Sözde Ermeni Soykırımı ile ilgili tarihi gerçekler – MİSAK- Millî Strateji Araştırma Kurulu
MDM- Millî Strateji Araştırma Kurulu
MİSAK logo

_______03.04.2019_______

Sözde Ermeni Soykırımı ile ilgili tarihi gerçekler

MİSAK Editörü

1915-1923 yıllarındaki olayların değerlendirilmesi

Osmanlı imparatorluğunda 1915-1923 yıllarında meydana gelen söz konusu olayların objektif ve bağımsız izah edilmesi ve Ermeni tarihinin iftira dolu bu dönemi niçin global ve geniş kapsamlı hale geldiğini belirtmek amacıyla Ermeni, Azerbaycan ya da Türkiye ve Rusya tarihine değil de mesela Amerikan tarih bilimine müracaat etmek en doğrusu olacaktır. Amerikan tarih bilimi tarafsız, bağımsız ve politik akım konjonktürlerinden ayrıdır. Birçok Amerikalı bilim adamı ve diplomatların kendileri XX. yüzyılın başında meydana gelen bu olaylara tanıklık etmişler ve bu olayla ilgili kendi görüş ve değerlendirmeleri bırakmışlardır. Özellikle ilk olarak ABD’de sözde “Ermeni soykırımı” ile ilgili toplu değerlendirmenin yapılmış olması tesadüf değildir. 19 Mayıs 1985 günü Türkiye tarihi alanında uzmanlaşmış ABD’nin meşhur üniversitelerindeki önde gelen bilim adamı, profesör, tarih bilimi doktorlarından oluşan 69 kişilik bilim grubu “Washington Post” ve “New York Times” gazetelerinde ABD kongresi için açık mektup yayımladılar ve mektupta bu tarihteki olaylarla ilgili değerlendirmeler yaptılar.

Bilim adamlarının yazdıklarına göre ilk olarak 1915-1923 yıllarındaki olaylar soykırım olmayıp “Birinci Dünya Savaşı döneminde Anadolu ve çevre bölgelerinde baş gösteren açlık, hastalık, savaştan yorgun düşen Müslüman ve Hıristiyan halkları arasındaki ciddi çatışmaydı”.

İkinci olarak bilim adamlarına göre Ermeni mağduriyeti: “bölgedeki Müslümanların çektiği zorluklardan ayrı olarak mütalaa edilemez”

Üçüncü olarak ABD kongresinde lobi oyunları sonucunda görüşülmeye alınan sözde soykırım tasarısı: “ayrıntıları tam belli olmayan, şüphelerle dolu olan bu karar gerçek tarihi değerlendirme adaletine terstir ve ciddi derecede Amerikan kanunculuğuna zarar verecektir”.

Dördüncü olarak yukarıdaki değerlendirmelerle yetinmeyen ABD’nin önde gelen 69 tarihçi bilim adamı işbu olaylarla ilgisi olan ülkelerin o periyottaki (SSCB, Türkiye, Bulgaristan, Suriye) arşiv bilgilerine tüm tarihçilerin ulaşabilmesinin temin edilmesini ve arşiv araştırmaları sonucunda suçlu tarafın belirtilmesini talep ettiler, ayrıca “söz konusu arşivlere ulaşma ve araştırma imkanı sağlanıncaya kadar, Osmanlı imparatorluğunun 1915-1923 tarihleri arasındaki geçmişi temizdir” dediler.

Olayların asıl nedenleri

İşbu mektup ya da Ermeni “vatanseverlerin” sürekli kaçındıkları ikiyüzlülükten uzak diğer tarihi kanıtlar, Ermeni politikacıların soykırım “itirazları” için sadece yumuşak lokma ve diplomatik lokumdur. Bazı bilim adamları özellikle Türkiye’deki XIX. yüzyılın sonu XX. yüzyılın başındaki tarih ve göç hakkında önemli çalışmalar yapan ABD’li bilim adamı Jastin Mccarty, Kolombiya Üniversitesinden gönüllü olarak Türkiye’ye gelen profesör Dj. Gurevits, Kaliforniya Üniversitesinden Profesör Stenford Show, Prinston Üniversitesinden profesör Bernard Luis vs. gibi diğer açık mektup yazarları da kendi çalışmalarında bu olaylarla ilgili net ve açık değerlendirmeler yapmışlardır.

