Üçüncü Türkçülük Çalışmaları

20 Eylül 2023 tarihinde Türkçü Düşünce Birliği tarafından Azerbaycan Devlet Pedagoji Üniversitesi ev sahipliğinde Birinci Türkçülük Çalışmaları (BTÇ) düzenlenmişti. BTÇ’nin sonucu olarak 26 bilimsel makaleden oluşan bir kitap “Kanun Yayınları” tarafından yayımlanmıştı.

“Dil Meselelerimiz” özel başlığı ile düzenlediğimiz Türkçülük Çalışmalarının ikincisini 13 Mayıs 2024 tarihinde Sosyal Araştırmalar Merkezi’nin ev sahipliğinde ve katılımıyla gerçekleştirdik. “Mümtaz Yayınları” 28 makaleden oluşan ikinci kitabımızı düşünce hayatımıza sunmuş oldu. İkinci Türkçülük çalışmalarından geldiğimiz sonuç itibariyle diyebiliriz ki, Azerbaycan Türkçesinin Kuzey Azerbaycan’daki mevcut durumu, birkaç istisna dışında hiçbir dönemde bu kadar yüksek olmamıştı. Ancak Azerbaycan Cumhuriyeti’nde, özellikle Güney Azerbaycan’da dil alanında hassas sorunlar devam etmektedir. Bu sorunlar dilimizin resmi adı, kullanım alanının sınırlı olması, yazım kuralları ve alfabesi, terim sorunu, dilimizin yabancı kelimelerle doldurulması, isim ve soyadlarımızın millî olmaması, eğitim sistemi, medyanın, internetin, reklamların dili, kanunların ve diğer resmi belgelerin dili, ayrıca Türk Dünyası’nda ortak bir iletişim aracının bulunmaması olarak sıralanabilir.

Sıralanan sorunların başında Türkçenin gerçek ve tarihi adının resmileştirilmesi ihtiyacı gelmektedir. Azerbaycan Cumhuriyeti’nde devlet dili rakipsiz dil statüsünde olmalıdır. Dile ilişkin olarak alınan resmi kararlarda yer alan görevlerin yerine getirilmesi gerekmektedir. Dilimizin dış etkilerden arındırılmasının önündeki engeller kaldırılmalıdır. İsim ve soyadlarımızın millîleştirilmesi uzun zamandır ertelenen sorunlardan biridir. Eğitim alanının millîleştirilmesi ve modernleştirilmesi günümüzün talebidir. Resmi belgelerde olduğu gibi medya, internet, reklam ve benzeri alanlarda da dilimize gereken saygının gösterilmesi gerekmektedir. Türk dünyasında ortak bir iletişim aracı olan Türkçenin Türkiye’deki olanakları daha geniştir.

Üçüncü Türkçülük Çalışmaları için yola çıktık. Üçüncü Türkçülük Çalışmaları’nın (ÜTÇ) konusu da ikincide olduğu gibi özeldir;

“Geçmiş Tarihimiz ve Şimdiki Tarih Yazımımız”.

Sovyet döneminde oluşan “Azerbaycan Tarihi”, iktidardaki devletin ideolojisine ve politikasına uyarlanmış; millî tarihimiz dar bir coğrafyaya perçinlenmişti; Tarihçilik aslında ulusal kimliğin ortadan kaldırılmasına odaklanmıştı, karşılaştırmalı analiz ihmal edilmiştir. 1990’lı yılların yeni çok ciltli resmi “Azerbaycan Tarihi” de eski sorunlardan arınmış değildi. Son yıllarda yayınlanan bilimsel monografiler bazı tarihi konuların aydınlatılmasında önemli rol oynadı. Ancak bu gelişmeler vatandaşlarımızın tarih bilincinin ihtiyacını karşılayamamaktadır. Ancak vatandaşların ortak tarih bilgisi ulus inşasının hassas unsurlarından biridir ve ulusal kimliğin merkezinde yer alır. Günümüzde tarih bilgimiz ortak, objektif ve bilimsel olmaktan uzaktır. Güney Azerbaycan’da tarih bilgisi en hassas millî sorunlarımızdan biri olmaya devam ediyor. Bu durum millî birliğimizi ve millî gücümüzü olumsuz etkiliyor.

Bu gerçeklikleri idrak ederek, Üçüncü Türkçülük Çalışmalarında;

– Sovyet döneminin resmi tarih yazımının özellikleri;

– Yeni ulusal tarih yazımının ilkeleri;

– İran’ın resmi tarih yazımı ve Türklük;

– Ortak Türk tarihi; Azerbaycan’ın ortak Türk tarihindeki yeri

tartışma konuları olarak seçilmiştir.

Tarihteki kahramanlar ve ulus inşa eden şahsiyetler konularına değinilmeyecek; bu konular gelecek çalışmalarda ayrı ayrı ele alınacaktır.

ÜTÇ’nin ilk sempozyum bölümünde 6 bildiri dinlenecek ve tartışılacak. Tarih yazımının mevcut durumu hakkında söz sahibi ve kavramsal görüşü olanların kısa konuşmalarına da yer verilecektir. Ayrıca öne çıkardığımız konularda özgün bilimsel makale gönderenlerin makaleleri de (Chicago Manual of Style formatında) kitapta yayınlanmak üzere kabul edilebilir. Üçüncü Türkçülük Çalışmaları Sempozyumu’nun tarihi ve yeri önümüzdeki günlerde açıklanacaktır.

TDB Yönetim Kurulu