Gerçek: 2006 seçimleri ve 2007’de Gazze’nin fiilî olarak Hamas kontrolüne geçmesi Filistin siyasetinde somut bir bölünme yarattı (Gaza — Hamas; Batı Şeria — Fatah/PA). Bu bölünmenin bölgesel ve uluslararası aktörlerin (İsrail dâhil) menfaatlerine hizmet ettiği argümanı, bazı analistlerce savunulur. (Clingendael)

• Ancak bu, “Hamas’ın yaratılmasının” doğrudan planlandığı anlamına gelmez. Daha doğru tespit: Bazı politik tercihlerin (ör. İslami örgütlere tolerans) ve zaman içinde gelişen olayların sonuçları, Filistin siyasetinde bölünmeyi kolaylaştırdı — fakat bu, aynı şey değildir: “yaratıldı ve bir araç olarak niyetle kullanıldı” iddiası için somut bir belge/istihbarat delili yok.

5) Neden bu tür komplo anlatıları çekici oluyor?

• Basit, nedensel bir hikâye sunuyor: “A aktörü B’yi yarattı, sonuçları X.” İnsanlar karmaşık sebep-sonuç zincirlerini böyle azaltılmış hikâyelere tercih eder.
• Bazı gerçek unsurlar (İsrail’in geçmişte Müslüman Kardeşler’e karşı seçici politika izlemesi; Batı desteği alan aktörlerin farklı sonuçları) birleştirilip abartılarak tek bir “kurma” tezi haline getiriliyor.

6) Son değerlendirme (özet)

• Doğru: Hamas’ın kuruluşuyla ilgili olarak İsrail’in geçmişte bazı İslami yapıların gelişimine tolere edici yaklaştığı; ayrıca Hamas’ın Gazze’yi ele geçirerek Filistin siyasetinde bölünmeye yol açtığı. Bu durum İsrail’in stratejik menfaatlerine dolaylı olarak hizmet etmiş olabilir. (Vikipedi)

• Yanlış/abartılı: Hamas’ın doğrudan “İsrail veya ABD tarafından kurulduğu” iddiası — mevcut, güvenilir kaynaklarda desteklenmiyor. Bu, tarihsel gerçeklerin çarpıtılmasıyla yayılan bir komplo anlatısıdır. (Council on Foreign Relations)

Kısa kaynak listesi

• Council on Foreign Relations — “What Is Hamas?” (Genel tarihçe ve analizi).
• Congressional Research Service raporları — Hamas ve ABD politikası özetleri.
• Wilson Center / akademik incelemeler — Hamas doktrini ve kökenleri.

Dünya’daki Yahudi Varlığı ve Lobisinin Ağırlığı

Bu konuyu hem demografik hem de siyasi açıdan ele almak gerekir.

1. Dünya’daki Yahudi Nüfusu

• 2025 tahmini ile dünya genelinde yaklaşık 15–16 milyon Yahudi yaşamaktadır.
• Nüfus dağılımı büyük ölçüde birkaç ülkeye yoğunlaşmıştır:

Yahudi nüfusunun yarısından fazlası ABD ve İsrail’de bulunur.

2. Yahudi Topluluklarının Özellikleri

• Genellikle yüksek eğitim seviyesine sahiptirler; bilim, teknoloji, tıp ve finans alanlarında yüksek temsile sahiptirler.
• Diaspora toplulukları güçlü sosyal ve kültürel örgütlenmelere sahiptir.
• Yahudiler, özellikle ABD ve Avrupa’da, ekonomik ve siyasi ağlar oluşturmuşlardır.

3. Yahudi Lobisi ve Politik Ağırlığı

• “Yahudi lobisi” genellikle ABD’deki ve bazı Avrupa ülkelerindeki örgütlenmeleri ifade eder.
• ABD’deki en etkili kuruluşlar arasında:
  • AIPAC (American Israel Public Affairs Committee): ABD Kongresi ve yönetimi üzerinde İsrail lehine etkili lobi faaliyetleri yürütür.
  • ADL (Anti-Defamation League): Antisemitizmle mücadele ve Yahudi çıkarlarını savunur.
  • J Street: Daha liberal politikaları destekleyen bir lobi kuruluşudur.

Öne çıkan noktalar:

1. Siyasi etki:
   • ABD’de, özellikle Kongre seçimlerinde ve dış politika kararlarında önemli rol oynar.
   • ABD’nin İsrail’e askeri ve ekonomik yardımında belirleyici olabilir.
2. Ekonomik ve akademik etki:
   • Finans, teknoloji ve medya sektörlerinde güçlü bağlantılar kurmuşlardır.
   • Üniversiteler ve araştırma merkezleri aracılığıyla bilim ve teknoloji politikalarını etkileyebilirler.
3. Uluslararası etki:
   • BM ve Avrupa Parlamentosu gibi uluslararası platformlarda İsrail’in pozisyonunu destekleyici lobi faaliyetleri yürütürler.
   • Ancak Avrupa ve Latin Amerika gibi bölgelerde etkileri ABD’ye kıyasla sınırlıdır.

4. Gerçekçi Perspektif

• Yahudi nüfusu dünya nüfusunun sadece ~0,2%’sini oluşturur.
• Ancak coğrafi yoğunlaşma, yüksek eğitim ve örgütlenme sayesinde bazı ülkelerde orantısız etki yaratabilirler.
• Bu etkiyi “gizli güç” gibi göstermek yanıltıcıdır; etkileri çoğunlukla şeffaf örgütlenmeler ve açık siyasi lobi faaliyetleri üzerinden gerçekleşir.

Dr. Mustafa KORÇAK, 17 Eylül 2025