23.06.2024

Suikast mı iç hesaplaşma mı?

İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin olduğu helikopterin kaza geçirmesi sonucunda ölmesi bir süre siyasi gündemin ana konusu olacak. Bu bakımdan birçok konuya değinmek gerekir.


İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi’nin olduğu helikopterin kaza geçirmesi sonucunda ölmesi, bir süre siyasi gündemin ana konusu olacak. Bu bakımdan birçok konuya değinmek gerekir.

Bugüne kadar İran’da ülkenin cumhurbaşkanları iki defa helikopter kazası geçirdi. Bu üçüncüydü. 1980 yılında İran’ın ilk Cumhurbaşkanı Bani-Sadır ve 2013 yılında ise Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmadinejat’ın helikopterleri kaza yapma durumuna geldi ve zorla iniş yaptılar.

Azerbaycan atasözünde dendiği gibi – “atalar üçdən deyib” burada tam yerine oturdu.

En şaşırtıcı nokta devlet başkanının yurtdışı seferlerinin sorumluları olan kişiler bu kadar ihmalkârlığı nasıl gösterebildiler? İran, dünyaya meydan okuyan bir devlet olarak, nasıl olur da ülkenin cumhurbaşkanının güvenlik sorunlarına bu kadar lakayt yaklaşır?

Eski helikopter, sisli hava şartlarında uçuş vs. devlet başkanının güvenlik tedbirlerine uygun olmayan konular sorulara neden oluyor. Özellikle İran’ın devlet başkanlarının iki defa helikopter kazası yaşaması ve şimdiye kadar bundan ders çıkarılmamış olması mantıklı düşünen herkesi şaşırtır.

Bundan birçok sonuç çıkarılabilir. Birinci olarak, bu facia gerçekten bir kazadır ve İran, güvenlik planındaki birçok konuda geride kalıyor, standart güvenlik önlemlerini hayata geçirebilecek devlet kurumları çalışmıyor. Bu sonuca varmamıza aynı zamanda kazadan sonra çok yavaş geçen arama kurtarma çalışmaları da delil gösteriyor.

İkinci ihtimal de şu olabilir ki, şu anda İran’ın saray içi çekişmeleri var ve bu kanlı bir saray darbesidir. Böyle kanlı saray darbeleri dünyanın siyaset sahnesi tarafından iyi biliniyor. Peki, o zaman Cumhurbaşkanı’na sadık güçler onun can güvenliğine neden bu kadar özensiz yaklaştılar?

Peki ya Reisi’nin kendisi?

İç ve dış düşmanı çok olan siyasi lider kime ve neye bu kadar güvendi? Eski helikoptere mi?

Uzun yıllar ülkesinin güç yapılarına rehberlik etmiş biri olarak kendisinin güvenlik sorunlarını daha da hassas bir şekilde düşünmesi gerekmez miydi? Yoksa öyle mi zannediyormuş ki kimsenin ona suikast düzenlemeye cesareti olmayacak? Her iki durumda da yanlış güven ve sonu da göz önünde.

Üçüncü versiyon bu suikastı yabancı karşı istihbarat organlarının bu suikastı yapmasıdır ki, bu zamanda da ortaya soru çıkıyor: Reisi içeriden dış güçlere satan hainlerin kurbanı mıydı, yoksa çevresinin beceriksiz olduğunu bilen karşı istihbaratın mı?

Asıl gerçek ortaya çıkana kadar bütün versiyonların ve olasılıkların yaşama hakkı var, aynı zamanda saydığımız üç versiyonun da; ancak sonuç değişmiyor. İran’ın birçok alanda, özellikle de teknolojide geride kalması ve bu durumda böyle, dünyaya meydan okumaya kalkması her zaman bir blöf olmuştur.