Onlar 1915 yılındaki çatışmayı dünya ve Rus-Türk savaşı içindeki sivil savaş olarak değerlendirirlerken çatışmanın asıl köklerini gösterdiler. Özellikle Türklerin yerleşik olup ta kovulduğu yerlerde bir Ermeni devletinin kurulmasını isteyen ve Çar Rusyası’nın desteklediği Osmanlı karşıtı devrimci Ermeni grupların meşru Türk Osmanlı devletine karşı silahlı faaliyet gösterdiklerini, bu yüzden Osmanlı devletinin Ermeni çetelerce bölgeye gelmekte olan Rus askeri yardımının önünü kesmek istediğini, ayrıca Müslüman ve Hıristiyanların arasındaki çatışmayı durdurma amacıyla (Müslüman halkın katledilmesini önlemek için) Osmanlı devletinin 1915 yılında Rus askerinin girebildiği bölgelerden Ermeni halkının tehcir etme kararı almakta (doğu Anadolu’daki altı vilayet) haklı olduğuna işaret ettiler. Bu süreç Birinci Dünya Savaşındaki açlık ve zorluklar sebebiyle Anadolu ve çevresinde çetrefilleşti ve birçok insan mağdur oldu.

Jh. Mccarty “Ermeni terörü: zehir ve panzehir olan tarih” adlı eserinde 1915 yılının Nisan ayında “Ermeni devrimcilerin Osmanlı karşıtı faaliyetlerini aktifleştirdiklerini” belirtmektedir. Ayrıca “Bugünkü fikirlerde Ermeni tehcirinin yanlış olduğu savunulsa da, hiç kimse Rus ordusunun Ermenilerle pazarlık yaparak 1828, 1854 ve 1877 yıllarında yardım ettiği kanıtını reddedemez, bu yüzden Osmanlı, Ermenilere güven olmadığına karar vererek işlem yapmıştır”.

Pogos Nubar
Pogos Nubar

1915-1923 olaylarında Anadolu Ermenilerinin rolü

Şunu belirtmek gerekir ki, 1915-1923 yıllarındaki olayların sebep ve sonuçları Batı’daki bilimsel çevrede değerlendirme yapılırken tüm gerçekler Ermeni liderler tarafından da açıkça itiraf edilmektedir. Ermeni delegasyonu başkanı Pogos Nubar 1919 Paris Barış Konferansında Londra’daki “Times” gazetesi redaktörüne 27 Ocak 1919 tarihinde açıkça kanıt bıraktığına şüphe etmeden Doğu Anadolu’daki olaylarda Ermenilerin hain rolü hakkında açık bir mektup yazmış ve mektupta: “Ermenilerin kendi müttefiklerine ihaneti sonucunda başlarına gelen zorlu ve vahim kayıplar herkesin malumudur… Savaşın başından itibaren Ermeniler tüm cephelerde müttefiklerin safında savaştılar… Ermeniler Türk tarafında yer almayı öfkeyle reddettikleri günden itibaren savaşa katıldılar.”

Ayrılıkçı olma sınırına kadar giden ve kendi ülkesinde kendi yönetimine silahlı isyan çıkaracak kadar böylesi bir “öfke” nereden geldi? Türk askerini arkasından vuran silahlı Ermenilerin politik amacı da Pogos Nubar’ın mektubunda tüm gerçekliğiyle izah edilmektedir: “tüm bu düşüncelerden hareketle Ermeni milli delegasyonu sizlerden Ermeni  halkını  savaşın  katılımcısı  olarak  kabul  etmesini  rica  etmektedir…  Ortak düşmana karşı yapılan savaşta tüm müttefiklerin zaferi sonucunda Ermenilerin bağımsızlık hakkını almasını gönülden görmek isterim.”

