Çocuklarımıza ad verirken…

Şöyle bir soruyla başlayacağım “Her din değiştiren ismini de değiştirmeli midir yoksa esas olan iman etmek midir?” İsimler veya adlar her milletin kendi kültürünün bir parçası olduğuna göre dinini değiştirenin adını da değiştirmesine gerek olmadığını düşünenlerdenim.

Ayrışma konularımızdan biri olan bu “ad verme” hususunda, kimsenin çocuğuna hangi ismi vereceğine / tercihine karışamayız ama öncelikle anlamlı anlamsız, uyduruk isim koyma modasından vazgeçmeliyiz. Esas olan çocuğun ileride mahcup olmayacağı, ayıplanmayacağı, alay edilmeyeceği bir isim vermektir.

Peki, bu uygulama nereden çıkmış?

Kur’an’da (Ahzab, 5): “Onları (evlâtlıklarınızı) babalarına nispet ederek çağırın. Bu, Allah katında daha (doğru ve) adaletlidir…” ayetinden benim anladığım -ki bazı meallerde ‘babalarının soy adıyla çağırın’ yazıyor- soy adı kastediliyor. Demek ki, Peygamberimizin “Çocuklarınıza güzel isimler verin” hadisine dayanılarak, yeni doğan çocuklara ve din değiştirenlere bu uygulama yapılıyor.

O hâlde bu uygulama, Allah’ın ya da Peygamber’in emri gibi değerlendirilemez yani bir zorunluluk değildir.

Bu konuya nereden geldiğime gelince: Hatırlarsanız 14 Mayıs 2023 tarihinde yapılan seçim öncesinde bir partinin hazırlattığı propaganda filmde, T.C. vatandaşı olup Muhammed, Abdullah, Ebubekir, Ömer, Osman, Ali, Hasan, Hüseyin, Emine, Hatice, Ayşe, Zeynep vs. ismi alanların sayısı verilerek birlik beraberlik vurgusu yapılmaya çalışılıyordu!..

Arap Adı Verilmesi

Bazı din görevlileri, Peygamberimizin hadisine dayanarak Türk çocuklarına Arap adı verilmesi için yönlendiriyorlar, hatta zorluyorlar diyebilirim. Çocuklarına Arap ismi verenlere sorduğumuzda, “Kur’an’da geçiyordu, onun için bu ismi verdik” diyorlar. Düşünmüyorlar ki Kur’an, Arapça indirildiği için içindeki sözcükler de tabii ki Arapça olacaktır.

Kur’an dünyada olmayan bir dille inmiş olsaydı, savunabilirdik ama o zaman da Kur’an’ı ve Allah’ın emirlerini öncelikle Araplar anlayamazlardı. Bizim de Kur’an’ı anlamamız için -herkesin Arapça öğrenmesi mümkün olmadığına göre- Türkçe meallerini okumak zorundayız.

Diğer yandan, Araplar putperestken de yukarıdaki adların birçoğunu veriyorlardı. Bu isimler Kur’an’la gelmiş değil, onu bilelim ve kutsallık yüklemeyelim.

“Kur’an’da geçiyor” diye anlamını bilmeden verilen bazı isimler, ileride çocuğu zor durumda bırakabilir. Arap kültüründe kız çocuklarına değer verilmediğinden, isim yerine “Vahide, Saniye, Selase, Rabia” denilmektedir ki, “birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü” anlamına gelmektedir.

Mesela isim olarak en çok verilen dört halifenin adları da Kur’an’da geçmememektedir. İki halifeden Bekir, sabah erken kalkan kişi anlamı olduğu gibi ilk / yeni doğmuş erkek bebek, genç deve, deve yavrusu, bakir anlamında iken; Osman ise toy kuşu, yılan yavrusu ve ejderha anlamındadır.

Üzüldüğüm ve yanlış bulduğum bir konu da şudur: Eskiden Türkler “Muhammed” ismini -saygıdan dolayı- çocuklarına vermezdi. Muhammed yerine “Mehmet veya doğudaki söylenişiyle Memet, Mamet” adı verilirdi / kullanılırdı. Son dönemde Muhammet ismi arttı. “Muhammed” ismi, özel bir isimdir ve Peygamberimize mahsustur. Bir anlamda İslâm’ı ve Kur’an’ı temsil etmektedir. Muhammed’in ad olarak çocuklara verilmesi, saygıda kusur sayılabileceği gibi ismin kıymetini azaltmakta, düşürmekte, sıradanlaştırmaktadır.

