Azerbaycan Halk Cumhuriyeti 102 yaşında! – Milli Düşünce Merkezi Millî Düşünce Merkezi - Dünyaya Türkçü Bakış

DUYURU   • Türk ilim dünyasının acı kaybı   • Söz konusu-6: Kadın ve çocuk şiddetinin arka planı (canlı)

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti 102 yaşında!

“Sən bizimsən, bizimsən durduqca bədəndə Can,
Yaşa, yaşa, çox yaşa, ey şanlı Azərbaycan!”

28 Mayıs 2020
Hilal Ülkü Şahin ve Nuray Türksoy
Azerbaycan
Azerbaycan Halk Cumhuriyeti 102 yaşında
Azerbaycan
Azerbaycan Heyeti, Paris Barış Konferansı, 1918

Azerbaycan Halk Cumhuriyeti’nin 102. yılı

Şubat 1917’de, Rusya’da monarşik rejim devrildi. Daha sonra 14 Şubat 1918’de Güney Kafkasya’nın en üst yönetim organı olan Transkafkasya Parlamentosu Tiflis’te kuruldu. Müslüman grubun kurucu meclisi seçimlerinde, 44 milletvekili Azerbaycan’ı ve tüm Güney Kafkasya’da yaşayan bir milyondan fazla Türk-Müslüman seçmeni temsil etti. Transkafkasya Parlamentosunun en tutarlı üyeleri Azerbaycan’ın temsilcileriydi. 9 Nisan 1918’de Transkafkasya Parlamentosunun Kafkasya’nın bağımsızlığını ilan etmesi ve Birleşik Transkafkasya Cumhuriyeti’nin kurulması talep edildi. Ancak Transkafkasya Cumhuriyeti’nin kurulması için somut adımlar atılamadı. Unutmamak gerekir ki, 1918 yılı Ermeni ve Bolşeviklerin Türk varlığı üzerindeki baskılarının yoğun olduğu bir dönemdi.

Azerbaycan doğuda ilk demokratik cumhuriyeti kurdu

27 Mayıs 1918’de Müslüman grubunun üyeleri, Transkafkasya Müslüman Konseyinin içinde ayrı bir toplantı yaptı ve Azerbaycan’ın bağımsızlığını ilan etmeye karar verdi. Bu amaçla, Transkafkasya Müslüman Konseyi kendisini Azerbaycan Ulusal Konseyi, daha doğrusu Azerbaycan Parlamentosu ilan etti. Bununla beraber aslında Azerbaycan tarihinde ilk parlamento oluşturuldu ve ilk parlamenter cumhuriyetin temeli atıldı. Bu toplantıda Milli Şura başkanı ve heyeti seçildi. Mehmed Emin Resulzade Milli Şura başkanı oldu. Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti’nin kurucusu olmakla beraber ilk cumhurbaşkanıdır. 28 Mayıs’ta Hasan Bey Agayev başkanlığında Azerbaycan Milli Şurası tarihi oturumunu gerçekleştirdi. Toplantıya katılan Hasan Bey Agayev, Mustafa Mahmudov , Fetali Han Hoyski, Halil Bey Hasmemmedov, Nesib Bey Yusufbeyli, Mir Hidayet Seyidov, Neriman Bey Nerimanbeyov, Heybet Kulu Memmedbeyov, Mehdi Bey Hajinski, Ali Asker Bey Mahmudbeyov, Aslan Bey Gardaşov, Sultan Mecid Ganizade, Ekber Ağa Şeyhülislamov, Mehdi Bey Hacıbababeyov, Memmed Yusuf Caferov, Hudadat Bey Melik-Aslanov, Rahim Bey Vekilov, Hamid Bey Şahtahtinski, Feridun Bey Köçerlinski, Camo Bey Hacınski, Şefi Bey Rüstembeyov, Hüsrev Paşa Bey Sultanov, Cafer Ahundov, Muhammed Muharremov, Cevad Melik-Yeqanov ve Hacı Molla Salim Ahundzade Azerbaycan “Bağımsızlık Bildirgesi”ni kabul etti. Böylece Müslüman dünyasında ilk modern ve demokratik cumhuriyet oluşturuldu.
Daha önce 1913’te Batı Trakya’da ve 1917’de Kırım’da cumhuriyet girişimleri olsa da, Azerbaycan Demokratik Cumhuriyeti, devlet yapılanması ve daha uzun ömürlü olması sebebiyle öne çıkmıştır.