Bir süre önce Aras kenarında bizimle sınırda Kara Kuvvetleri’ni eğiten İran ordusunda yanlışlıkla yaşanan komik anları hatırlayın. Eğitimlerde “AH-1 Süper Kobra” saldırı helikopterlerinin kazara kendi donanımlarına ateş etmesi sonucunda 3 İran askerinin yaralanması, İran ordusunun Fars Körfezi’nde geçirdiği eğitimde kendi gemisine vurması ve 19 kişinin ölmesi, Ukrayna sivil uçağının askerî tehdit zannedilerek mahvedilmesi vs. gibi onlarca kanıt gösterebiliriz ki, İran’ın güvenlik konularında hangi seviyede olduğu belli olsun.

Genel olarak ise, İran ordusunda yanlış hedef veya hedefi düzgün tayin etmemek çoktan alışkanlığa dönüşmüştür. Bakın, dünyaya meydan okuyan İran’ın gerçek görüntüsü ortadadır.

Uzun sözün kısası, bu kazada günahı ancak ve ancak kendilerinde aramalıdırlar.

Not: Her olaydan bir sonuç çıkartmak lazımdır. Özellikle de bizim gibi hassas bölgelerde. Türkiye’den yardım istendi, Türkiye yardım etti. “Akıncı” kaza geçiren helikopterin kalıntılarını ve cesetleri buldu. Belki de uygunsuz görünecek, ama öyle bu günlerde Türkiye NATO ülkesine yeni bir teknolojik silah sattı. Bu, ülkenin yükselen bir istikamette yürüdüğünü gösteriyor. Evet, asır teknolojinin asrıdır, ilim asrıdır. Meydan okumak için önce teknolojik planda ilerlemek lazımdır. Türkiye bugün dünyada güç sahibi olmaya çevriliyor, çünkü bunun yolunu doğru buluyor: teknolojik gelişme!

Bu makalenin aslı aşağıdaki gibidir:

İran Prezidenti İbrahim Rəisinin olduğu helikopterin qəzaya uğraması nəticəsində həlak olması bir müddət siyasi gündəmin ana mövzusu olacaq. Bu baxımdan bir neçə məsələyə toxunmaq lazımdır.

Bu günə qədər İranda ölkənin prezidentləri iki dəfə helikopter qəzası yaşayıb. Bu üçüncü idi. 1980-ci ildə İranın ilk prezidenti Bani Sadır, 2013-cü ildə isə prezident Mahmud Əhmətnecatın helikopterləri qəza vəziyyətinə düşmüş və məcburi eniş etmişlər.

Azərbaycanın atalar sözündə deyildiyi kimi – “atalar üçdən deyib” zərbi məsəli burada tam yerinə düşür.

Çox təəccüb doğuran məqam odur ki, ölkə başçısının xarici səfərlərinə məsul olan şəxslər bu qədər etinadsızlığı necə göstərə bilərdilər? İran dünyaya meydan oxuyan bir dövlət olaraq necə olur ki, ölkə prezidentinin təhlükəsizlik məsələlərinə bu qədər laqeyd yanaşır?

Köhnə helikopter, dumanlı hava şəraitində uçuş və s. ölkə başçısının təhlükəsizlik tədbirləri ilə uyğun olmayan məsələlər suallar doğurur. Xüsuslə İranın dövlət başçılarının iki dəfə helikopter qəzası yaşaması və indiyə qədər bundan dərs çıxarılmaması məntiqli düşünən hər kəsi çaşdırır.

Buradan bir neçə nəticə çıxarmaq olar. Birincisi odur ki, bu faciə gerçəkdən bir qəzadır və İran təhlükəsizlik planında bir çox məsələdə geri qalır, standart təhlükəsizlik tədbirləri həyata keçirə biləcək qurumları işləmir. Bu nəticəyə varmağımıza həm də qəzadan sonrakı çox ləng gedən axtarma və qurtarma işləri də dəlalət edir.

İkinci ehtimal bu ola bilər ki, hazırda İranın saraydaxili çəkişmələri var və bu, bir qanlı saray çevrilişidir. Belə qanlı saray çevrilişləri dünyanın siyasi səhnəsinə yaxşı məlumdur. Bəs o zaman Prezidentə sadiq qüvvələr onun can güvənliyinə niyə bu qədər etinasız yanaşdılar.

