Falun Gong: Küreselleşmenin ürettiği bir jeopolitik araç

Modern çağın en dikkat çekici toplumsal hareketlerinden biri olan Falun Gong, ilk bakışta meditasyon yapan, ahlaki öğretileri benimseyen ve geleneksel Çin kültürüne bağlı bir manevi topluluk olarak görünmektedir. Ancak hareketin ortaya çıkışı, büyüme biçimi, devlet kurumlarıyla ilişkileri, uluslararası ağları ve Çin yönetimiyle yaşadığı çatışma incelendiğinde daha karmaşık bir tablo ortaya çıkmaktadır.

Bu nedenle Falun Gong’u yalnızca bir inanç topluluğu olarak değerlendirmek yetersiz kalmaktadır. Hareket aynı zamanda küreselleşme çağında devletler ile ulusötesi örgütlenmeler arasındaki mücadelenin de dikkat çekici örneklerinden biridir.

Qigong’dan küresel harekete

Falun Gong’un kökenleri Çin’in binlerce yıllık geleneklerinden biri olan Qigong öğretisine dayanmaktadır. Qigong, beden, nefes ve zihnin uyumunu esas alan, Taoist ve Budist unsurlar taşıyan kadim bir uygulama sistemidir.

1980’li yıllarda Çin’in ekonomik reform süreciyle birlikte toplumda büyük bir değişim yaşandı. Komünist ideolojinin eski çekim gücünü kaybetmesiyle ortaya çıkan manevi boşluk, Qigong temelli birçok akımın hızla yayılmasına yol açtı.

İşte bu ortamda, 1992 yılında Li Hongzhi tarafından kurulan Falun Gong, geleneksel Qigong uygulamalarını yeni ahlaki öğretilerle birleştirerek milyonlarca takipçiye ulaşmayı başardı.

Hareketin başarısının arkasında yalnızca meditasyon teknikleri değil, aynı zamanda modern örgütlenme yöntemleri ve güçlü bir aidiyet duygusu da bulunuyordu.

Çin devletinin desteğinden devletin hedefine

Falun Gong’un ilk yıllarında Çin devleti hareketi tehdit olarak görmedi. Tam tersine, sağlık ve toplumsal disiplin açısından faydalı bir yapı olarak değerlendiren bazı resmî kurumlar hareketi destekledi.

Bu durum Türkiye’de belirli dinî yapıların ilk yıllarında devlet tarafından olumlu karşılanmasını hatırlatmaktadır.

Tarih boyunca birçok ülkede devletler, toplumsal düzeni güçlendirdiğini düşündükleri dinî veya manevi hareketlerle pragmatik ilişkiler kurmuştur. Ancak bu ilişkiler, hareketlerin bağımsız güç merkezlerine dönüşmesi hâlinde değişebilmektedir.

Falun Gong örneğinde de benzer bir süreç yaşandı.

1990’ların ortalarına gelindiğinde hareket yalnızca bir meditasyon topluluğu olmaktan çıkmış, milyonlarca üyeye sahip bağımsız bir sosyal ağ hâline gelmişti.

Çin Komünist Partisi açısından asıl sorun da burada başladı.

Çünkü tek parti rejimleri genellikle kendileri dışında kitlesel sadakat üreten yapılara kuşkuyla yaklaşırlar.

Küreselleşmenin çocuğu

Falun Gong’un dikkat çekici özelliklerinden biri, yükselişinin Çin’in dışa açılma süreciyle aynı döneme denk gelmesidir.

Li Hongzhi’nin kısa süre içerisinde Avrupa, Kuzey Amerika ve Avustralya’da faaliyet göstermeye başlaması tesadüf değildir.

Soğuk Savaş sonrasında ortaya çıkan yeni dünya düzeninde dinî, kültürel ve sivil toplum ağları uluslararası bir karakter kazanmıştır.

Falun Gong da bu sürecin ürünlerinden biri olarak görülebilir.