Bağımsızlık hedefi, bu tarihten 40 sene önce (18 Mart 1878) İstanbul’dan Londra’ya giden Britanya diplomatı A. Leyard’ın hizmet raporlarında da yer almaktadır. Diplomat İstanbul’daki Ermeni başpiskoposu ile yaptığı konuşma hakkında bilgi verirken, Ermeni kilisesinin bağımsız özerk Ermenistan fikrini son derece desteklediğini ve kilise tarafından Osmanlı yönetimine karşı silahlı mücadele konusunda Ermenilere aktif propaganda yaptığına tanıklık etmektedir. “Bu oyunlar aktif ve yoğun bir şekilde yapılıyor ve Ermenilerin arasındaki hareketlenme bu oyunla birlikte ortaya çıkmış durumda… Özerklik, Rusya’nın bölgeyi ilhak etmesiyle sonuçlanmalıdır ve bu konuyu rahip de öngörüyor” diyerek uyarmıştı diplomat.

Bu olaylar döneminde yaşamış olan ABD’li ünlü tarihçi ve John Joey 1928 yılının Kasım ayında Ermeni olayları hakkında şöyle yazmıştı: “Bugün Ermeni trajedisi için ağlayan Amerikalılar bu milli çatışma yaşanmadan önce “yetmişli” yıllardan itibaren Ermenilerin Türkiye’de ayrıcalıklı haklara sahip olan bir halk olduğu hakkında ya da dünya savaşında (birinci dünya savaşı- yazar) Ermenilerin haince davranarak Türk şehirlerini Rus baskıncılara teslim ettiği, ayrıca sivil savaş çıkarmak için 150 000 bin Ermeni askeri oluşturulduğu ve bu askerlerin yüzlerce Türk köylerini yaktığını ve oradaki halkı yok ettiği hakkında çok az bilgiye sahipler”.

Ermenilerin temsilcisinin getirdiği bu rakamlar, sadece bilim adamları ve diplomatlar tarafından değil, olayların tanığı olan birçok insan tarafından da doğrulanmaktadır. ABD gemiciler kurulunun İstanbul temsilcisi ve işadamı Artur Chester de Osmanlı ordusundaki Ermenilerin oynadığı roller konusuna şöyle izah getirmiştir (Şubat 1923): “Türk ordusundaki Ermeniler boş kurşun sıkıyorlardı ve toplu şekilde kaçıyorlardı. Bu durum zaten yeterince hainlikti, ama onlar bu kadarıyla yetinmediler. Cephenin arka tarafında kalan köylerde çok sayıda Ermeni halkı yaşıyordu ve bu halkın coğrafik konumu Türkleri yok etme amacındaki Ruslar için büyük şanstı. Bunu bilen cephenin gerisindeki Ermeni halkı isyan çıkardı ve neticede cephe ile mühimmat arasındaki bağı kopardı” Chester ayrıca şunu da belirtmekte-dir: “Türkiye’deki Ermeniler sadece yönetimde (yönetim organlarında-yazar) tam temsili güce sahip olmakla kalmayıp Ermenilere hiçbir devletin tanımadığı ayrıcalıklara sahip idiler”.Ermeniler ile Türkler arasındaki kanlı olayların sebepleri üzerinde değerlendirme yaparken Chester diğer birçok yabancı tanık gibi şunları dile getirmektedir: “Ermeni liderler bu olayı bilinçli olarak tek bir amaçla provoke ettiler: yurtdışından politik destek almak ve dışarıda mağdur rolünü oynamak”.