Kutlamalara korona virüsü yasağı

Korona virüsü sebebiyle polis kutlamalar sırasında tedbirlere ve sosyal mesafe kurallarına uyulmasını talep etti. Milli Meclis Cumhuriyet Günü sebebiyle Mehmed Emin Resulzade’nin Novhanı kentindeki abidesini ziyaret etti. AXCP 28 Mayıs gününü ”en büyük bayram” olarak adlandırırken, Musavat Partisi üyeleri ellerinde Azerbaycan bayrakları ve Resulzade fotoğraflarıyla abideye geldiler. Arif Hacılı ”Biz bu bayramın Azerbaycan Hava Kuvvetlerine ait uçaklarla kutlanmasını teklif etmiştik. Maalesef, teklifimiz kabul edilmedi ve bugün bayram neredeyse kutlanılamadı” dedi.

Türkiye’den anlamlı mesaj

İstanbul’un önemli simgelerinden olan 15 Temmuz Şehitler, Fatih Sultan Mehmet ve Yavuz Sultan Selim köprüleri ile Galata Kulesi, Cumhuriyet Bayramı sebebiyle Azerbaycan bayrağının renklerine büründü.

Türkiye
Galata Kulesi Azerbaycan bayrağının renklerine büründü

***

(Azerbaycan Türkçesi)

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 102 illiyini qeyd edir

1917-ci ilin fevralında Rusiyada monarxiya rejimi devrildi. Bundan sonra 1918-ci il fevralın 14-də Tiflisdə Cənubi Qafqazın ali hakimiyyət orqanı olan Zaqafqaziya Seymini-Zaqafqaziya parlamentini yaradıldı. Seymdə Müsəlman Fraksiyasının Müəssislər Məclisinə seçkilər zamanı Azərbaycanın, habelə bütün Cənubi Qafqazın bir milyondan çox türk-müsəlman seçicisinin səsini qazanmış 44 deputat təmsil edirdi. Dövlət dumalarında olduğu kimi, Zaqafqaziya Seyminin də ən ardıcıl üzvləri Azərbaycan nümayəndələri idilər. Məhz onların tələbi ilə 1918-ci il aprelin 9-da Zaqafqaziya Seymi Zaqafqaziyanın müstəqilliyini elan etdi və Birləşmiş Zaqafqaziya Cümhuriyyəti yaradıldı. Lakin kəskin milli mənafe ziddiyyətləri Zaqafqaziya Seyminin və Zaqafqaziya Cümhuriyyətinin konkret addımlar atmasına imkan vermədi.