Muhammed adı verilen çocuk, mutlaka Peygambere benzeyecek diye bir kural bulunmamaktadır. Dinimizce yasaklanan (büyük günahlardan sayılan) suçlara karışmış hapishanelerde yatan “Muhammed” isimli dolu insan var. Üzücü!..

Bazı bilim insanlarımızın görüşleri

Prof.Dr.Ahmet Bican Ercilasun, “Adlarımız” başlıklı yazısında; “Adlarımız da millî kimliğimizin bir parçasıdır. Birçok kişi adı bazı milletler arasında ortak olmakla birlikte farklı söylenişleri veya farklı yazılışlarıyla birbirlerinden ayrılırlar. Tıpkı diğer kültür unsurları gibi onlar da farklı renk ve çağrışımlarıyla millî bir nitelik kazanırlar. Muhammed, peygamberimizin adıdır ama Mehmet şekline girerek Türk kimliği kazanmıştır. Çocuklarımıza Mehmet adını vererek hem peygambere sevgimizi ifade etmiş oluruz, hem de dedemizin, belki de büyük dedemizin hatırasını bu isimle yaşatmış oluruz…

Geçenlerde Kayseri’de bir parkta bir anne çocuğunu ‘Muhammet Mustafa koşma, oraya tırmanma, şimdi gelir seni döverim…’ gibi cümlelerle azarlayıp duruyordu. Bende hiç iyi duygular, iyi çağrışımlar uyanmadı. O zaman Mehmet’teki inceliği daha iyi kavradım.

Çocuklarımıza verdiğimiz Ali, Osman, Ömer, Hasan, Hüseyin, Ahmet, Fatma, Hatice, Ayşe, Zeynep gibi isimler hiç şüphesiz tarihimizi ve kültürümüzü yansıtan isimlerdir. Bu kelimeler Arapça kökenlidir ama bin yıldır içinde bulunduğumuz ve kültürümüzün de en önemli parçalarından biri hâline gelen Müslümanlık yoluyla dilimize girmişler ve millî bir kimlik kazanmışlardır. Aynı şeyi bazı çevrelerde moda hâline gelmiş bulunan, tarihimizde pek de kullanılmamış olan Arapça isimler için söyleyemeyiz.

Elbette çok güzel, Türkçe kökenli adlarımız da var. İnci, Deniz, Güneş, Selcan, İpek, Hakan, Kağan, Tuğrul, Dursun, Özdemir ve daha niceleri… Bunlar da ya tarihimizden, ya destanlarımızdan süzülüp gelmişlerdir. Millî tarihimizin bazı unutulmuş isimleri de o dönemleri tekrar hatırlamak için güzel vesilelerdir. Aykut Alp, Osman Gazi’nin silah arkadaşlarını; Yağmur, Anadolu’ya giren akıncı beylerini; İlteriş, Köktürklerin Çin tutsaklığından kurtuluşunu hatırlatır. Kürşad’da bir bağımsızlık kahramanının yüksek heyecanını duyarız.

Binlerce güzel isim arasında çok defa bocalar dururuz. Acaba çocuğumuza hangi adı verelim diye… (26/1/2011, Yeniçağ)”

Dr.Rıza NUR “Türk Tarihi” adlı eserinde; “M.E. (Milattan Evvel) 51 tarihinde Ordu’daki Türk Hakanı Çin’in payitahtına gidip Çin İmparatoru Türk âdedince ‘baba’ tanımış, ondan bir ad istemiştir. O da ona bir Çin adı vermiştir. Bu tarihten itibaren ora Türk Hanları biri Çince, diğeri Türkçe iki ad taşımışlardır… Bu usul ve âdet yüzündendir ki, sonra İslâmiyet zamanında da Türkler Halifeleri kendilerine baba yapmışlardır, onlardan ad almışlardır. Daha doğrusu Halifeler onlara ad vermişlerdir. Türklerde Arab adları da bu suretle başlamıştır. Sonra Müslüman olunca büsbütün diyecek derecede kendi o güzelim adlarını terk edip Arap ve Acem adları takınmışlardır. (c.1/s.88)