İşbu konu hakkında diğer bir bilim adamı Harvard Üniversitesi diplomasi tarihi profesörü Uilyam Langer 1968 yılında NewYork’ta yayınlanan “Emperyalizm Diplomasisi” adlı eserinde 1915-1923 döneminde ve o döneme kadarki amaçlarını şöyle izah etmiştir: “Ermeni provokatörlerin esas amacı karışıklık çıkartmak için halkı kışkırtmak, sonucu insani sorumlulukla bağdaşmayan provokatif eylemlerde bulunmak ve sonucunda büyük devletlerin dikkatini çekmekten ibarettir. Bu yüzden onlar bilerek Ermenilerin azınlıkta olduğu köylerde faaliyet gösterirler ki onlara yapılan baskıyı herkes görsün. Devrimcilerden birinin 1890 yılında söylediğine göre,…”Gnçak” (Ermeni organize terör partisi – yazar) üyeleri Kürtleri ve Türkleri öldürme olanaklarını ararlar, köyleri yakıp sonra dağa kaçarlar. Öfkelenmiş Müslümanlar da savunmasız olan Ermenilere saldırır ve öyle vahşice katliam yapmaya başlar ki, bunun sonucunda Rusya insanilik ve Hıristiyan medeniyeti adı altında hareket eder ve bu toprakları ele geçirir”

Bu anlamda ABD’nin İstanbul’daki üst komiseri Mark Bristol’un hatıra yazısında yer alanlar oldukça manidardır. Onun yazdığına göre Ermenilerin liderleri: “Ermeniler Kürt, Türk ve Tatarlara (Azerbaycanlara – yazar) karşı saldırı yapmak için ellerinden gelen her şeyi yaptılar, Müslümanlara baskı yaparak onları yok etmeye çalıştılar, evlerini talan edip yaktılar, en sonunda da Türklere karşı saldırıya geçtiler. Türkler de karşı saldırı yapınca Ermeniler her şeylerini geride bırakıp hatta çocuk ve kadınlarını bile savunmak için bile durmadan kaçıp gittiler. Amerikalılar Ermeni askerlerin Kars’ta yaptıkları işlerden dolayı onlardan nefret ettiler” Fransa dışişleri bakanlığı arşivindeki belgelerle ilgili Ermeni tarihçi Artur Beyleryan tarafından yayımlanan “Büyük Güçler Osmanlı İmparatorluğu ve Fransa arşivindeki Ermeniler” (1914-1918) adlı eserdeki bilgilerde Ermenilerin yaptıkları hain roller yer almaktadır.

Sayılar

Sözde Ermeni soykırımı ile ilgili önemli bir nokta da sayılardadır. Ermenici bilim adamları ve politikacılar sözde soykırımda “Mağdur” olanların sayısını bir buçuk milyon kişiye çıkartıyorlar. Dj. Mccarty yukarıda adı gösterilen kitabında: “Ben Osmanlı döneminde Anadolu halklarını araştırırken ilk önce şunu tespit ettim. Anadolu’da Müslümanların Ermenilere göre daha fazla öldüğü sonucuna vardığımda Ermenilerin verdiği sayıların doğru olmadığına kanaat getirdim. Bu olay soykırım olarak değerlendirilemez”.

“Türk ordusundaki Ermeniler boş kurşun sıkıyorlardı ve toplu şekilde kaçıyorlardı. Bu durum zaten yeterince hainlikti, ama onlar bu kadarıyla yetinmediler. Cephenin arka tarafında kalan köylerde çok sayıda Ermeni halkı yaşıyordu ve bu halkın coğrafik konumu Türkleri yok etme amacındaki Ruslar için büyük şanstı. Bunu bilen cephenin gerisindeki Ermeni halkı isyan çıkardı ve neticede cephe ile mühimmat bazı arasındaki bağı kopardı”.

