Son dönemde yapılan arazi temelli düzenlemeler – MİSAK- Millî Strateji Araştırma Kurulu
MDM- Millî Strateji Araştırma Kurulu
MİSAK logo

_______13.02.2019_______

Son dönemde yapılan arazi temelli düzenlemeler

Aziz Bozatlı

Ormancılığın 4 boyutu vardır;

-Estetik boyutu

-Ekolojik Boyutu

-Ekonomik, politik ve kamu mülkiyeti boyutu

-Arazi boyutu

Siyasal iktidarlar ülkenin kalkınma hedeflerini gerçekleştirebilmek ve siyasal amaçlarına ulaşmak için kamu arazilerini daima kullanılabilir bir kaynak olarak görmüşlerdir. AKP iktidarı bu konuda geçmişte hiç olmadığı kadar ileri giderek, ormanların arazi boyutunu öne çıkaran ve ona “arsa stoku” gözüyle bakan bir anlayışı adım adım hayata geçirmiştir.

Bunu yaparken arazi temelli birçok kanunda, bazılarında birden fazla olmak üzere değişiklikler yapmış, bunlara bağlı yönetmeliklerin tamamını değiştirmiştir.

Yapılan mevzuat değişikliklerine ve bu değişikliklerin ormancılığımızda dönüşümlere veya eksen kaymasına neden olduğuna birkaç başlık altında değineceğim. Aşağıda çizelge-2 de görüldüğü gibi arazi ile ilgili tüm temel kanunlarda 50-60 yıllık bir dönemde 228 defa değişiklik yapılmış bunun 179 unu yani % 78 ini AKP iktidarı yapmıştır. Hatta kendi dönemlerinde çıkarılan kanunlarda bile defalarca değişiklik yapıldığı görülmektedir. Böylece kamu arazilerinin ranta dönüştürülmesi ve sermayenin kazanımlarının arttırılması ve istenilen yere kanalize edilmesi sağlanmıştır. Yazının ileriki bölümlerinde bu düzenlemelerden anlatılan konuya ilişkin olanlarına açıklık getirilecektir.

Çizelge-2 Arazi temelli hukuksal düzenlemeler (Y. Çağlar)

Hukuksal DüzenlemelerToplam DeğişiklikSayısı2003-2018DönemindekiDeğişiklikler
6831 Sayılı Orman Kanunu (1956)4025
2873 Milli Parklar Kanunu (1983)147
3402 Sayılı Kadastro Kanunu (1987)1413
4122 Sayılı Milli Ağaçlandırma ve Erozyon K. Seferberlik Kanunu (1995)21
4342 Sayılı Mera Kanunu (1998)1916
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu (2005)66
6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin … (2012)99
3213 Sayılı Maden Kanunu (1985)1815
2534 Sayılı Turizmi Teşvik Kanunu (1982)147
3083 Sayılı Sulama Alanlarında Arazi Düzenlenmesine Dair  Tarım Reformu Kanunu96
3194 Sayılı İmar Kanunu (1985)2618
4706 Sayılı Hazineye Ait Taşınmaz Malların Değerlendirilmesi Hakkında Kanun (2001)2424
6306 Sayılı Afet Riski Altındaki Alanların Dönüştürülmesi Hakkında Kanun (2012)44
6360 Sayılı On Dört İlde Büyükşehir Belediyesi ve Yirmi Yedi İlçe Kurulması ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun55
2942 Sayılı Kamulaştırma Kanunu (1983)1615
5346 sayılı Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun (2005)88
TOPLAM  228 179 

6831 Sayılı orman kanununda bu güne kadar yapılan değişiklikler

Yürürlüğe girdiği 1956 dan 2002 yılına kadar geçen 45 yılda 15 defa değiştirilen 6831 sayılı Orman Kanunu, sonraki 15 yılda yirmi beş defa değiştirilmiştir. Bu değişikliklerin bazıları Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmiştir. Hemen hepsi arazi temelli olan bu değişiklikler, orman alanlarında verilen izinler ile orman rejimi dışına çıkarmayı kolaylaştıran hükümlerdir. İptal edilen hükümlerin yerine aynı maksadı sağlayan düzenlemelerle devam edilmiştir.