Türkler eskiden sırf millî adlarını kullanırlardı. Türk adları çok güzeldir… Önce Arab adıyla beraber millî adlarını da kullanmışlarsa da nihayet millî adlarını büsbütün terkedip kendilerine yalnız Arab ve Acem adları koymuşlardır… Bir de ‘mahlas’ namıyla yine Arabca ve Acemce fantezi adlar almışlardır… Hele Arab, Acem adı modası biz Osmanlı Türklerinde son zamanda o kadar suistimâl edilmiştir ki, birinin bir çocuğu olunca günlerce Arabca, Acemce kamuslar karıştırılıp hiç işitilmemiş ve manaca büsbütün fantezi şeklinde olan ve dil dönmeyen kelimeler bulunup konuyordu. Bununla beraber Anadolu’da az olmakla beraber hâlis Türk adları kalmıştır. …Anadolu olmasaydı âdeta Arab olup gitmiştik. Anadolu bize Türklüğümüzden çok şeyi saklamıştır… (c.12/s.265-266)

…Gürcü adını Hindistan Türklerinde gördüğümüz gibi Selçuklular’da da görüyoruz. Keykubâd oğlu Gıyâsü’d-din Keyhüsrev’in Mu’inü’d-din Pervâne’ye verdiği kızının adı ‘Gürci Hatun’dur. (c.12/s.268-269)

…Bunlardan şunu anlıyoruz ki, Türkler Müslüman olunca kahramanlık ve harb adlarını bırakıp sırf dinî adları takınmışlardır. Yani İslâmiyet onları kahramanlıktan taassuba sevketmiştir… (c.12/s.277)

…Evvelâ Acem’den aldığımız adların hiçbiri Müslüman adı değildir. Arab’dan aldığımız adları da kâmilen Müslüman adı zannediyorsak da, bu da pek yanlıştır…” (c.12/s.281)

Yılmaz Öztuna, “Büyük Türkiye Tarihi” adlı eserinde; “Karahanlılar’dan Satuk Buğra Han’ın ‘Abdülkerim’ adını alarak 920 yıllarına doğru İslâm dinini kabul etmesi, Türk tarihinin mukadderatını değiştirmiş ve dönüm noktası olmuştur.” (c.1/s.135)

Prof. Dr. Tuncer Gülensoy, “Barbar Türkler” adlı eserinde; “…Türkler İslâmiyeti kabul ettikten sonra birinci derecede Arap, ikinci derecede de Acem (Fars / İran) ad ya da sanlarını almışlardır. Bu yüzden pek çok Türk asıllı matematik, fizik, kimya, tıp ve edebiyat bilgini adlarının Arapça olmalarından dolayı Arap sanılmışlardır… Selçuklular zamanında da Acem (Fars) kişi adlarının kullanımı âdeta bir moda hâline gelmişti: Keyhüsrev, Keykubat, Cihangir vb. gibi. Hüsrev ve Kubat’ın önündeki ‘key’ sözcüğü ‘büyük’ anlamınadır.” (s.182) demektedirler.

1337-1522 yılları arasında Elbistan ve yöresinde hüküm sürmüş Dulkadir Beyliği’nin son beylerinden Alâüddevle Bozkurt beyin asıl adı Bozkurt ünvanı ise Alâüddevle’dir. Bazı tarihçilerimiz nedense Bozkurt adından daha çok Alâüddevle’yi kullanmaktadırlar!..”

Ord. Prof. Dr. Zeki Velidi Togan: “Türk halkı, Ebu Cehil’in gerçek adı Hişam dahil ne isim varsa çocuklarına verdiler ama biz İslâm’a en büyük hizmeti yapan Sultan Alparslan’ın ismini bin senedir bir Arap çocuğuna verdiremedik.”

2021 yılı nisan ayı başlarında basına düşen bir haber: İran’ın Erdebil kentinde yaşayan Azerbaycan Türkü görme engelli sokak müzisyeni Seccad Colani, yetkililere “Eğer ‘Ayıl’ bebeğimin kimliğini vermezseniz ailemle müdürlük binasının kapısının önünde oturma eylemi başlatacağım.” demesi üzerine, “9 ay sonra bebeğimin kimliğini vermeyi kabul ettiler” şeklindeydi. (Ayıl: Uyanma, uyanmak, ayağa kalkmak, diriliş” anlamına gelmektedir.)

Her nerede olursak olalım ad verme konusunda hassas davranmalıyız. Türk devletleri de bu konuda gerekli tedbirleri almalıdırlar.

Sonuç olarak, İslâm inancına göre; Müslüman, Allah katında ismiyle değil “takvası”yla makbuldür. Ne çocuklar ne de ebeveynler isimlerle “takva” sahibi olmazlar, isimlerine bakılarak doğrudan cennete alınmazlar!..

Ama çocuklarımıza Türk adları koymak, millî kimliğimiz açısından çok önemlidir. Türk adları vererek diğer milletlerle farklılığımızı ortaya koymuş oluruz.