ABD’li bu bilim adamının vardığı sonuca göre bölgedeki savaş, katliam ve tehcir sonucunda daha çok mağdur olan taraf Müslümanlardı, bunların 400 bini Türk idi, ayrıca Birinci Dünya Savaşı sırasında Çar Rusya’sı tarafından Kafkas’lardan sürülen Azerbaycan’lılar idi. Türkiye’de toplam nüfusu o dönemde 1.3 milyon olan Ermenilerin doğu bölgelerinde yaşayan 870 bin nüfusu zorunlu göçe tabi tutulmuştur. “Bu çetrefilli olayların sonucunda, Anadolu’da 600 bine yakın Ermeni ve 2.5 milyon Müslüman nüfus öldü. Eğer bu soykırım ise mağduriyeti az olan tarafın, ayrıca mağdurlardan daha çok katillerin lehine işleyen ve bir soykırım olur” diye belirtir Jh. Mccarty. ABD’li bilim adamının bu konudaki araştırma sonucuna katılmamak elde değildir: “Bu olaylarda Müslümanları soykırımı yapan taraf olarak görmek isteyenler, garip bir şekilde Müslümanların bu soykırımda aslında mağdur olduğunu kabullenmek istemiyorlar… Bu tarih acı ve ıstırapla iç içedir, ancak bu tarihi olaylar gerçek bir şekilde anlatılmadı. Bu insani trajedi ile ilgili hakikatin yerine büyük bir mit uydurulmuş, bu mit Zalim Türk ve iyi kalpli Ermeni hakkındadır. Ermeni soykırımının yalan portresi tek gerçek efsanedir”. Bu efsanevi olay bilim adamları tarafından Ermenilerce tahrif edilmiş tarihi, gerçek şekilde belirtinceye kadar tek efsane olarak kalacaktır çünkü uzun zamandır Rusya tarafından kullanılan ve günümüzde bazı devletlerce hala kullanılmakta olan bu hikaye Ermeniler tarafından sürekli olarak tekrar tekrar anlatıldığı için tek kalacaktır.

Ermenilerin sahte tarihi verilerini diğer bir ABD’li bilim adamı, Kaliforniya Üniversitesi profesörü Stenford Show tüm gerçekleriyle çürütmüş ve olaylarda ölen Ermeni sayısının daha az olduğunu söylemiştir. Bilim adamının 1979 yılında yayınladığı çok ciltli “Osmanlı İmparatorluğu ve çağdaş Türkiye tarihi” eserinde belirttiğine göre: “müttefik devletlerin propaganda makineleri ve Ermeni milliyetçileri savaş döneminde bir milyondan fazla Ermeni öldüğünü iddia ederler. Bu veriler, savaşa kadar Ermenilerin sayısının 2,5 milyon olduğu verisine dayanmaktadır. Osmanlı İmparatorluğunda yaşayan Ermenilerin savaş dönemine kadar ki gerçek nüfusu ancak 1.3 milyon idi. Bu nüfusun yarısı askeri müca-delenin yapıldığı bölgelerde yaşamaktaydı. Buna rağmen gerçekten tehcir edilenlerinin sayısı. 400 binden fazla değildi”. S. Show değerlendirmesini devam ettirirken: “200 bin insan sadece zorunlu göç sonucunda değil açlık, hastalık ve savaşın akibeti sonucunda ölmüştür, bunların dışında iki milyon kadar Müslüman da öldü”.

“Görüyorum ki, Türklerin Kafkaslarda binlerce Ermeni’yi katlettiği hakkındaki bilgi ABD’de yayılmaktadır. Ben bu tür haberleri duyduğumda kanım donmaya başlar. ABD’de bu yalan bilginin itirazsız bir şekilde yayılması yasaların kaba bir şekilde çiğnenmesi olarak görüyorum ve mutlaka Ermenilere yarardan çok zarar getirecektir”.

Söz konusu olaylarla ilgili belki de en önemli ve itiraz edilmesi güç olan bilgilerden birisi de olayların canlı tanığı olan ABD’nin İstanbul büyükelçisi (1919’dan-1927’ye kadar), yüksek ko-miser ve amiral Mark Bristol’un anılarıdır. O 28 Mart 1921 tarihinde ABD senatosundaki meslektaşlarına Ermeni olaylarını araştırma sonucu olarak gönderdiği mektupta: “Görüyorum ki, Türklerin Kafkaslarda binlerce Ermeni’yi katlettiği hakkındaki bilgi ABD’de yayılmaktadır. Ben bu tür haberleri duyduğunda kanım donmaya başlar… ABD’de bu yalan bilginin itirazsız bir şekilde yayılması yasaların kaba bir şekilde çiğnenmesi olarak görüyorum ve mutlaka Ermenilere yarardan çok zarar getirecektir” demişti.