Çizelge-3: 1956-2002 dönemi ve 2002-2018 dönemi değişiklikleri(Y. Çağlar)

Orman Kanununda 1956-2002 Döneminde Yapılan Değişiklikler
Değiştiren

Kanunun, KHK’nin Numarası

Değiştirilen MaddelerYürürlüğe Giriş Tarihi
1)      73952)      —15.12.1959
1)      10562)      —17.07.1968
1)      14442)      —25.07.1971
1)      17442)      —04.07.1973
1)      19062)      —14.06.1975
1)      26552)      —20.04.1982
1)      28962)      54, 55, 56 ncı maddeleri01.03.1984
1)      33022)      —19.06.1986
1)      33732)      8, 9 ve 10 uncu maddeleri01.01.1987
1)      34932)      —11.11.1988
1)      40792)      —08.03.1995
1)      41142)      —08.07.1995
1)      45692)      —30.05.2000
1)      45702)      —30.05.2000
1)      46292)      —1/1/2002 tarihinden geçerli olmak üzere 3/3/2001
45 yılda toplam 15 değişiklik ! (Yıllık Ortalama Değişiklik: 15/45 = 0,33)
2003-2018 DÖNEMİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER (1)
Değiştiren

Kanunun, KHK’nin Numarası

Değiştirilen MaddelerYürürlüğe

Giriş Tarihi

491511.07.2003
499918.11.2003
51771605.06.2004
519217, 71, 108, Ek Madde 8 ve İşlenemeyen Hüküm Geçici Madde 103.07.2004
521811021.07.2004
572870, 77, 78, 79, 80, 83, 84, 85, 88, 91, 92, 93, 94, 95, 96, 97, 98, 99, 100, 101, 102, 103, 104, 105, 106,107,108, 109,110, 111/a, 112,  113, 114, 116 ve

Ek madde 7

5801Ek Madde 913.08.2008
58317, 9, 45 ve Ek Madde 1027.01.2009
59951624.06.2010
600117, Ek Madde 9, Ek Madde 11 ve Geçici Madde 813.07.2010
611119, Ek Madde 1225.02.2011
621791, İşlenemeyen Hüküm14.04.2011
KHK/657702.11.2011
2003-2018 DÖNEMİNDE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER (2)
Değiştiren

Kanunun /KHK’nin Numarası

6831 Sayılı Kanunun Değişen MaddeleriYürürlüğe

Giriş Tarihi

KHK/66612, 7131/12/2011’ tarihinden geçerli olmak üzere 2/11/2011
62927, 8, 9, 10, 11, 12, 17, Ek Madde 9,26.04.2012
6306Ek Madde 1331/5/2012
6444Ek Madde 1115.03.2013
64627103.05.2013
Anayasa Mahkemesi’nin 22/5/2013 tarihli ve E.: 2012/108, K.: 2013/64 sayılı Kararı
Anayasa Mahkemesi’nin 27/12/2012 tarihli ve E.: 2011/139, K.: 2012/205 sayılı Kararı
652711, 31, 32, Ek Madde 901.03.2014
6552Ek Madde 1411.09.2014
6745Geçici Madde 10, Geçici Madde 1107.09.2016
KHK/6941725.08.2017
70781708.03.2018
71397, 9, 18, 30, 40, 69, 70, 72, 73, Ek Madde 5, Ek Madde 15, Ek Madde 16, Ek Madde 1728.04.2018
KHK/700 3, 13, 17, 24, 28, 35, 68, 77, Ek Madde 16(9/7/2018)
15 yılda toplam 25 değişiklik ! (Yıllık Ortalama Değişiklik: 25/15 = 1,66)
2003-2018 Dönemindeki Yıllık Ortalama Değişiklik

1956-2002 dönemindekinin 5 katı !

KHK cumhuriyeti yaratıldı

AKP iktidarı 2011 yılına kadar “bir gece ansızın TBMM ye getirdiği torba yasalarla” yaptığı düzenlemeleri yeterli bulmayıp, kamu kurumlarının teşkilat yapısında ve hizmetlerinde köklü değişiklikleri, TBMM de tartışmadan alelacele hazırlanmış kararnameler ile yapma yoluna girdi.

3 Mayıs 2011 de 6223 sayılı Yasa ile aldığı yetkiye dayanarak çıkardığı 35 KHK ile, 214 yasa ve 60 KHK nın yüzlerce maddesini değiştirdi. Bu düzenlemelerinin çoğunun “çevrenin” ve “doğal varlık ve ortamlar” ın sömürülmesini sınırlayan kurumsal ve hukuksal yapıların ortadan kaldırılmasına yönelik arazi temelli düzenlemeler olduğu görülmektedir. Bunlardan 9 u çevre ve ormancılığı doğrudan ilgilendirmekte olup en önemlisi 648 sayılı “Çevre ve Şehircilik Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında KHK ile Bazı Kanun ve KHK’lerde Değişiklik Yapılmasına Dair KHK” dır. Bununla doğrudan “çevre”, “doğal varlık ve ortamlar” ve “ormancılık” ile ilgili 6 yasanın toplam 49 maddesi değiştirilmiştir.

Siyasal iktidar bu KHK’ler ile, başlangıçtan beri hedeflediği “dikensiz gül bahçesinin” sınırlarını daha da genişleterek adeta “KHK Cumhuriyeti” oluşturmuştur.