Bəs Rəisi özü?

Daxili və xarici düşməni çox olan siyasi lider kimə və nəyə bu qədər güvənirdi? Köhnə helikopterə?

Uzun illər öıkəsinin güc strukturlarına rəhbərlik etmiş birisi kimi özünün təhlükəsizlik məsələlərini daha da həssaslıqla düşünməli deyildimi? Yoxsa, elə zənn edibmiş ki, ona suiqəsd etməyə kiminsə cürəti çatmayacaq? Hər iki halda yanlış güvən və sonu da göz qabağında.

Üçüncü versiya xarici əks-kəşfiyat orqanlarının bu suiqəsdi təşkil etməsidir ki, bu zaman da ortaya sual çıxır: Rəisi içəridən onu xarici güclərə satan xainlərinmi qurbanı oldu, ya ətrafının səriştəsiz olduğunu bilən əks-kəşfiyatınmı?

Əsil həqiqət ortaya çıxana kimi bütün versiyaların və ehtimalların yaşamaq haqqı var, eləcə də sadaladığımız hər üç versiyanın: amma nəticə dəyişmir. İranın bir çox sahədə, xüsusilə texnoloji planda geridə qalması və bu durumda belə dünyaya meydan oxumağa qalxması hər zaman bir blef olub.

Bir müddət öncə Araz kənarında bizimlə sərhəddə Quru Qoşunlarının təlimini keçirən İran ordusunda yanlışlıqla yaşanan gülməli halları xatırlayın. Təlimlərdə “AH-1 Super Cobra” hücum helikopterlərinin səhv ucbatından öz texnikalarına atəş açması nəticəsində 3 İran əsgərinin yaralanması, Fars körfəzində keçirdiyi təlimdə İran ordusunun öz gəmisini vurması və 19 nəfərin ölməsi, Ukrayna mülki təyyarəsinin hərbi təhdid zənn edilərək məhv edilmsi və s. kimi onlarla fakt göstərə bilərik ki, İranın təhlükəsizlik məsələlərində hansı səviyyədə olduğu aydın olsun.

Ümumiyyətlə isə, İran ordusunda hədəf yanlışlığı və ya hədəfi düzgün təyin etməmək artıq alışqanlığa çevrilib. Bax, dünyaya meydan oxuyan İranın real görüntüsü ortadadır.

Uzun sözün qısası, bu qəzada günahı ancaq və ancaq özlərində axtarmalıdırlar.

P.S. Yaşanan hər olaydan bir nəticə çıxartmaq lazımdır. Xüsusilə, bizim kimi həssas regionlarda. Türkiyədən yardım istənildi, Türkiyə yardım etdi. “Akıncı” qəzaya uğramış helikopterin qalıqlarını və cəsədlərini tapdı. Bəlkə də yersiz görünəcək, amma elə bu günlərdə Türkiyə NATO ölkəsinə yeni texnoloji silah satdı. Bu, ölkənin yüksələn bir istiqamətdə yürüdüyünü göstərir. Bəli, əsr texnika əsridir, elm əsridir. Meydan oxumaq üçün əvvəlcə texnoloji planda tərəqqi etmək lazımdır. Türkiyə bu gün dünyada qüdrət sahibinə çevrilir, çünki bunun yolunu düzgün tapıb: texnoloji inkişaf!

Yazar

Anar Esedli

Peki ben ne yapabilirim?
Bizi okuyor, beğeniyor ve “Peki ben ne yapabilirim?” diye soruyor musunuz? Bağış yaparak bizi destekleyebilirsiniz. Bağışlarınızla faaliyetlerimiz daha sık, daha geniş ve daha etkili olacaktır. TIKLAYINIZ!

Yorum Yap

Kayıt olmadan yorum yapabilirsiniz.




Benzer Yazılar