Yakın Doğu bölgesine yardım organizasyonunun başında duran James Barton’un ABD kongresinin kütüphanesinde korunmakta olan cevap mektubu olayları aydınlatacak niteliktedir. Osmanlı İmparatorluğundaki Ermenilerle çalışan ve onların olayları abartma yeteneklerine tanık olan Barton 6 Mayıs 1921 tarihli mektubun da: “Ermeni liderler” tarihte hiçbir zaman olmayan korkunç olaylar hakkında bilgi verirler ve Ermenistan Türkiye arasındaki ilişkilerle ilgili bilgileri son derece tahrif ederek verdiklerini” dile getirmişti.

Demografik yapı ve siyaset

Ermenilerin Türkiye üzerindeki stratejik hedeflerini anlamak için şu soruyu cevaplandırmak gerekir: Ermenilerin silahlı eylem yaptıkları bölgede özerklik talep etmeye hakları var mı? Bunun için önde gelen ABD’li bilim adamlarına göre Türkiye’deki demografik yapı konusunda en itibarlı çalışma olan Jh. Mccarty’nin yukarıda adı geçen kitabına müracaat edelim. Yazara göre: “XIX. yüzyıldaki haritalarda “Ermenistan”ın bulunmasına ve gerçeklerden habersiz Avrupalı politikacıların bunu onaylamasına rağmen, Osmanlı imparatorluğunda Ermenistan yoktu”. Mccarty: “Türkiye’deki Ermenistan olarak belirtilen bölgeler Van, Bitlis, Mamuretülaziz, Diyarbakır, Sivas ve Erzurum gibi altı vilayetten ibaret bölge idi. 1912 yılında bu altı vilayette 870 000 kadar Ermeni nüfusu yaşıyordu ve bu kesim toplam nüfusun 1/5’ini oluşturuyordu. Hatta bu altı vilayetin bazı köylerinde Ermeniler nüfusun altıda birini teşkil ediyordu. Osmanlı İmparatorluğu’nun diğer bölgelerindeki Ermeni sayısı ise altı vilayetteki toplam Ermeni nüfusu kadardı. Eğer Osmanlı İmparatorluğu’ndaki tüm Ermeniler Anadolu’nun bir yerinde toplanıp yaşamak isteseler dahi Müslümanların sayısı her yerde onların iki katından fazlaydı. Bu oranla bağımsız bir devletin kurulması mümkün değildir” sonucuna varmaktadır.

Osmanlı İmparatorluğunda Ermeniler
Osmanlı İmparatorluğunda Ermeniler

Mccarty’nin 1984 yılında yayınlanan bir diğer eseri olan “Osmanlı’da ve çağdaş Türkiye’de Ermeniler” (1912-1926) adlı kitapta yazar tüm demografik yapıları çok yönlü incelemiş ve Doğu Anadolu’daki Ermenilerin göç etmiş neslini ve mevcut Ermenilerin nüfus yoğunluğunu hesaplamış ve şu sonuca varmıştır: “XIX. yüzyılın sonu ve yüzyılın başında Osmanlı devleti-nin tüm bölgelerinde Ermeniler azınlık durumundaydı”. Ayrıca “yukarıda adı geçen altı bölgedeki Ermeni nüfusu 4,5 Müslümana 1 Ermeni düşecek orandaydı”. Tüm verileri değerlendiren yazarın vardığı sonuç: “Milletlerin Özerklik hakları söz konusu olduğunda Ermenistan’ın bu bölgede özerk olması kabul edilemez. hatta tüm dünyadaki Ermeniler bu “altı vilayet”e gelseler bile Müslümanlar yine çoğunluğu teşkil ederdi”.

Bu sorunla ilgili diğer bir itiraf da dışişleri konusunda ABD kongresi danışmanı Polem Hentse’nin 1984 yılında yayınladığı “Ermeni trajedisinin kaynağı” adlı eserde yer almaktadır.

Yazarın da onayladığına göre “Ermenilerin “Ermenistan” dedikleri altı bölgenin tamamında Ermeni nüfus Müslümanların karşısında azınlıktaydı. Birçok Ermeni milliyetçinin doğal olarak başkent saydığı Erzurum’da da Ermeniler azınlığı oluşturuyordu. Eğer Ermeniler Müslümanları kovmasalardı kurdukları bağımsız Ermenistan’da da Ermenilerin kendileri azınlıkta kalırdı”.

