Gagauzya’da Türklüğün kalesi: Ana Sözü Gazetesi – Milli Düşünce Merkezi Millî Düşünce Merkezi - Dünyaya Türkçü Bakış

DUYURU   • Millî Davamız Kıbrıs ve Doğu Akdeniz (509. Bilgi Şöleni)   • Söz Konusu-7: İttihatçılık Bağlamında Enver Paşa ve Mustafa Kemal Paşa

Gagauzya’da Türklüğün kalesi: Ana Sözü Gazetesi

Ana Sözü Gazetesi, Gagauzya’nın ana dili ve kültürü korumak bağlamında öne çıkan en önemli gazetesidir.

14 Ekim 2020
Hakan Güler
Ana Sözü Gazetesi
Ana Sözü gazetesinin adı ve üst ibaresi

Gagauzlar günümüzde, Moldova’nın güneyinde bulunan Gagauz Yeri Özerk Cumhuriyeti başta olmak üzere Ukrayna, Rusya, Kazakistan, Özbekistan, Gürcistan, Azerbaycan, Türkmenistan, Litvanya, Estonya, Brezilya, Romanya ve Türkiye gibi ülkelerde dağınık halde yaşamaktadırlar (Argunşah, Güngör 1998: 11). Gagauzların toplam nüfusunun 200.000 dolaylarında olduğu tahmin edilmektedir. Gagauz Özerk Cumhuriyeti’nde yaşayan Gagauzların sayısının ise 150.000’e yakın olduğu düşünülmektedir.

Gagauzların etnik yapısı konusunda çeşitli görüşler mevcut olmakla birlikte bu konudaki genel kanı, Gagauzların, Peçenek, Oğuz ve Kıpçaklarla, Anadolu Selçuklu Türklerinin bir sentezi olduğu yönündedir (Manov, 1938: 13). Gagauzlar her ne kadar tarihî Türk boylarının Hıristiyan Türkler olarak birbirleriyle karışıp kaynaşmasıyla ortaya çıkmış bir Türk topluluğu olsa da Gagauz kimliğinin belirleyici unsurları Oğuz ağırlıklıdır (Özkan 2017: 30).

Gagauzlar uzun yıllar büyük bir baskı altında kalmışlar ve basın-yayın faaliyetleri bir yana, kendi dillerinde yazı dahi yazamamışlardır. 1957 yılına gelinceye kadar Gagauz Özerk Cumhuriyeti’nde basından söz edilmesi mümkün değildir. 1957 yılında Gagauzlara alfabe verilmesiyle basın hayatında kıpırdanmalar olmuş, fakat bu da fazla uzun sürmemiştir. Bu gelişmeyle birlikte gazete ve radyo yayınları yapılmış ayrıca Gagauz Türkçesiyle okul ve edebiyat kitapları basılmıştır (Argunşah, Güngör1998: 78). Ancak 1961 yılına gelindiğinde bütün bu faaliyetler Moldova hükümeti tarafından sebepsizce durdurulmuştur. 1970 yılına kadar hiçbir yayın yapılamamış, 1970’li yıllarda Komrat adlı gazete çıkarılmaya başlandıysa da fazla yaşayamamıştır.

Tarih 14 Ağustos 1988’i gösterdiğinde ise Gagauzlar için hem kültürlerini ve dillerini koruyabilmek için hem de bu değerleri gelecek kuşaklara aktarabilmek için yeni bir gazete kurulmuştu. Bu gazete Ana Sözü gazetesi idi. Şair ve yazar Todur Zanet’in yönetiminde çıkan bu gazete Gagauz Türkleri arasında büyük yankı uyandırmış ve tirajı 80 bini bulmuştur (Özkan 2017:429).

Gazete ilk zamanlar Kiril harfleriyle çıkarılıyordu. Yine ilk zamanlar Ana Sözü başlığının üzerinde ‘bütün dünyanın proleterleri birleşiniz!’ yazıyordu. Bu ibare o dönemde de baskının devam ettiğinin bir göstergesidir. 1991 yılında Türkiye ve diğer Türk yurtlarından aydınların da etkisiyle gazete başlığının üzerine bir ibare daha koyulmuştu: ‘Ana sözü ile Oğuzluk yaşasın!’. Gagauzların ana dillerinin şuurlarına varmalarında, tarihlerini ve kültürlerini tanımalarında bu gazetenin büyük katkıları olmuştur. Ana sözü, yayınını bir süre Kiril ve Latin harfleriyle birlikte sürdürmüş, sonra tamamen Latin alfabesine geçmiştir. Günümüzde hala yayın hayatına devam etmekte olan Ana Sözü gazetesinin başlığının üzerindeki mevcut yazı ise dikkat çekicidir: ‘Yaşa, Benim Halkım!’.

Todur Zanet

Todur Zanet 1958 yılında Komrat’a bağlı Kongaz köyünde doğdu. Çok küçük yaşlarda şiir yazmaya başladı. Gagauz Türkçesiyle TV programları hazırladı. 1988 yılında Ana Sözü gazetesi baş redaktörlüğü yaptı ve bu dönemde gazeteyi Latin harfleriyle çıkarabilme başarısını gösterdi. Şiirlerini daha çok gençler ve çocuklar için yazmıştır. Onları sevgiye, ana diline, tarihe, adetlerine, köklerine, vatanlarına ve ana-babaya sevgiye çağıran Zanet, aynı zamanda sevda şiirleri de yazmıştır. Son dönem şiirleri ise Ana Sözü gazetesinin eki olarak yayımlanmıştır (http://anasozu.com/).

 

Kaynaklar

Argunşah, M. – Güngör, H. (1998). Gagauzlar. İstanbul: Ötüken Neşriyat.

Manov, A.(1938). Gagauzlar (Hristiyan Türkler). (çev: Türker Acaroğlu). Ankara: Türk Tarih Kurumu.

Özkan, N. (2017). Gagavuz Edebiyatı. İstanbul: Bilge Kültür Sanat.

http://anasozu.com/

Peki ben ne yapabilirim?
Bizi okuyor, beğeniyor ve “Peki ben ne yapabilirim?” diye soruyor musunuz? Bağış yaparak bizi destekleyebilirsiniz. Bağışlarınızla faaliyetlerimiz daha sık, daha geniş ve daha etkili olacaktır. TIKLAYINIZ!

Yazarın millidusunce.com'daki yazıları