Yeni oluşturulan Orman ve Su İşleri ile Çevre ve Şehircilik Bakanlığı yapılanmalarıyla, “devlet ormanı” sayılan yerlerin yönetiminde de çok başlılık ve yetki çatışması alanları yaratılmıştır.

Bu yapılanmalar ile “Çevre ve Şehircilik Bakanlığı” ve “Toki” adeta bakanlıklar üstü bir konum kazanmışlardır.

AKP “Orman Bakanlığı” olarak devraldığı orman teşkilatını, üç defa başka bakanlıklara bağladıktan sonra “Cumhurbaşkanlığı yönetim sistemi” ile “Tarım ve Orman Bakanlığı” bünyesine almıştır.

Kayırmacılıkta nokta atışı, ancak böyle yapılır

Şimdi size 7 Eylül 2016 tarih ve 6745 sayılı “Yatırımların Proje Bazında Desteklenmesi ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair kanundan bahsedeceğim.

Görünüşte ormancılıkla hiçbir ilgisi yokmuş sanılan 6745 sayılı kanunun 70 inci maddesi ile yukarıda 2/B kanunu olarak tanımladığım 6292 sayılı kanuna bir geçici madde ilave edilerek deyim yerindeyse tam da “adrese teslim” bir kayırmacılık yapılmıştır. Geçici madde 5:

“6831 sayılı Kanunun 1 inci maddesinin ikinci fıkrasının (J) bendi kapsamında orman sayılmayan ve tapuda Hazine adına tescil edilen Antalya ili Aksu ilçesi Atatürk Mahallesinde bulunan 13322 ada 1 parsel numaralı taşınmazın ifraz ve imar uygulamasından oluşan 13322 ada 2 parsel numaralı taşınmaz ve diğer taşınmazlar ile Döşemealtı ilçesi Kömürcüler Mahallesinde bulunan taşınmazların, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihteki zilyetleri veya fiili kullanıcıları tespit edilmek ve varsa üzerindeki muhdesatın kime veya kimlere ait olduğu ve kim veya kimler tarafından kullanıldığı kadastro tutanağının beyanlar hanesinde gösterilmek suretiyle 3402 sayılı Kanunun ek 4 üncü maddesi hükümlerine göre kadastrosu yapılır. Kadastro tutanağının beyanlar hanesindeki bilgiler tapu kütüğünün beyanlar hanesine de aynen aktarılır. Bu taşınmazlar, tapu kütüğünün beyanlar hanesine göre kullanıcısı ve/veya üzerindeki muhdesatın sahibi olarak gösterilen kişilere ya da bunların kanuni veya akdi haleflerine bu Kanunun 2/B alanlarında kalan taşınmazların hak sahiplerine satışına ilişkin hükümleri kıyasen uygulanmak suretiyle doğrudan satılır.”

Bu kanun maddesini okuyan birçok kimsenin( özellikle orman hukukunu bilmeyenlerin) kolayca anlaması mümkün değildir. Maddeyi herkesin anlayacağı şekilde açıklarsak;

Antalya’nın adı geçen iki ilçesinde bazı kimseler “orman sayılmayan” hazine arazisini işgal etmektedirler. Hazine ait bu kıymetli araziler işgalcilerine ucuz bedelle verilmek istenmektedir. Bunun için 6831 sayılı kanunun 2/B ayrıcalığından yararlanılmaları sağlanıyor.  Kanunun bu geçici maddesi ile parsel numaraları belirtilerek işgalcilerin arazilerine kadastro komisyonu gönderilecektir. Komisyon önce usul gereği, orman olmayan bu yerleri orman sınırları içine alacak ve aynı işlemle orman sınırları dışına çıkararak 2/B statüsü kazandıracaktır. Kadastro tutanaklarına işgalcilerin adları yazılacak, böylece hak sahiplilikleri tescil edilmiş olacaktır. Sonuçta 6292 sayılı kanun (2/B kanunu olarak anılan kanun) gereğince ucuz bedelle, kimse müdahil veya müşteri olamadan bazı hazine arazileri sorunsuz olarak bazı kimselerin mülkiyetine geçirilmiş olacaktır.

Söz konusu arsa-arazi olunca çözümde sınır yoktur.