Yukarıda dile getirilen Müslümanları yerinden etme Ermeni terörünün kilit noktasını oluşturmaktadır. Ermenilerin Müslümanları yok etme eylemleri sadece XX. yüzyılın başında Türkiye ile sınırlı kalmayıp XX. yüzyıl boyunca tüm Azerbaycan’da da devam etti. Demografik yapının Müslümanları ana vatanlarından kovmak ve Ermeni devletini kurmak için Rus askerlerinin yardımıyla Müslümanları yok ederek yerine getirilmeye çalışılması Ermeni-Azeri çatışmasının asıl kaynağı ve sebebidir. Diğer bir ifadeyle söylemek gerekirse, yukarıda getirilen kanıtlara göre Ermeni liderler etnik halkları yok etmeyi ve “boşalan” yerlerde bağımsız devlet kurmayı planlamıştı.

1915-1922 yıllarında Türkiye’de gerçekleştirilen “başarılı” bir denemeden sonra bu tecrübe XX. yüzyılın başında Azerilerin çoğunlukta olduğu Ermenistan’da denendi, ayrıca bu baskı ve yok etme tecrübesi 1920-1994 yıllarında Azerbaycan’da yapıldı ve ülkenin bir kısmını “koparmayı” başardılar.

1915-1923 yıllarındaki olayların tümü geniş tarihi ve politik portre olmuş, ayrıca 1820-1920 yılları arasında Rus-Türk ve Rus-İran savaşları sonucunda ve Rus İmparatorluğu’nun Kafkas’ları koloni etme politikası sonucunda iki milyondan fazla Azeri Türkiye’ye zorunlu göç ettirildi, onlara ait yerler ise Türkiye ve İran Ermenilerince işgal edildi. Bu tarihi konuda Jh. Mccarty: “Rusya İmparatorluğu’nun genişlemesi Kafkas’lardaki ve Doğu Anadolu’daki geleneksel halk dengesini bozdu. Bunun sonucunda bölgedeki tüm halk mağdur oldu, eğer mağduriyet anlamında ölen ve kovulanların sayısı hakkında söz açılırsa Kırım ve Kafkas Müslümanları en çok mağdur olan taraf oldu” demektedir. Bu değerlendirmeyi onaylar nitelikteki diğer bir kanıt ise ünlü Rus yazarı ve Rusya’nın İran’daki elçisi Aleksander Griboyedov’un 1828 yılında hazırladığı “İran’daki Ermenilerin bizim bölgemize göç ettirilmesi yazısı”dır. Yazar mektubunda 1826-1828 yılındaki Rus-İran savaşında Rus hakimiyetine giren Erivan ve Nahçıvan hanlık bölgesine İranlı Ermenilerin göç ettirilerek yerleştirilmesinin olumsuz sonuçları konusunda uyarmaktadır. O: “Ermenilerin çoğu Müslümanların yerleşik olduğu yere göç ettirildi. Yaz olduğu için bu durumu kurtardık. Yazın yerli Müslümanların çoğu yaylaya gittiği için ve başka din mensubu olan göçmenlerle muhatap olma fırsatı bulmadılar”. Yazar daha sonra uyarıyor: “Müslümanlar gelen göçmenlerle arasının iyi tutulması ve barış içinde yaşaması sağlama konusunda ikna edilmeli ki bu çok uzun sürmez, ayrıca Ermenilerin geldikleri yerleri işgal etmeyecekleri konusundaki tedirginlikleri bertaraf edilmelidir”.

Peki ben ne yapabilirim?
Bizi okuyor, beğeniyor ve “Peki ben ne yapabilirim?” diye soruyor musunuz? Bağış yaparak bizi destekleyebilirsiniz. Bağışlarınızla faaliyetlerimiz daha sık, daha geniş ve daha etkili olacaktır. TIKLAYINIZ!
       

Yazarın MİSAK'taki yazıları