Azərbaycan Şərqdə ilk demokratik cümhuriyyəti qurdu

1918-ci il mayın 27-də Müsəlman Fraksiyasının, yəni Zaqafqaziya müsəlman şurasının üzvləri də ayrıca iclas keçirdilər və Azərbaycanın müstəqilliyini elan etmək qərarına gəldilər. Bu məqsədlə Zaqafqaziya müsəlman şurası özünü Azərbaycan Milli Şurası, daha doğrusu, Azərbaycan Parlamenti elan etdi. Bununla, əslində Azərbaycanın tarixində ilk parlament yarandı və ilk parlamentli respublikanın bünövrəsi qoyuldu. Həmin iclasda Azərbaycan Milli Şurasının rəyasət heyəti və sədri seçildi. M.Ə. Rəsulzadə Milli Şuranın sədri oldu. Mayın 28-də Həsən bəy Ağayevin sədrliyi ilə Azərbaycan Milli Şurasının tarixi iclası keçirildi. İclasda iştirak edən Həsən bəy Ağayev (sədr), Mustafa Mahmudov (katib), Fətəli xan Xoyski, Xəlil bəy Xasməmmədov, Nəsib bəy Yusifbəyli, Mir Hidayət Seyidov, Nəriman bəy Nərimanbəyov, Heybət Qulu Məmmədbəyov, Mehdi bəy Hacinski, Əli Əskər bəy Mahmudbəyov, Asian bəy Qardaşov, Sultan Məcid Qənizadə, Əkbər Ağa Şeyxülislamov, Mehdi bəy Hacıbababəyov, Məmməd Yusif Cəfərov, Xudadat bəy Məlik-Aslanov, Rəhim bəy Vəkilov, Həmid bəy Şahtaxtinski, Firudun bəy Köçərlinski, Camo bəy Hacınski, Şəfi bəy Rüstəmbəyov, Xosrov Paşa bəy Sultanov, Cəfər Axundov, Məhəmməd Məhərrəmov, Cavad Məlik-Yeqanov və Hacı Molla Səlim Axundzadə Azərbaycanın “İstiqlal Bəyannaməsi” ini qəbul etdilər. Bununla da Müsəlman dünyasında ilk müasir və Demokratik Respublika yarandı. Xatırlamaq lazımdır ki, 1918 – ci il Erməni və Bolşeviklərin Türk varlığı üzərində təzyiqlərinin çox olduğu bir dönəm idi.

Daha əvvəl (1913-cü ildə) Qərbi Trakya və (1917-ci ildə) Krımda cumhuriyyət cəhdləri olsa da , Azərbaycan Demokratik Cumhuriyyəti , dövlət təşkilatlanması və daha uzun ömürlü olması səbəbi ilə önə çıxmışdır.

Tədbirdə koronavirus qadağası

Polis koronavirusa yoluxma ehtimalına görə aksiyaçılardan sosial məsafəni gözləməyi tələb edib. Milli Şura mayın 28-də Respublika Gününü qeyd etmək üçün Məhəmməd Əmin Rəsulzadənin Novxanı qəsəbəsində yerləşən abidəsini ziyarət edib. AXCP Cümhuriyyət Gününü “ən böyük bayram” adlandırıb. Müsavat Partiyasının liderləri və fəalları Respublika Günü münasibətilə Novxanıda Məmməd Əmin Rəsulzadənin abidəsi yaxınlığında toplaşırlar. Onlar əllərində üçrəngli bayraqlar, Rəsulzadənin plakatlarını tutublar.Arif Hacılı bu günün önəmini vurğulayarkən “Biz bu bayramın Azərbaycan Hava Qüvvələrinin təyyarələrinin havaya qalxması ilə qeyd olunmasını təklif etmişdik. Təəssüf ki, təklifimiz qəbul edilməyib və demək olar ki, bugün bayram qeyd edilməyib” deyə əlavə edib.

Türkiyədən mənalı mesaj

İstanbulun önəmli simvollarından olan 15 İyul Şəhidlər, Fatih Sultan Mehmed və Yavuz Səlim körpüləri ilə Qalata qülləsi, Cumhuriyyət bayramı səbəbiylə Azərbaycan bayrağı rənglərinə büründü.

Kaynak: (https://www.milliyet.com.tr/galeri/istanbulun-simgeleri-azerbaycan-bayragi-renklerine-burundu-iste-nedeni-6221156/3 , 28/05/2020)

(http://axc.preslib.az/az , 28/05/2020)

 

Peki ben ne yapabilirim?
Bizi okuyor, beğeniyor ve “Peki ben ne yapabilirim?” diye soruyor musunuz? Bağış yaparak bizi destekleyebilirsiniz. Bağışlarınızla faaliyetlerimiz daha sık, daha geniş ve daha etkili olacaktır. TIKLAYINIZ!

Yazarların diğer yazıları: