12 Kasım 2021’deki Türk Devletleri Teşkilatı 8.Zirvesinde kabul edilen “Türk Dünyası 2040 Vizyon Belgesi”nin “Bilgi ve İletişim Teknolojileri” başlığı altında yer alan maddeler şunlardır: “Düzenleyiciler, kamu ve özel operatörler ve Üye Devletlerin ilgili diğer paydaşları arasındaki işbirliğini artırarak BİT (Bilgi İletişim Teknolojileri) alanındaki politika ve yönetmelikleri uyumlu hale getirme,
Ticaret, ulaşım, sağlık ve eğitime öncelik verilerek e-devlet ve e-hizmetler alanında ortak program ve projeler geliştirme,
Yayın hizmetleri, mobil, uydu teknolojileri, fiber optik dâhil olmak üzere BİT hizmetleri ve altyapı geliştirme konusundaki ortaklıkları artırma ve ortak işbirliği platformları ve ağları kurarak bölgesel bir teknolojik ekosistem oluşturarak Üye Devletlerin ortak BİT potansiyelini geliştirme,
Dijital konularda tecrübe ve bilgi paylaşımı için teknoparklar ve bilişim parkları gibi önde gelen araştırma ve geliştirme merkezlerini bir araya getirme,
Uluslararası siber güvenlik merkezleriyle yakın işbirliği içinde ortak bir platform oluşturarak bölgesel güvenlik sorunlarına müdahale etmek için siber güvenlik alanındaki işbirliğini geliştirme,
Uzay teknolojilerinin sosyal-ekonomik hayatın her alanında etkin kullanımı yoluyla dijital bağlantısallık ve iletişimi sağlama, ulusal uzay politikalarını uyumlu hale getirme, bilgi, tecrübe ve uzmanlık paylaşımı ve kapasite geliştirme programları dâhil olmak üzere ortak program ve projelerle Üye Devletler arasında sonuç odaklı işbirliği kurma,
Ortak uzay altyapılarını, yenilikçi uzay teknolojisi araçlarını kullanmak amacıyla Üye Devletler arasında işbirliği mekanizması oluşturma ve kaynak yönetimi, afet riskinin azaltılması ve sürdürülebilir kalkınma için alan tabanlı verileri paylaşma,
Üniversiteler ve uzay merkezleri de dahil olmak üzere, Üye Devletlerin ilgili makamları arasında ortak araştırma ve çalışmanın yanı sıra uzay çalışmaları alanında bilimsel işbirliğini teşvik etme,…”
Kağan Kaya “Amerika’nın örtülü sosyal medya operasyonları” başlıklı yazısında (22/9/2023, Yeniçağ); “…ulusal güvenlik politikalarını siber uzayda uygulamaya yönelik çeşitli stratejiler geliştirmiştir. Bu stratejiler arasında, örtülü operasyonlar da yer almaktadır. Bu operasyonlar, genellikle kamuoyuna açıklanmayan ve gizli bir şekilde yürütülen faaliyetlerdir.
Sosyal medya, bilgi ve propagandanın hızla yayılmasına olanak tanıdığı için modern savaş ve ulusal güvenlik stratejilerinin önemli bir parçası haline geldi. …özellikle Twitter ve Facebook gibi popüler platformlarda yüzlerce sosyal medya hesabı oluşturdu. Bu hesaplar gizli operasyonların bir parçası olarak kullanılırken ve bir dizi uluslararası olayın ardından, ilgili sosyal medya platformları hesapların kapatılmasına karar verdi…
Sosyal medya hesapları, bilgiyi hızlı bir şekilde yayma potansiyeli nedeniyle siber savaşların kritik bir unsuruna dönüştü. …bu hesapları özellikle psikolojik savaş aracı olarak kullandı. Psikolojik savaş, düşmanın moralini bozmak, kamuoyunu etkilemek ve hedef ülkelerin iç işlerine müdahale etmek amacıyla yürütülen bir taktiktir. Bu amaçla oluşturulan sosyal medya hesapları, yanıltıcı bilgi, propaganda ve manipülasyon içeren içeriklerle zihinleri bombardımana tutarak dikkat çekmiştir.
…ülkeler, kendi siber savunma kapasitelerini artırmaya yönelik adımlar atmıştır.
Bu operasyonlar, siber güvenlik ve ulusal güvenlik stratejilerinin ne kadar karmaşık ve hızla değişen bir alan olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, devletlerin bu alandaki politikalarını ve savunma kapasitelerini sürekli olarak gözden geçirmeleri ve güçlendirmeleri gerekmektedir. Ayrıca bu tür operasyonların diplomatik ilişkilere zarar verebileceği göz önüne alındığında, uluslararası ilişkilerde güvenin ve iş birliğinin önemini vurgulamaktadır.
Siber savaşın görünmeyen cephelerinde bilgi ve inançlar şekilleniyor!..” demektedir.
“Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma” temasıyla 15 Mayıs 2026’da Kazakistan’da düzenlenen Gayriresmi Zirvenin sonuç bildirisinde konuyla ilgili bazı maddeler şöyle: “4.TDT çerçevesi içinde, yenilikçiliği teşvik etmeyi, dijital girişimciliği desteklemeyi ve yeni teknolojiler alanında işbirliğini güçlendirmeyi amaçlayan kapsamlı bir ‘Yapay Zekâ ve Yaratıcı Ekonomi Projeleri Yol Haritası’nın geliştirilmesi ve kabul edilmesi girişimini not ettiklerini;
5.“Dijital Türk Dünyası” Konseptinin, TDT bölgesinde dijital entegrasyonu, yenilikçilik ekosistemlerini, veriye dayalı işbirliğini ve yapay zekâ ile ileri teknolojiler alanındaki pratik ortak çalışmayı ilerletmek için kapsamlı bir çerçeve olarak benimsenmesinin önemini vurguladıklarını;
8.Kültürlerarası iletişimi kolaylaştırmak, Türk dillerini korumak ve zenginleştirmek, eğitim platformlarını geliştirmek, sağlık teknolojilerini iyileştirmek ve ekonomik entegrasyonu teşvik etmek amacıyla, Türkiye Cumhuriyeti’nin girişimiyle, Türk Büyük Dil Modeli’nin ve ilgili yapay zekâ araçlarının daha da geliştirilmesini ve uygulanmasını desteklediklerini;
9.Azerbaycan Cumhuriyeti’nde ilk yapay zekâ tabanlı hukuk farkındalığı platformunun hayata geçirilmesini ve ilk ulusal büyük dil modelinin geliştirilmesini büyük bir memnuniyetle karşıladıklarını;
10.Birlikte çalışma ve bölgesel dijital bağlantısallığı güçlendirme amacıyla, Dijital İpek Yolu Projesi’nin ve yüksek hızlı bağlantı, yüksek performanslı bilgi işlem, veri merkezleri, bulut altyapısı ve yeni nesil ağlar gibi ilgili dijital altyapı projelerinin desteklenmesini teşvik ettiklerini;
12.e-İzin (e-Permit) sisteminin tam olarak devreye alınmasını memnuniyetle karşıladıklarını ve sınır ötesi belgeleme işlemlerini kolaylaştırmak, idari engelleri azaltmak, gerçek zamanlı kargo takibini sağlamak ve Hazar Geçişli Uluslararası Doğu-Batı Orta Koridoru boyunca yük hareketlerinin verimliliğini ve şeffaflığını artırmak amacıyla, Üye Devletlerin e-İzin (e-Permit), e-CMR ve e-devlet bilgi sistemlerini de içeren Ulusal Tek Pencere sisteminin entegrasyonunu desteklediklerini;
15…“Türk Yeşil Koridorları” elektronik sisteminin devreye alınması ve bir “Yeşil Dönüşüm Konsorsiyumu” kurulmasına ilişkin sunulan önerileri memnuniyetle karşıladıklarını;…
16.Özellikle gençlere, kadınlara ve bilim, teknoloji, mühendislik ve matematik (STEM) alanlarına odaklanarak, …dijital okuryazarlık, yapay zekâ eğitimi, beceri geliştirme ve yetenek hareketliliği konularında ortak programlar aracılığıyla, insan sermayesinin geliştirilmesinde işbirliğinin yoğunlaştırılması çağrısında bulunduklarını;
21.Yapay zekâ ve dijital teknolojiler alanında Türk Devletleri arasında TURKPA aracılığı dahil olmak üzere bir yasal çerçevenin uyumlaştırılmasına yönelik çabaları, güçlendirdiklerini;
22…“Türk Dillerinde Bilgi Teknolojisi ve Yapay Zekâ Terimleri Sözlüğü”nün yayınlanması ve devam eden “Ulusal Kimlik ve Kültürel Mirasın Aktarımı: Yapay Zekâya Uygun (YZ’ye Hazır) Türk Dünyası Kitaplarından Derlenen Bir Değer Atlası” projesi gibi yapay zekâ ve dijital kalkınma alanında Türk Akademisi’nin girişimlerini ve faaliyetlerini memnuniyetle karşıladıklarını;
30.Türk Dünyası 2040 Vizyonu doğrultusunda, mekânsal planlama, afet risk yönetimi, iklim değişikliğine uyum, emisyon ve kirlilik izleme, biyolojik çeşitliliğin korunması, kaynak verimliliği ile kritik kentsel ve tarımsal sistemlerin dayanıklılığını desteklemek üzere yüksek kaliteli sanal modellerden yararlanarak, yapay zekâ ve/veya nesnelerin interneti (IoT) destekli Dijital İkizlerin sürdürülebilir kalkınma için stratejik araçlar olarak kullanılmasını teşvik ettiklerini;
34.TDT Sanayi, Bilim, Teknoloji ve Yenilikçilik İşbirliği Eylem Planında da belirtildiği üzere, endüstrilerde yapay zekânın güvenilir ve sorumlu bir şekilde kullanılması için politika ve deneyimlerin kesintisiz paylaşımının kolaylaştırılması yoluyla, Endüstriyel Üretimde Yapay Zekâ ve Dijital Dönüşüm girişimlerinin faal ve koordineli bir şekilde hayata geçirilmesinin öneminin altını çizdiklerini;
36.Üye Devletler ve Gözlemciler arasında modern sağlık hizmetlerine eşit erişimi temin etmek amacıyla dijital sağlık okuryazarlığını geliştirirken ve teknoloji transferini teşvik ederken, ortak projeler yoluyla sağlık hizmetlerinde teletıp, dijitalleşme ve yapay zekâ entegrasyonunun geliştirilmesinin öneminin altını çizdiklerini;
40.Türk Dünyasında dijital girişimciliği, teknolojik egemenliği ve yapay zekâ temelli yeniliklerin ticarileştirilmesini artırmak amacıyla ortak teknoparklar, yenilikçilik merkezleri, girişim sermayesi fonları ve kamu-özel sektör ortaklıklarının kurulmasını teşvik ettiklerini;
41.Türk Devletlerinin çıkarlarını ve birliğini ilgili uluslararası platformlarda korurken, etik yapay zekâ çerçeveleri ve verilerin korunması dahil küresel dijital yönetişim konularında ortak tutumlar geliştirmeye hazır olduklarını;
42.Bu taahhütlerin yerine getirilmesinin eşgüdümünü sağlamak, yapay zekâ ve dijital kalkınma konularında yıllık bakanlar toplantıları ve uzman forumları düzenlemek ve önümüzdeki dönemde bu konuyla ilgili uluslararası bir TDT konferansı düzenleme imkanını araştırmak üzere Genel Sekreter’e talimat verdiklerini ve Sekretarya ile birlikte Üye Devletlerin yetkili makamlarını bir TDT Yapay Zekâ ve Dijital Kalkınma Eylem Planı’nı 2026 yılı sonuna kadar hazırlamaya ve kabul etmeye çağırdıklarını;…” beyan etmişlerdir.
Artık Türk devletleri yetkililerinin bu konular üzerinde hassasiyetle durmaları gerektiği ortaya çıkmaktadır.