Hareketin merkezi zamanla Çin’den Amerika Birleşik Devletleri’ne kaymış; medya kuruluşları kurmuş, uluslararası insan hakları kampanyaları yürütmüş ve küresel bir muhalif ağ oluşturmuştur.

Bu noktada şu soru ortaya çıkmaktadır:

Falun Gong yalnızca manevi bir hareket midir, yoksa Çin’e karşı kullanılan bir jeopolitik baskı unsuruna mı dönüşmüştür?

FETÖ ile benzerlikler

Falun Gong ile FETÖ arasında doğrudan bir eşitlik kurmak doğru olmayabilir. İdeolojileri, tarihsel kökenleri ve faaliyet alanları farklıdır.

Ancak örgütsel gelişim süreçlerinde dikkat çekici bazı benzerlikler bulunmaktadır.

Birincisi, her iki yapı da başlangıçta toplumsal fayda üreten sivil hareketler olarak algılanmıştır.

İkincisi, her iki yapı da güçlü bir lider kültü geliştirmiştir.

Üçüncüsü, her iki hareket de uluslararası ağlar kurarak sınır aşan bir etki alanı oluşturmuştur.

Dördüncüsü, her iki hareket de zamanla devlet tarafından ulusal güvenlik tehdidi olarak tanımlanmıştır.

Beşincisi, lider kadroları ülke dışında yaşamaya başlamış ve hareketlerini diaspora üzerinden yönetmiştir.

Bu benzerlikler nedeniyle bazı Çinli yorumcular Falun Gong’u “Çin’in FETÖ’sü” olarak tanımlamaktadır.

Elbette bu tanımlama siyasi bir değerlendirmedir ve evrensel kabul görmüş akademik bir sınıflandırma değildir.

Batı’nın Çin içindeki etki aracı mı?

Asıl tartışma burada başlamaktadır.

Çin yönetimi uzun yıllardır Falun Gong’un Batılı devletler tarafından desteklendiğini ve Çin’e karşı kullanılan bir araç hâline geldiğini savunmaktadır.

Gerçekten de hareketin medya faaliyetleri, uluslararası lobi çalışmaları ve insan hakları kampanyaları büyük ölçüde Batı ülkelerinde yürütülmektedir.

Öte yandan bu durum tek başına hareketin dış güçler tarafından kurulduğunu veya yönetildiğini kanıtlamamaktadır.

Daha gerçekçi görünen yorum şudur:

Falun Gong, Çin’in kendi iç dinamikleriyle doğmuş bir harekettir. Ancak devletle çatışmaya girdikten sonra Batı dünyasında kendisine siyaset ve medya alanı bulmuş, zamanla Çin karşıtı uluslararası söylemin önemli aktörlerinden biri hâline gelmiştir.

Dolayısıyla hareketin kökenleri Çinlidir; fakat etkileri ve faaliyet alanı küreseldir.

Sonuç

Falun Gong’u anlamak için onu yalnızca bir dinî hareket veya yalnızca bir siyasi örgüt olarak görmek yeterli değildir.

Hareket, küreselleşmenin ürettiği yeni toplumsal yapıların tipik örneklerinden biridir.

Bir tarafta geleneksel Çin mistisizmi, diğer tarafta modern medya ağları; bir tarafta meditasyon ve ahlaki öğretiler, diğer tarafta uluslararası siyaset ve jeopolitik mücadeleler bulunmaktadır.

Belki de Falun Gong’un hikâyesi, 21. yüzyılda inanç, kimlik, medya ve siyasetin nasıl iç içe geçtiğini gösteren en çarpıcı örneklerden biridir.

Bugün Amerika’da yaşayan Li Hongzhi ile Çin’de faaliyetlerini sürdürmeye çalışan milyonlarca takipçisi arasındaki ilişki, yalnızca bir cemaatin hikâyesi değildir. Bu hikâye aynı zamanda yükselen Çin ile küresel güç merkezleri arasındaki uzun mücadelenin toplumsal alandaki yansımalarından biri olarak da okunabilir.