Son hamle: Ormanlar siyasetin insafına teslim ediliyor

28 Nisan 2018 tarihli Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren, 7139 Sayılı “Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğünün Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun İle Bazı Kanunlarda ve Gıda, Tarım Ve Hayvancılık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun” ile çok önemlilerini aşağıda verdiğimiz kanunlarda ve diğer 18 kanun ve KHK da değişiklikler yapılmıştır:

-2873 sayılı Milli Parklar Kanunu,

-3234 sayılı Orman Genel Müdürlüğü Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Değiştirilerek Kabulü Hakkında Kanun,

-3402 sayılı Kadastro Kanunu,

-4342 sayılı Mera Kanunu,

-4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu,

-5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu,

– 6292 sayılı Orman Köylülerinin Kalkınmalarının Desteklenmesi ve Hazine Adına Orman Sınırları Dışına Çıkarılan Yerlerin Değerlendirilmesi ile Hazineye Ait Tarım Arazilerinin Satışı Hakkında Kanun

-6831 sayılı Orman Kanunu,………Ve…18 diğer kanun ve KHK.(yer darlığı nedeniyle buraya yazılmamıştır. İhtiyaç duyanlar resmi gazeteye bakabilirler)

Bu kanunla 6831 sayılı Orman kanununa aşağıdaki Ek madde-16 eklenmiştir ki, bu güne kadar yapılan değişiklikleri de aşan bir yaklaşımla “ormanların amaç dışı kullanımına” son nokta konmuştur.  Daha sonra Anayasaya uyum bağlamında bu ek maddede 7 Temmuz-2018 gün ve 700 sayılı KHK ‘nın 39 maddesi ile değişiklik yapılarak “Bakanlar Kurulu” yerine “Cumhurbaşkanı” ibaresi getirilmiştir.

Ek madde 16 “Orman ve Su İşleri (Tarım ve Orman olduğu da unutulmuş) Bakanlığınca, bilim ve fen bakımından orman olarak muhafazasında hiçbir yarar görülmeyen ve tarım alanına dönüştürülmesi de mümkün olmayan yerler ile bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihte üzerinde yerleşim yeri bulunan ya da yerleşim yeri oluşturulması uygun olan taşlık, kayalık, verimsiz ve fiilen orman vasfı taşımayan alanlardan, Orman ve Su İşleri Bakanlığının teklifi üzerine sınırları Bakanlar Kurulunca (Sınırları Cumhurbaşkanınca) belirlenen alanlar, Bakanlar Kurulunca (Cumhurbaşkanınca) belirlenecek usul ve esaslara göre Orman Genel Müdürlüğünce orman sınırları dışına çıkartılarak tapuda Hazine adına tescil edilir. Orman sınırları dışına çıkartılan alanın iki katından az olmamak üzere Devletin hüküm ve tasarrufu altında veya Hazinenin özel mülkiyetinde bulunan taşınmazlar Orman Genel Müdürlüğüne orman tesis etmek üzere tahsis edilir.”

Artık,<<Bilim ve fen bakımından orman olarak muhafazasında yarar görmüyorum>> veya <<burası taşlık-kayalık>> dediğiniz her orman alanını, sübjektif bir karar ile orman rejimi dışına çıkarabilirsiniz. Yani “Yeni Türkiye” de açılan bu kapıdan tüm ormanları geçirebilirsiniz. Böylelikle, tüm orman alanlarının başka kullanıma dönüştürebilmesi, istenilen yerel yönetimlere destek sağlanabilmesi, istenirse orman alanlarının hazineye gelir sağlamak için satılabilmesi veya ormanların içinde yeni yerleşim alanlarının oluşturulabilmesi, Sn. Cumhurbaşkanının yetkisine bırakılmıştır.

7139 sayılı kanunla aynı zamanda, aşağıdaki çizelgede ayrıntılı olarak görebileceğiniz gibi; Ocak 2016 tarihine değin, yalnızca hazine mülkiyeti olarak tescil edilen 3,8 milyon adet ve 24 milyon hektar büyüklüğündeki kamu emlakinin (Ülkemizin yaklaşık 1/3’ü) satılabilmesinin önü açılmıştır.

Çizelge-4: Tapuya Tescil Edilmiş Hazine Taşınmazları(Y. Çağlar) (Kaynak: Milli Emlak Genel Müdürlüğü)

Taşınmazın CinsiSayı(%)Hazine

Yüzölçümü

(Hektar)

 (%)
Arazi945.70824,93.182.410,413,2
Arsa466.01412,3455.818,11,9
Bağ-Bahçe237.1016,3114.720,90,5
Bina172.6484,672.848,70,3
Boşluk1.8320,08.225,40,0
Kıyı ve Dolgu Alanları6070,0556,40,0
Maden ve Ocak Alanları1.1740,011.272,40,0
Orman443.59011,717.890.970,474,3
Orta Malları91.8352,4490.287,12,0
Su ve Su Ürünü Alanları54.8661,452.464,90,2
Tarihi ve Kültürel Alanlar4.0590,19.120,90,0
Tarla1.371.54736,21.734.055,27,2
Diğerleri9180,045.064,10,2
GENEL TOPLAM3.791.899100,024.067.814,9100,0

Aslında orman alanlarımız 22,3 milyon hektardır. Çizelgede görülen 17,8 milyon hektar orman, tapuya tescil edilmiş olan miktarıdır.

       

Yazarın MİSAK'taki yazıları